Grupy Operacyjne EPI – potencjał współpracy i innowacji

O dużym zainteresowaniu rolników tą formą współpracy świadczą wyniki naborów przeprowadzonych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. W tym okresie zrealizowano sześć naborów w ramach działania „Współpraca”. Cztery dotyczyły projektów badawczo-wdrożeniowych, natomiast dwa miały charakter tematyczny i obejmowały krótkie łańcuchy dostaw żywności.

Całkowity budżet działania przekraczał 731 mln zł. Pierwszy nabór ogłoszono w 2017 r., a ostatni w 2022 r. W tym czasie o dofinansowanie ubiegało się około 1200 Grup Operacyjnych, z czego ostatecznie 438 podpisało umowy z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Wsparcie Grup Operacyjnych EPI jest kontynuowane również w obecnej perspektywie finansowej. W Planie Strategicznym Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 przewidziano Interwencję I.13.5 „Współpraca Grup Operacyjnych EPI”, której celem jest wspieranie innowacyjnych przedsięwzięć odpowiadających na potrzeby sektora rolnego.

Jak utworzyć Grupę Operacyjną i pozyskać dofinansowanie?

Pierwszą część szkolenia poprowadzili brokerzy innowacji z Wielkopolski: Justyna Głowacka z Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu oraz Przemysław Lecyk z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Poznaniu.

Prelegenci przedstawili zasady Interwencji I.13.5.2 „Realizacja operacji”, której celem jest wsparcie wdrażania innowacyjnych rozwiązań w gospodarstwach rolnych i realizacja założeń Planu Strategicznego WPR.

Uczestnicy poznali definicję innowacji w rolnictwie, zasady tworzenia Grup Operacyjnych EPI oraz możliwości ubiegania się o wsparcie finansowe. Szczególną uwagę zwrócono na to, że realizacja operacji nie jest wyłącznie projektem badawczym. To przede wszystkim przedsięwzięcie badawczo-wdrożeniowe, którego efektem powinno być wprowadzenie do gospodarstwa nowych lub udoskonalonych produktów, technologii, metod organizacji albo rozwiązań marketingowych.

Istotą takiego projektu jest połączenie kompetencji różnych podmiotów: rolnika, naukowca, doradcy i przedsiębiorcy. Każdy z partnerów wnosi do grupy swoją wiedzę i doświadczenie, jednak wszystkie działania powinny zmierzać do jednego celu – rozwiązania konkretnego problemu rolnika.

Obecnie alokacja środków na Interwencję I.13.5.2 wynosi ponad 460 mln zł. Podczas szkolenia omówiono również kryteria, jakie musi spełnić grupa operacyjna ubiegająca się o dofinansowanie, podział kosztów oraz poszczególne ich kategorie. Zwrócono uwagę nato, że projekty powinny zakończyć się do 30 czerwca 2029 r.

Nauka i praktyka – partnerstwo, które wymaga zaufania

Kolejnymi prelegentkami były przedstawicielki Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu – Katarzyna Trzeciak oraz Karolina Balińska. Omówiły możliwości współpracy z uczelnią, a także proces przygotowania i prowadzenia projektów badawczo-wdrożeniowych na podstawie doświadczeń z wcześniejszych przedsięwzięć realizowanych przez Grupy Operacyjne.

Wystąpienie było szczególnie interesujące ze względu na przedstawienie zarówno osiągnięć, jak i trudności, które mogą pojawić się podczas realizacji projektów. Panie podkreśliły, że jednym z najważniejszych czynników wpływających na powodzenie przedsięwzięcia jest współpraca między partnerami. Grupa operacyjna musi opierać się na wzajemnym zaufaniu, odpowiedzialności i dobrej komunikacji.

Nie bez znaczenia pozostaje również sytuacja finansowa poszczególnych członków grupy. Partnerzy powinni odpowiednio wcześniej ocenić swoją płynność finansową i przygotować się na ewentualne opóźnienia w wypłacie środków. Nawet czasowe problemy finansowe nie powinny bowiem prowadzić do zakłócenia realizacji całego projektu.

Baby Eggs – od problemu rolnika do innowacyjnego pomysłu

Dużym zainteresowaniem uczestników cieszyło się wystąpienie dr. inż. Tomasza Szablewskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Pan Doktor przedstawił proces budowania partnerstwa na przykładzie jednej z niedawno utworzonych Grup Operacyjnych – Baby Eggs.

Historia powstania grupy rozpoczęła się od rolnika, który zwrócił się o pomoc do brokera innowacji z Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu. Następnie zorganizowano spotkanie z naukowcem specjalizującym się w odpowiedniej dziedzinie. Wspólna rozmowa rolnika, brokera i naukowca pozwoliła zidentyfikować rzeczywiste problemy występujące w gospodarstwie.

To właśnie od tej rozmowy rozpoczął się proces tworzenia Grupy Operacyjnej i przygotowania projektu. Przedstawiony przykład doskonale pokazał, że innowacja często rodzi się z uważnego przyjrzenia się codziennym wyzwaniom rolnika. Wspólna analiza problemu, wiedza naukowa i nowe spojrzenie na dotychczasowe rozwiązania mogą doprowadzić do odkrycia, że coś postrzegane dotąd jako wada produktu może stać się jego zaletą.

Innowacje w rolnictwie ekologicznym i ochronie środowiska

Perspektywy współpracy w wyznaczaniu kierunków innowacji w rolnictwie przedstawiła prof. Jolanta Kowalska z Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu.

Pani Profesor zaprezentowała działalność Zakładu Rolnictwa Ekologicznego i Ochrony Środowiska, który prowadzi badania związane z agroekologią i rozwojem rolnictwa ekologicznego.

Prace badawcze koncentrują się między innymi na ocenie wpływu stosowanych środków na zdrowotność upraw, z uwzględnieniem zachodzących zmian klimatycznych. Istotnym kierunkiem badań jest również wykorzystanie pożytecznych mikroorganizmów do odżywiania roślin oraz poprawy ich kondycji zdrowotnej.

Przedstawiono także zagadnienia związane z optymalizacją warunków ekologicznej uprawy roślin rolniczych, ze szczególnym uwzględnieniem innowacyjnych rozwiązań zwiększających żyzność i aktywność biologiczną gleby.

Wystąpienie pokazało szerokie możliwości współpracy nauki z rolnikami prowadzącymi produkcję roślinną oraz potencjał wykorzystania wyników badań naukowych w praktyce gospodarstw.

Most między nauką a praktyką – innowacje gotowe do wdrożenia

Ostatnim prelegentem była dr inż. Agata Bieńczak z Sieci Badawczej Łukasiewicz – Poznańskiego Instytutu Technologicznego. W swoim wystąpieniu zatytułowanym „Most między nauką a praktyką” skupiła się na innowacyjnych rozwiązaniach opracowywanych z myślą o przedsiębiorcach, rolnikach i przetwórcach.

Przedstawione przykłady pokazały, że stworzenie nowego urządzenia lub technologii, odpowiadających na konkretne potrzeby odbiorcy, jest często efektem długotrwałego i wymagającego procesu badawczego.

Jednym z omówionych przedsięwzięć był projekt badawczo-wdrożeniowy Grupy Operacyjnej „System Nadzoru Ula Pszczelego”. Jego celem było opracowanie prototypu ula umożliwiającego zwalczanie warrozy z wykorzystaniem innowacyjnych metod termicznych i porażeniowych. W wyniku realizacji projektu powstało pięć prototypów uli wyposażonych w System Nadzoru Ula Pszczelego, którego zadaniem jest zwalczanie roztocza Varroa destructor – jednego z najgroźniejszych zagrożeń dla zdrowia rodzin pszczelich.

Przykład ten pokazał, jak wiedza naukowa, nowoczesne technologie i doświadczenie praktyków mogą przełożyć się na konkretne rozwiązania wspierające producentów rolnych.

Współpraca kluczem do nowoczesnego rolnictwa

Wszyscy prelegenci zgodnie podkreślali, że podstawą skutecznego projektu innowacyjnego jest właściwe zdefiniowanie rzeczywistego problemu rolnika. Dopiero na tej podstawie można opracować rozwiązanie, które będzie odpowiadało na konkretne potrzeby gospodarstwa i znajdzie zastosowanie w praktyce.

Szkolenie było doskonałą okazją do poznania możliwości współpracy w ramach Grup Operacyjnych EPI, zasad pozyskiwania środków finansowych oraz przykładów projektów, w których innowacyjne pomysły zostały przełożone na praktyczne rozwiązania.

Spotkanie pokazało również, jak ważne są bezpośrednie relacje, wymiana doświadczeń i otwartość na współpracę.

Tekst: Justyna Głowacka, broker innowacji w WODR