Tworzenie i rozwój organizacji producentów i grup producentów rolnych

Grupy producentów rolnych w Polsce działają na podstawie Ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1145). Ich tworzenie i funkcjonowanie jest wspierane finansowo od chwili wejścia naszego kraju do UE w 2004 r.

Pierwsze środki zostały uruchomione w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2004-2006. Pomoc była kontynuowana w kolejnych perspektywach finansowych UE. W Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027) wsparcie finansowe realizowane jest w ramach interwencji I.13.2 Tworzenie i rozwój organizacji producentów i grup producentów rolnych.

Rolnicy dzięki zrzeszaniu się w grupy czy organizacje producentów mogą osiągnąć wiele korzyści, których byliby po-zbawieni, działając indywidualnie. Przede wszystkim mogą oni znacząco poprawić swoją pozycję rynkową, ustabilizować zbyt swoich produktów oraz zwiększyć opłacalność produkcji. Mają szansę sprostać wciąż rosnącym wymaganiom coraz bardziej skonsolidowanych odbiorców produktów, poprzez ustandaryzowanie produkcji w swoich gospodarstwach. Wspólne działania producentów wzmacniają również ich pozycję w łańcuchu dostaw żywności. Grupy i organizacje producentów odgrywają znaczącą rolę, jako ogniwo łączące produkcję rolną z handlem. Grupa producentów rolnych może prowadzić działalność jako przedsiębiorca mający osobowość prawną, pod warunkiem, że została utworzona przez producentów jednego produktu lub grupy produktów, do realizacji co najmniej jednego celu spośród celów. Każdy z członków grupy w każdym roku działalności grupy produkuje oraz sprzedaje do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona, każdy z członków grupy przynależy tylko do jednej grupy w zakresie danego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona.

Pierwszy nabór wniosków na lata 2023-2027 odbył się w 2023 r. Obecnie pomoc przyznaje się: grupie producentów rolnych uznanej nie wcześniej niż w dniu 1 stycznia 2023 r. na podstawie przepisów ustawy o grupach producentów rolnych, która została uznana ze względu na produkt lub grupę produktów, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie wykazu produktów i grup produktów, innych niż drób żywy, mięso lub jadalne podroby drobiowe: świeże, chłodzone, mrożone, albo miód naturalny lub inne produkty pszczele. Jeżeli ta grupa wybrała do realizacji co najmniej jeden z następujących celów: dostosowanie produktów rolnych i procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych, wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, w tym przygotowanie do sprzedaży, centralizacja sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych, optymalizacja kosztów produkcji oraz stabilizowanie cen producentów, koncentracja podaży oraz wprowadzanie do obrotu produktów wytwarzanych przez ich członków, optymalizacja kosztów produkcji oraz stabilizowanie cen producentów. W przypadku organizacji producentów rolnych uznanej w sektorach innych niż sektor mleka i przetworów mlecznych, jeżeli grupa wybrała wspólne przetwarzanie, wspólną dystrybucję, w tym również wspólne platformy sprzedaży lub wspólny transport, wspólne pakowanie, etykietowanie lub promocję.

Pomoc przyznaje się, jeżeli grupa lub organizacja producentów zobowiąże się do realizacji co najmniej jednego z ww. celów, na podstawie zatwierdzonego planu biznesowego, a wnioskodawca działa jako przedsiębiorca posiadający status mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa oraz jeżeli w skład wnioskodawcy nie wchodzą członkowie, którzy byli członkami grupy albo organizacji, która otrzymała wyprzedzające finansowanie pomocy w ramach działania 9 PROW 2014-2020 lub interwencji I.13.2 PS WPR 2023-2027, które nie zostało rozliczone zgodnie z umową o przyznaniu pomocy lub są członkami innego podmiotu ubiegającego się o przyznanie pomocy w ramach I.13.4 PS WPR 2023 2024 albo są członkami beneficjenta lub beneficjentami tej interwencji. Wniosek o przyznanie pomocy (WOPP) składa się w terminie pierwszego albo drugiego naboru WOPP, następującego po dniu uznania wnioskodawcy. Pomoc jest przyznawana wnioskodawcy jeden raz w okresie realizacji PS WPR 2023-2027. Pomoc dotyczy produktów rolnych objętych załącznikiem I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Możliwe jest uzyskanie wyprzedzającego finansowania.

Nie jest możliwa rezygnacja z realizacji celów wskazanych w planie biznesowym i umowie. Pomoc jest wypłacana beneficjentowi posiadającemu status uznania za grupę albo organizację, jest przyznawana jako ryczałt w formie rocznych płatności i obejmuje okres pięciu lat, składający się z pięciu 12-miesięcznych okresów działalności beneficjenta, licząc od dnia wydania decyzji o uznaniu beneficjenta za grupę albo organizację. Pomoc wynosi odpowiednio: za pierwszy rok działalności beneficjenta – 10%, za drugi rok działalności beneficjenta – 9,5%, za trzeci rok działalności beneficjenta – 9%, za czwarty rok działalności beneficjenta – 8,5%, za piąty rok działalności beneficjenta – 8% – wartości udokumentowanych rocznych przychodów netto beneficjenta. Podstawą do wypłaty pomocy są dokumenty księgowe, wystawione na/przez grupę producentów rolnych albo organizację producentów, które umożliwiają identyfikację i poświadczenie sprzedaży, w okresie, który został złożony WOP, wykazane w zestawieniu dokumentów księgowych dołączonych do WOP.

Beneficjent jest obowiązany do spełniania szeregu warunków, w tym m.in.: do realizowania w każdym roku działalności od dnia uznania przynajmniej jednego działania w odniesieniu do każdego z wybranych celów, na podstawie planu biznesowego, do przedkładania sprawozdania z realizacji działań ujętych w planie biznesowym z każdym WOP, utrzymania uznania grupy lub organizacji producentów przez okres co najmniej rok od dnia wypłaty ostatniej płatności. Dalej zobowiązany jest do przechowywania dokumentów związanych z przyznaną pomocą do momentu upływu 5 lat od dnia wypłaty ostatniej płatności. Zobowiązuje się do wydatkowania w formie bezgotówkowej całości otrzymanej pomocy zgodnie z wybranymi do realizacji celami na działania ujęte w planie biznesowym, a w przypadku organizacji – wydatkowania co najmniej 30% otrzymanej pomocy zgodnie z wybranymi do realizacji celami, na inwestycje w środki trwałe ujęte w planie biznesowym oraz nieprzenoszenia prawa własności. ARiMR wstrzyma wypłatę pomocy, w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie cofnięcia uznania na podstawie przepisów ustawy o grupach producentów rolnych, przepisów ustawy o organizacji niektórych rynków rolnych lub przepisów ustawy o organizacji rynku mleka, do czasu rozstrzygnięcia postępowania w sprawie cofnięcia uznania.

ARiMR zawiera z wnioskodawcą, którego operacja została wybrana do przyznania pomocy, umowę. ARiMR przekazuje wnioskodawcy za pomocą systemu teleinformatycznego pismo zawierające oświadczenie woli zawarcia umowy przez ARiMR wraz z umową oraz wezwaniem wnioskodawcy do zawarcia tej umowy. Jeżeli wnioskodawca zgadza się na zawarcie umowy, składa oświadczenie woli zawarcia umowy przez ponowne uwierzytelnienie w tym systemie nie później niż przed upływem 14 dni. Beneficjent otrzyma informację „Zgodnie z art. 10c ust. 1-2 i 9 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, niniejsza umowa została zawarta za pomocą systemu teleinformatycznego ARiMR, a oświadczenie woli beneficjenta o zawarciu umowy nastąpiło poprzez uwierzytelnienie beneficjenta w tym systemie.” Zabezpieczeniem należytego wykonania przez beneficjenta zobowiązań określonych w umowie, w tym wyprzedzającego finansowania, przyznawanego na podstawie art. 16 ustawy o finansowaniu WPR jest weksel niezupełny (in blanco) wraz z deklaracją wekslową sporządzoną na formularzu opracowanym przez ARiMR, podpisywany przez beneficjenta w obecności upoważnionego pracownika ARiMR i złożony we właściwym ze względu na siedzibę beneficjenta oddziale regionalnym ARiMR. W przypadku wypełnienia przez beneficjenta zobowiązań określonych w umowie, ARiMR zwróci beneficjentowi weksel, o którym mowa w ust. 3, po upływie 5 lat od dnia wypłaty ostatniej płatności.

Grupa producencka może liczyć minimum 5 osób, organizacja minimum 10 osób. Ale przede wszystkim organizacja pozwala włączać w struktury członków, którzy wcześniej byli już zrzeszeni, np. w grupach. Grupy w naszym kraju rozwiązują się z różnym powodzeniem, a ich rozpad zamyka drogę byłym członkom do przystępowania do kolejnych grup zorganizowanych wokół tego samego produktu. Organizacja jest zatem pewnym wyjściem, kiedy nie do końca wyszło z grupami. Za organizacją idą również konkretne wymogi w programach operacyjnych, polegające m.in. na tym, że musi zrzeszać minimum 10 członków, ale nie ma limitu osób, podmiotów zrzeszonych w jej ramach. Jest do wykorzystania 100 tys. euro, natomiast jednym z wymogów jest to, aby organizacja realizowała inwestycje w oparciu w środki trwałe na poziomie 30% uzyskanej kwoty wsparcia.

W styczniu 2025 r. założono pierwszą w Polsce trzodową organizację producentów w formie spółdzielni, spełniającą wymogi Krajowego Planu Strategicznego, jeżeli chodzi o wsparcie z Interwencji 13.2 w ramach WPR na lata 2023-2027, czyli rozwój grup i organizacji producentów rolnych. Grupę tworzy osiemnastu rolników z Wielkopolski prowadzących rodzinne gospodarstwa nastawione na produkcję świń, o łącznym potencjale sprzedaży ok. 60 tys. tuczników. To przełomowa inicjatywa, choć zrzeszeni w niej rolnicy mają spore doświadczenie we współpracy, bo większość z nich była lub nadal jest członkiem grupy producentów rolnych. Znają i doceniają profity płynące ze współdziałania, bo od lat współpracują z Agrointegracją. Członkowie tej organizacji od pierwszego dnia od uznania spełniają wszystkie postawione przed sobą w biznesplanie zadania. Rolnicy są świadomi i chcą się rozwijać w zorganizowanych formach organizacja producentów i strukturach wsparcia, a to jest kolejny krok w rozwoju współpracy.

Tekst: Wojciech Styburski, prezes Agro Integracja