Profile glebowe w kolejnej odsłonie

Pierwszy panel szkoleniowy

Zatytułowany „W Polu o Zdrowiu Gleby: Praktyczne Metody Identyfikacji Kluczowych Właściwości Glebowych”, przeprowadził Bartłomiej Glina (Katedra Gleboznawstwa i Mikrobiologii UPP). Przedmiotem wystąpienia była metodyka organoleptycznego oznaczania uziarnienia gleb, bazująca na wytycznych Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego (PTG 2008). Zdefiniowano procedurę manualnego formowania próbki o masie 25 gramów w celu sklasyfikowania gruntu do jednej z pięciu kategorii agronomicznych, od gleb bardzo lekkich po bardzo ciężkie, uwzględniając odpowiedniki normy BN-78/9180-11. W dalszej kolejności omówiono wskaźniki zagęszczenia gleby, uzyskane przy użyciu penetrometru kieszonkowego z bolcem o średnicy 6,4 mm, gdzie odczyty podlegają konwersji na jednostki MPa (np. odczyt 3,50 ton/ft² odpowiada oporowi 2,14 MPa). Przedstawiono również test diagnostyczny z użyciem noża o 10-centymetrowym ostrzu do lokalizacji podeszwy płużnej. Prelekcja objęła klasyfikację struktur glebowych, kategoryzując je na nieagregatowe (rozdzielnoziarnista, masywna) i agregatowe (m.in. koprolitowa, gruzełkowa, bryłowa, płytkowa). W zakresie analizy chemicznej omówiono procedurę oznaczania odczynu pH w roztworze wodnym oraz w 1M KCl, z zachowaniem proporcji 5 cm³ gleby do 25 cm³ roztworu i użyciem pH-metru terenowego. Zreferowano również wskaźniki aktywności dżdżownic, klasyfikując je na grupy epigeiczne, endogeiczne oraz aneciczne na podstawie zliczeń na powierzchni 100 cm². Ostatnim punktem panelu była szacunkowa ocena zawartości węgla organicznego z wykorzystaniem Atlasu Barw Munsella (karta 10YR). Zgodnie z zaprezentowanymi danymi, jasność barwy (value) równa lub niższa niż 2 wskazuje na zawartość Corg na poziomie powyżej 2,5 procenta.

Drugi blok tematyczny

Zatytułowany „Diagnozowanie gleby i roślin”, przedstawił Jarosław Potarzycki (Katedra Chemii Rolnej i Biogeochemii Środowiska UPP). Referat rozpoczął się od zdefiniowania zasad pobierania i preparatyki próbek glebowych, z wyszczególnieniem konieczności uwzględnienia zmienności przestrzennej pola oraz zaleceń dotyczących suszenia prób w temperaturze pokojowej (z wyjątkiem analiz azotu i siarki, wymagających mrożenia). Wskazano na wymóg corocznego przeprowadzania testów zawartości azotu mineralnego (Nmin) na przedwiośniu w warstwach 0-60 cm oraz 0-90 cm, a także oznaczania zasobności w przyswajalne formy P, K, Mg (metody Egnera-Riehma, Schachtschabela oraz Mehlich 3) w interwałach co 3-4 lata. Zaprezentowano algorytmy obliczeniowe dla dawek nawozowych, uwzględniające plonowanie, pobranie jednostkowe oraz wartość krytyczną dla danego pierwiastka przy zadanym wskaźniku wykorzystania z nawozu. Ponadto omówiono wskaźniki zasobności mikroelementów (B, Cu, Fe, Mn, Zn) dla kukurydzy, rzepaku i buraka cukrowego. Prelegent scharakteryzował wizualne objawy deficytu składników pokarmowych, w tym chlorozy i nekrozy krawędziowe oraz międzynerwowe, pojawiające się na liściach starszych lub młodszych. Blok zakończyła prezentacja nieinwazyjnych metod oceny łanu. Wskazano zasady funkcjonowania urządzeń typu N-tester, mierzących absorpcję światła przy długościach fal 650 i 940 nm (wartość SPAD), oraz omówiono wskaźnik NDVI wykorzystywany w systemach satelitarnych (np. aplikacja Atfarm) do generowania map optymalizacji nawożenia azotowego.

Trzeci panel

„Zabiegi regenerujące glebę (rolnictwo regeneratywne)”, został wygłoszony przez Tomasza Piechotę (Katedra Agronomii UPP). Omówiono w nim glebę jako niepomnażalny środek produkcji, podlegający ciągłym i przeciwstawnym procesom humifikacji oraz mineralizacji. Wystąpienie oparto na trzech głównych filarach regeneracji gruntów ornych. Pierwszym z nich jest ograniczanie uprawy mechanicznej, obejmujące siew bezpośredni, uprawę bezorkową oraz system strip-till, przy czym narzędzia powinny pracować płytko (do 10-12 cm), by unikać nadmiernego napowietrzania skutkującego utratą materii. Drugi filar dotyczy ciągłego pokrycia gleby w celu minimalizacji erozji wietrznej i wodnej. Wskazano, że obligatoryjne minimum pokrycia powierzchni mulczem wynosi 30% po zakończeniu siewu. Trzecim filarem jest bioróżnorodność osiągana przez płodozmian i międzyplony. Przedstawiono wskaźniki reprodukcji oraz degradacji materii organicznej dla poszczególnych upraw. Uprawa roślin okopowych skutkuje deficytem rzędu od -1,26 do -1,54 t/ha/rok, podczas gdy wprowadzanie gatunków motylkowatych i mieszanek traw generuje przyrost do +2,10 t/ha/rok. Zreferowano również przyrost materii organicznej w wyniku stosowania nawozów: aplikacja 30 ton obornika zwiększa zasoby o +2,62 t/ha, natomiast 40 ton gnojowicy zaledwie o +0,78 t/ha, co wynika z różnic w zawartości suchej masy. Podkreślono również konieczność wysiewania mieszanek międzyplonowych złożonych z co najmniej 5-6 gatunków roślin, minimalizujących negatywne skutki samozatrucia gleby związkami fenolowymi ze słomy zbóż.

Zgodnie z programem szkolenia, warsztaty zamknął Michał Zgarda, zastępca dyrektora WODR. Podczas podsumowania dokonał formalnej oceny zaprezentowanych założeń agrotechnicznych, przypominając zgromadzonym producentom rolnym o konieczności wdrażania elementów badawczych do codziennej praktyki zarządczej w gospodarstwach towarowych.

Tekst i zdjęcia: Karol Konopa, specjalista ds. realizacji zadań w ramach krajowej sieci obszarów wiejskich KSOW+; WODR