Bezpłatne usługi doradcze

Pośród wielu form wsparcia, szczególnie interesujące są te bezpłatne dla rolników. Doradcy WODR świadczą bezpłatne usługi doradcze dla rolników w ramach interwencji Planu Strategicznego I.14.2.1 Kompleksowe programy doradcze. Dzięki połączeniu dofinansowania unijnego i krajowego, możliwe jest bezpłatne doradzanie rolnikom w różnych zakresach tematycznych w zakresie pozyskiwania i korzystania z dostępnych środków z Planu Strategicznego WPR 2023-2027.

Rolnicy mogą otrzymać bezpłatną pomoc zarówno w tematyce dopłat obszarowych, jak i w zakresie pozostałych interwencji Planu Strategicznego, gdzie zobowiązani są do spełnienia szeregu wymagań dotyczących funkcjonowania gospodarstwa, w tym sposobu uprawy gleby i hodowli zwierząt.

Przed podpisaniem umowy na świadczenie bezpłatnych usług doradczych, doradca WODR przeprowadza wspólnie z rolnikiem analizę gospodarstwa w celu zaproponowania programu doradczego z usługami najbardziej odpowiadającymi specyfice danego gospodarstwa. Program doradczy trwa co najmniej rok i nie dłużej niż trzy lata oraz składa się z co najmniej dwóch usług doradczych. Poniżej przedstawiamy aktualnie dostępne bezpłatne usługi doradcze.

Zobowiązania środowiskowe i klimatyczne, w tym ochrona zasobów genetycznych zwierząt i roślin

Fundusze z interwencji RŚK mają istotny wpływ na ochronę krajobrazu wiejskiego i rozwój obszarów wiejskich. Dzięki nim można zachować tradycyjny wygląd wsi, poprawić stan środowiska i stworzyć nowe możliwości gospodarcze. Finansowane są działania zwiększające bioróżnorodność na terenach wiejskich, które minimalizują negatywny wpływ rolnictwa na środowisko, chronią oraz tworzą siedliska dla organizmów pożytecznych, w tym owadów zapylających i ptaków krajobrazu rolniczego. Ponadto np. powstające wieloletnie pasy kwietne stanowią nie tylko korytarze ekologiczne dla zwierząt, ale również miłe dla oka elementy krajobrazu wiejskiego.

Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, wspierany dzięki tym środkom, przynosi korzyści zarówno rolnikom, jak i pozostałym mieszkańcom wsi, tworząc zdrowsze i bardziej atrakcyjne miejsca do życia, co jest również jednym z celów programów odnowy wsi.

Bezpłatne doradztwo z zakresu Interwencji RŚK prowadzą doradcy ze specjalizacją rolnośrodowiskową. Rolnik zainteresowany przystąpieniem do interwencji RŚK uzyska w tej usłudze informacje o kryteriach dostępności płatności, a także warunkach i wymogach minimalnych interwencji.

Aby przygotować rolnika do podjęcia zobowiązania w ramach Interwencji RŚK doradca bezpłatnie przeanalizuje trwałe użytki zielone oraz obszary przyrodnicze produkcję zwierzęcą prowadzoną w gospodarstwie pod kątem możliwości realizacji wybranych interwencji.

Obowiązujące w 2025 roku interwencje RŚK są następujące:

• ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków na obszarach Natura 2000;
• ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków poza obszarami Natura 2000;
• ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000;
• zachowanie sadów tradycyjnych odmian drzew owocowych;
• zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie;
• zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie;
• bioróżnorodność na gruntach ornych.

Ekoschematy – systemy na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt

Ekoschematy są elementem systemu płatności bezpośrednich. Są to roczne, dobrowolne i dodatkowo płatne praktyki, służące ochronie zasobów gleby, wód, klimatu, dobrostanu zwierząt i różnorodności biologicznej w produkcji rolnej.

W 2025 roku rolnicy mogą otrzymać płatność za następujące ekoschematy:

• obszary z roślinami miododajnymi;
• integrowana produkcji roślin;
• biologiczna uprawa;
• retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych;
• grunty wyłączone z produkcji;
• materiał siewny o kategorii elitarny lub materiał siewny kategorii kwalifikowany;
• rolnictwo węglowe obejmujące osiem praktyk rolniczych: ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych z obsadą zwierząt, międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe, opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia, wariant podstawowy i wariant z wapnowaniem, zróżnicowana struktura upraw, wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji, stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo, uproszczone systemy uprawy, wymieszanie słomy z glebą,
• dobrostan zwierząt.

Celem bezpłatnej usługi świadczonej przez WODR jest pomoc rolnikowi w podjęciu decyzji o uczestnictwie oraz wy-borze ekoschematów z uwzględnieniem specyfiki gospodarstwa, a także pomoc w realizacji podjętych zobowiązań. Doradca poinformuje rolnika o kryteriach dostępności płatności w ramach ekoschematów oraz przedstawi normy i wymogi warunkowości związane z wybranymi ekoschematami.

System Integrowanej Produkcji Roślin

W efekcie tej usługi doradczej rolnik uzyska praktyczną wiedzę na temat prowadzenia produkcji w Systemie Integrowanej Produkcji Roślin i możliwości jej wdrożenia w swoim gospodarstwie. Realizacja usługi może przyczynić się również do uzyskania płatności w ramach ekoschematu „Prowadzenie produkcji roślinnej w Systemie Integrowanej Produkcji Roślin”, którego celem jest zachęcenie rolników do prowadzenia produkcji roślinnej w sposób zrównoważony, przy jednoczesnym utrzymaniu wielkości plonów na odpowiednim poziomie, a także zachowania trwałych użytków zielonych jako istotnego czynnika przyczyniającego się do wzmocnienia równowagi środowiska przyrodniczego.

Doradca udzieli rolnikowi instruktażu rozpoznawania i zwalczania podstawowych chorób, szkodników oraz chwastów zgodnie z zasadami IP oraz poinformuje, jakie są ograniczenia w stosowaniu środków ochrony roślin zgodnie z metodyką danej uprawy. Rolnik otrzyma informację o wykazach środków ochrony roślin dopuszczonych do stosowania w tym systemie. Minimum trzy razy w sezonie wegetacyjnym, w przewidywanych terminach pojawienia się chorób, szkodników lub chwastów doradca odwiedzi rolnika w celu monitoringu upraw.

Ograniczanie stosowania środków ochrony roślin poprzez rozpoznanie agrofagów, wybór odpowiednich terminów zabiegów oraz odpowiednich środków niesie korzyści ekonomiczne dla rolników oraz korzyści środowiskowe ważne dla wszystkich mieszkańców.

Biologiczne metody ochrony

Do skorzystania z tej dwuletniej usługi zachęcamy rolników zainteresowanych ograniczeniem stosowania chemicznych środków ochrony roślin, a zwłaszcza rolników, którzy zamierzają, bądź już uczestniczą w ekoschemacie „Biologiczna ochrona upraw”, rolników prowadzących gospodarstwa ekologiczne oraz prowadzących produkcję ogrodniczą pod osłonami. Również młodzi rolnicy rozpoczynający prowadzenie gospodarstw, szukający nowych metod ochrony roślin, mogą być tą usługą zainteresowani.

Po przeprowadzeniu analizy gospodarstwa, doradca WODR dla minimum dwóch upraw w gospodarstwie przygotuje programy ochrony biologicznej z uwzględnieniem potencjalnych najgroźniejszych agrofagów i ich progów szkodliwości. Ponadto przygotowane zostaną zalecenia dotyczące wzbogacenia zielonej infrastruktury wpływającej na bioróżnorodność takiej jak zbiorniki wodne, aleje, remizy śródpolne.

Przed aplikowaniem o dopłaty bezpośrednie doradca zapozna rolnika z wymogami ekoschematu „Biologiczna ochrona upraw” i podpowie jakie działania należy podjąć, aby do tego ekoschematu przystąpić, podpowie również możliwości połączenia z innymi ekoschematami takimi jak: „Międzyplony/wsiewki”, „Plan nawożenia”, „Uproszczone systemy uprawy” oraz „Wymieszanie słomy z glebą”. Ułatwieniem dla rolnika będzie przygotowana przez doradcę lista dostępnych środków biologicznej ochrony roślin oraz pomoc w prowadzeniu ewidencji stosowania środków biologicznych.

Doradca odwiedzi rolnika w terminie zagrożenia pojawienia się agrofagów i będzie służył pomocą w planowaniu i ocenie skuteczności zabiegów. Ważne jest opracowanie sytemu sygnalizacji agrofagów z uwzględnieniem okolicznych stacji meteo oraz wykorzystaniem platform doradczych typu eDWIN. Doradca przypomni również o takich metodach, jak rozstawianie żółtych naczyń czy pułapek feromonowych.

Rolnictwo ekologiczne

Zapraszamy rolników zainteresowanych zagadnieniami gospodarowania ekologicznego, zarówno tych, którzy są w okresie konwersji lub już otrzymali certyfikat, jak i tych, dla których jest to coś ciekawego, ale nie podjęli jeszcze żadnych formalnych kroków w kierunku zmiany sposobu prowadzenia gospodarstwa.

Doradca będzie wspierać rolnika certyfikowanego w wypełnianiu dokumentacji dotyczącej kontroli oraz aktualizacji zgłoszenia podjęcia działalności oraz w prowadzeniu rejestrów produkcji roślinnej i zwierzęcej. Cenne będzie również doradztwo technologiczne. Z kolei rolnik zainteresowany przystąpieniem do systemu certyfikacji uzyska od doradcy m.in. analizę upraw prowadzonych w systemie rolnictwa konwencjonalnego pod kątem możliwości ich dalszej uprawy w systemie ekologicznym oraz niezbędnych zmian. Podobnie zweryfikowana zostanie produkcja zwierzęca. Konieczne będzie również zapoznanie rolnika z wykazem nawozów i środków zakwalifikowanych do stosowania w rolnictwie ekologicznym.

Można zauważyć rosnący popyt na produkty z certyfikatem rolnictwa ekologicznego, co wynika z ze wzrostu świadomości społeczeństwa oczekującego zdrowszej żywności. Jednak proces przechodzenia z gospodarowania konwencjonalnego na ekologiczny jest dla rolnika trudny przede wszystkim ze względów ekonomicznych. Utrzymanie dochodowości gospodarstwa to podstawowy warunek udanej konwersji gospodarstwa.

W interwencji „Rolnictwo ekologiczne” PS WPR 2023-2027 dopłatami objęte są powierzchnie w ramach następujących grup upraw: rolnicze, warzywne, zielarskie, sadownicze podstawowe, jagodowe, sadownicze ekstensywne, paszowe oraz TUZ, prowadzone zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego. Małe gospodarstwa z uprawami ekologicznymi o powierzchni użytków rolnych nie większej niż 10 ha mogą otrzymać wsparcie w ramach interwencji na uproszczonych zasadach.

Doradcy WODR skutecznie pomagają rosnącej grupie rolników ekologicznych w Wielkopolsce w podejmowaniu najlepszych decyzji w zakresie gospodarowania ekologicznego.

Ocena dostosowania gospodarstwa rolnego do norm i wymogów warunkowości

Od 2023 roku otrzymanie płatności dla gospodarstwa rolnego jest uzależnione od spełnienia norm i wymogów tzw. warunkowości, która składa się z podstawowych wymogów w zakresie zarządzania (Statutory Management Requirements – SMR) oraz norm dotyczących utrzymania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (Good Agricultural and Environmental Condition – GAEC).

Przy ogromnej liczbie spraw związanych z prowadzeniem gospodarstwa i okresami spiętrzeń prac polowych, rolnik może nie mieć wystarczającej ilości czasu na samodzielną, pełną ocenę dostosowania jego gospodarstwa rolnego do norm i wymogów warunkowości. W takiej sytuacji bezpłatna pomoc doradcy może być dużym ułatwieniem.

Doradztwo dla młodych rolników – beneficjentów interwencji I.11. PS WPR

Szczególnym klientem WODR są młodzi rolnicy beneficjenci interwencji I.11 "Premie dla młodych rolników" w ramach Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. W przypadku tych rolników korzystanie z usług doradczych oferowanych przez WODR jest nie tylko bezpłatne, ale także stanowi jeden z warunków uzyskania tej premii. Warunek ten musi zostać spełniony niezwłocznie po zawarciu umowy z ARIMR o przyznaniu pomocy, jednak nie później niż w ciągu 12 miesięcy od dnia jej podpisania. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować wypowiedzeniem umowy o premię lub odmową wypłaty drugiej raty wsparcia.

W ramach umowy z WODR, młody rolnik otrzymuje pomoc w analizie sytuacji produkcyjno-ekonomicznej gospodarstwa, realizacji założeń biznesplanu oraz doradztwo w wybranym obszarze działalności rolniczej. W ramach usługi doradczej rolnik otrzyma bieżące doradztwo i pomoc w realizacji założonych celów, w tym zobowiązań wobec ARiMR. W przypadku młodych rolników rozpoczynających prowadzenie gospodarstwa na własny rachunek szczególnie ważne jest doradztwo ekonomiczne, uczenie prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów oraz kontroli kosztów w celu ułatwienia podejmowania właściwych decyzji inwestycyjnych.

Zgodnie z harmonogramem naborów ARIMR, w terminie od 2 czerwca do 31 lipca 2025 r. ogłoszony zostanie kolejny nabór w interwencji I.11 Premie dla młodych rolników. Rolnicy planujący aplikowanie o ośrodki w tym naborze mogą najpierw skorzystać z doradztwa komercyjnego WODR w zakresie przygotowania dokumentacji do ARIMR, a później w ramach doradztwa bezpłatnego, u tego samego doradcy, mogą otrzymać wsparcie w zakresie wypełniania zobowiązań wynikających z umowy zawartej z ARIMR.

Dzięki współpracy z WODR, młodzi rolnicy zyskują:

• profesjonalne wsparcie: dostęp do wiedzy i doświadczenia specjalistów, co ułatwia realizację założeń biznesplanu i efektywne zarządzanie gospodarstwem;
• spełnienie wymogów formalnych: pomoc w wypełnieniu obowiązków związanych z przyznaną pomocą, co minimalizuje ryzyko utraty wsparcia;
• podniesienie kwalifikacji: możliwość zdobycia wiedzy w wybranych obszarach rolnictwa, co sprzyja innowacyjności i konkurencyjności gospodarstwa.

Współpraca z WODR stanowi istotny element wsparcia dla młodych rolników, umożliwiając im skuteczne rozpoczęcie i rozwój działalności rolniczej.

Rachunkowość w gospodarstwie rolnym, z wykorzystaniem narzędzia LERIGŻ

Dwuletnia usługa adresowana jest do wszystkich zainteresowanych rolników, a szczególnie do tych, którzy jako beneficjenci wskazanych niżej interwencji PS WPR 2023-2027 mają obowiązek prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów z wykorzystaniem Narzędzia do Oceny Ekonomicznej Gospodarstwa Rolnego (NOE):

• Inwestycje w gospodarstwach rolnych zwiększające konkurencyjność (dotacje)
• Premie dla młodych rolników
• Rozwój małych gospodarstw

Ewidencja przychodów i rozchodów pozwala na bieżąco ocenić efektywność ekonomiczną gospodarstwa i sprawdzić, czy osiągane są cele założone w biznes planie, co jest konieczne do oceny skutków dofinansowania.

WODR oferując bezpłatną usługę doradczą, pomaga rolnikom w prowadzeniu ewidencji finansowej z wykorzystaniem NOE. Doradca prowadzi zapisy zdarzeń gospodarczych na podstawie faktur, faktur VAT RR, rachunków oraz innych dowodów stwierdzających fakt dokonania operacji gospodarczej. Usługa nie ogranicza się tylko do wprowadzania danych liczbowych, ale obejmuje też podstawowe elementy analizy. Na koniec każdego roku obrachunkowego doradca sporządza podsumowanie i wspólnie z rolnikiem analizuje przychody i koszty. Rolnikowi przedstawione zostają możliwości optymalizacji sytuacji gospodarczej np. ograniczenia ponoszonych kosztów czy też zwiększenia przychodów.

Zarządzanie i planowanie w gospodarstwie rolnym

Trzyletnia usługa doradcza „Zarządzanie i planowanie w gospodarstwie rolnym” ma na celu opracowanie Planu Rozwoju Gospodarstwa (PRG). Zawarte w Planie wyniki, to informacje niezbędne do podejmowania decyzji o przyszłości gospodarstwa, kierunku jego rozwoju i skali produkcji. Dobrze przygotowany plan daje odpowiedź, czy plany inwestycyjne są uzasadnione i czy doprowadzą do poprawy wyników ekonomicznych gospodarstwa.

Doradca dokonuje przeglądu i oceny zasobów gospodarstwa: gruntów, zasiewów i plantacji trwałych oraz budynków gospodarczych, maszyn i urządzeń użytkowanych w gospodarstwie. PRG jest sporządzany na podstawie dokumentów udostępnianych przez rolnika. Konieczne jest uwzględnienie ważnych aspektów prowadzenia gospodarstwa: położenia gospodarstwa, rozłogu pól, wielkości działek, siły roboczej, odległości od rynku zbytu, możliwości finansowych rolnika.

Analiza zawiera również ocenę wielkości ekonomicznej i możliwości skorzystania z interwencji PS WPR, zdolności rozwojowych gospodarstwa, zasadności doboru maszyn, czy inwestycji do skali produkcji w gospodarstwie. Mogą pojawić się elementy analizy SWOT - dobre i słabe strony gospodarstwa, szanse i zagrożenia.

Bardzo ważnym elementem usługi jest aktywne doradztwo i aktualizacja PRG w drugim i trzecim roku usługi w oparciu o bieżącą sytuację w gospodarstwie.

Zadrzewienia i systemy rolno-leśne

Lasy oraz zadrzewienia śródpolne stanowią element krajobrazu rolniczego bardzo ważny dla produkcji rolniczej ze względu na zapobieganie erozji glebowej oraz zwiększanie retencji wody, co pozwala, choć w pewnym stopniu ograniczać skutki suszy. Są siedliskami małej zwierzyny, ptaków oraz owadów, w tym dzikich zapylaczy, co wpływa na zachowanie bioróżnorodności oraz równowagi ekologicznej.

Starsze pokolenia z nostalgią wspominają szpalery drzew owocowych przy wiejskich drogach. Czereśnie, jabłonie, śliwy – przez lata cieszyły, najpierw wiosną, pięknym widokiem kwitnących drzew – a później dojrzałością owoców. Podobnie krzaki głogu czy dzikiego bzu przy nieużytkach oraz rzędy wierzb przy ciekach wodnych. Wielu rolników, gdy kupiło pierwsze kombajny zbożowe, przez lata ręcznie kosami obsiekało zboże na granicy z drzewami, aby przy koszeniu kombajnem nie uszkodzić ani sprzętu, ani drzew. Z biegiem lat pozostały już jedynie nieliczne aleje owocowe. Większość została zlikwidowana w związku z modernizacją dróg i korzystaniem ze sprzętu rolniczego o coraz większych gabarytach. Liczba zadrzewień śródpolnych również bardzo mocno się zmniejszyła.

Rolnicy, którzy planują wnioskowanie o fundusze w ramach PS WPR 2023-2027, bądź zamierzają realizować inwestycje wsparte środkami krajowymi, mogą skorzystać z usługi doradczej obejmującej opracowanie Planu założenia i pielęgnacji zadrzewień śródpolnych oraz/lub założenia i utrzymania systemów rolno-leśnych.

Zgodnie z harmonogramem ogłoszonym przez ARIMR, w terminie 1 czerwca - 31 lipca 2025r. zostaną uruchomione następujące interwencje z Planu Strategicznego związane z tematyką zalesiania i zadrzewień:

• I.10.11 Zalesianie gruntów rolnych,
• I.10.12 Tworzenie zadrzewień śródpolnych,
• I.10.13 Zakładanie systemów rolno-leśnych,
• I.10.14 Zwiększanie bioróżnorodności lasów prywatnych.

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych rolników do skorzystania z bezpłatnej usługi doradczej przygotowującej do wnioskowania o dofinansowanie w ramach wyżej wymienionych interwencji. Doradca pomoże przygotować plany nasadzeń, podpowie, jakie rośliny sprawdzą się najlepiej w danej okolicy i pomoże spełnić wymogi formalne.

Można nadzieję, że dostępność środków finansowych oraz fachowe doradztwo pracowników WODR pomogą rolnikom podejmować decyzje o wzbogacaniu zadrzewieniami swoich pól i lasów, a przy okazji całego krajobrazu rolniczego.

Tekst: Renata Grześkowiak-Sternalska, Dział Metodyki Doradztwa, Szkoleń i Wydawnictw WODR