Choroby zakaźne u drobiu

Ptasia grypa (HPAI)

Ptasia grypa, a właściwie wysoce zjadliwa grypa ptaków (ang. HPAI - Highly pathogenic avian influenza), w zależności od gatunku wywołuje szereg objawów klinicznych do których należą m. in. depresja, silne łzawienie, kichanie, duszność, obrzęk zatok podoczodołowych, sinica grzebienia i dzwonków, obrzęk głowy, nastroszenie piór, biegunka, objawy nerwowe, a także gwałtowny spadek lub zatrzymanie produkcji jaj, znoszenie jaj w miękkiej skorupie, ostatnie jaja zwykle bez skorup. W nadostrych i ostrych przypadkach padnięcia są nagłe, bez widocznych objawów lub w ciągu 24-48 godzin od pojawienia się pierwszych objawów. Jak podaje Główny Inspektorat Weterynarii - śmiertelność stad może dochodzić do 100 procent.

W przypadku pojawienia się niepokojących objawów, takich jak:

• zwiększonej śmiertelności drobiu.
• znaczącego spadku pobierania paszy i wody,
• drgawek, skrętu szyi, paraliżu nóg i skrzydeł, niezborności ruchów,
• duszności,
• sinic i wybroczyn,
• biegunki,
• lub nagłego spadku nieśności.

Posiadacz drobiu powinien zawiadomić powiatowego lekarza weterynarii (albo najbliższy podmiot świadczący usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej) o wystąpieniu u drobiu tych objawów klinicznych. Z kolei w przypadku zaobserwowania wyżej wskazanych objawów u ptaków dzikich, obowiązek zawiadomienia spoczywa na dzierżawcach lub zarządcach obwodów łowieckich. Należy pamiętać, że HPAI może stanowić zagrożenie dla ludzi.

Główny Lekarz Weterynarii poinformował o wystąpieniu w 2025 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej łącznie 128 ognisk HPAI u drobiu (spośród których 56 wystąpiło w woj. wielkopolskim w 18 powiatach: kolskim, kępińskim, kaliskim, grodziskim, poznańskim, kościańskim, chodzieskim, krotoszyńskim, ostrzeszowskim, pleszewskim, ostrowskim, nowotomyskim, jarocińskim, śremskim, rawickim, tureckim, konińskim i średzkim).

Ponadto, w całej Polsce wykryto w 2025 roku 69 ognisk HPAI u ptaków dzikich (oznaczone na mapie kolorem żółtym).

Profilaktyka HPAI, bioasekuracja przede wszystkim:

• karmienie i pojenie drobiu w pomieszczeniach zamkniętych, do których nie mają dostępu ptaki dzikie;
• przetrzymywanie drobiu na ogrodzonej przestrzeni, pod warunkiem uniemożliwienia kontaktów z dzikim ptactwem;
• odizolowanie od innego drobiu, kaczek i gęsi;
• przechowywanie paszy, w tym zielonki, w pomieszczeniach zamkniętych lub pod szczelnym przykryciem, uniemożliwiającym kontakt z dzikim ptactwem;
• unikanie pojenia ptaków i czyszczenia kurników wodą pochodzącą spoza gospodarstwa (głównie ze zbiorników wodnych i rzek);
• zgłaszanie lekarzowi weterynarii, wójtowi, burmistrzowi, i innym organom władzy lokalnej zaobserwowanego spadku nieśności lub nagłych, zwiększonych padnięć drobiu;
• po każdym kontakcie z drobiem lub ptakami dzikimi umycie rąk wodą z mydłem;
• używanie odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przy czynnościach związanych z obsługą drobiu;
• osobom utrzymującym drób w chowie przyzagrodowym, aby nie były zatrudniane w przemysłowych fermach drobiu. Więcej przeczytasz kliknij TUTAJ.

Rzekomy pomór drobiu

Rzekomy pomór drobiu (ang. ND – Newcastle Disease), to choroba której okres inkubacji wynosi od 2 do 15 dni (średnio 5-6 dni), a u niektórych gatunków może się rozwijać powyżej 20 dni, dlatego Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (ang. WOAH - World Organisation for Animal Health) przyjęła średni czas inkubacji na poziomie 21 dni. Jak podkreśla Główny Inspektorat Weterynarii, obserwowane objawy kliniczne uwarunkowane są m. in. patotypem wirusa, gatunkiem i wiekiem ptaka, koinfekcjami, warunkami środowiskowymi oraz statusem immunologicznym zwierzęcia.

Do najczęstszych objawów klinicznych należą:

• sapanie, kaszel, kichanie i rzężenie;
• drżenia mięśni, paraliż skrzydeł i kończyn dolnych, nienaturalnie skręcona szyja (torticollis);
• biegunka (często zielonkawa),
• letarg,
• zmiany krwotoczne i martwicze w obrębie grzebienia,
• letarg i obrzęk okolicy oczodołowej,
• obrzęk głowy.

Przy czym u kur niosek obserwuje się przede wszystkim spadek nieśności oraz nieprawidłowości w budowie jaj (ich nietypowy kształt, odbarwienie skorup, a także składanie jaj bez skorup).

Główny Lekarz Weterynarii poinformował o wystąpieniu w 2025 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej łącznie 86 ognisk rzekomego pomoru drobiu (ND) (spośród których 22 wystąpiło w woj. wielkopolskim w 8 powiatach: wolsztyńskim, ostrowskim, poznańskim, leszczyńskim, rawickim, grodziskim, nowotomyskim oraz szamotulskim.

Ostatnie odnotowane w 2025 roku ognisko rzekomego pomoru drobiu (ND) wystąpiło 31 grudnia 2025 roku w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w miejscowości Duszniki w stadzie liczącym 526 151 sztuk kur niosek.

Profilaktyka rzekomego pomoru drobiu (ND), bioasekuracja plus szczepienia

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 kwietnia 2025 roku w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem rzekomego pomoru drobiu szczepienia przeciwko ND są obowiązkowe. Na rynku dostępnych jest 40 preparatów. Szczegółowe wytyczne dot. optymalnych terminów szczepień, znajdują się w przewodniku po rzekomym pomorze drobiu (wersja 5.0), opracowanym przez Główny Inspektorat Weterynarii.

Choroby zakaźne trzody chlewnej, afrykański pomór świń

Afrykański pomór świń, znany szerzej jako ASF (od ang. African Swine Fever) – to bardzo groźna, zakaźna i śmiertelna choroba wirusowa, na którą podatne są dziki i świnie domowe, a która nie stanowi zagrożenia dla ludzi. Jak podkreśla Główny Inspektorat weterynarii, zakażenie przebiega powoli i obejmuje znaczny odsetek zwierząt w stadzie, przy czym śmiertelność zwierząt sięga nawet 100 procent. Okres inkubacji choroby wynosi 15 dni (w środowisku naturalnym: 4-19 dni, w przypadku choroby o ostrym przebiegu: 3-4 dni). Wirus jest wyjątkowo odporny na działanie niskich temperatur i zachowuje właściwości zakaźne we krwi, kale, tkankach (zwłaszcza surowych, niedogotowanych produktów z mięsa wieprzowego lub dzików) przez okres nawet 3-6 miesięcy.

Najczęstszym sposobem zakażenia zwierząt jest bezpośredni lub pośredni kontakt ze zwierzętami zakażonymi. Rozprzestrzenianie się wirusa jest stosunkowo łatwe za pośrednictwem osób i pojazdów odwiedzających gospodarstwo, skażonego sprzętu i narzędzi, zwierząt mających swobodny dostęp do gospodarstwa (gryzonie, koty, psy), jak również przez skażoną paszę, wodę oraz skarmianie zwierząt odpadami kuchennymi (zlewkami) zawierającymi nieprzetworzone mięso zakażonych świń lub dzików.

Główny Lekarz Weterynarii poinformował o wystąpieniu w 2025 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej łącznie 18 ognisk afrykańskiego pomoru świń (ASF) (spośród których jedno ognisko wystąpiło w województwie wielkopolskim w powiecie śremskim, w gminie Brodnica w miejscowości Chaławy, w stadzie świń liczącym 1949 szt.). Istotnym w 2025 roku problemem była duża liczba ognisk ASF stwierdzonych u dzików, których łącznie wykryto 3375 (oznaczone na poniższej mapie kolorem żółtym). Najwięcej ognisk ASF u dzików stwierdzono w woj. pomorskim, zachodniopomorskim i wielkopolskim.

Profilaktyka ASF, bioasekuracja, w szczególności:

• zabezpieczenie gospodarstwa przed dostępem zwierząt z zewnątrz (ogrodzenie gospodarstwa, zabezpieczenie pasz),
• zamieszczanie mat dezynfekcyjnych na wejściu i wyjściu do chlewni oraz wjeździe na teren gospodarstwa,
• wyznaczanie tzw. stref brudnych i czystych,
• prowadzenie rejestru wjazdów i wyjazdów pojazdów na teren gospodarstwa,
• ograniczenie wizyt osób postronnych w chlewni,
• stosowanie odzieży ochronnej podczas wchodzenia na teren chlewni.

Choroby zakaźne bydła (i innych przeżuwaczy), choroba niebieskiego języka

Choroba niebieskiego języka (ang. BTV – Bluetongue virus), to zakaźna choroba przeżuwaczy: domowych (bydła, owiec i kóz) oraz dzikich (saren, jeleni, łosi, afrykańskich antylop, wielbłądów i słoni). Choroba nie przenosi się na inne gatunki zwierząt gospodarskich i domowych oraz ludzi. Oznacza to, że mięso, mleko, skóry i wełna pochodzące od zakażonych zwierząt nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla ludzi. Z kolei zwierzęta nie zarażają się bezpośrednio od siebie. Do zakażenia dochodzi poprzez owady kłująco-ssące z rzędu muchówek, rodzaju kuczmany (Culicoides) oraz poprzez krew lub nasienie.

Mimo, że bydło zakaża się znacznie częściej niż owce, to choroba ta u bydła przebiega w łagodniejszej postaci niż u owiec. Po przechorowaniu bydło może stać się nosicielem zarazka, co prowadzi do zakażania kuczmanów i przenoszenia wirusa za ich pośrednictwem na zwierzęta zdrowe. Objawy kliniczne u bydła mogą nie być widoczne nawet do 60-80 dnia po zakażeniu.

U osobników zakażonych BTV można zaobserwować pojawienie się następujących objawów klinicznych:

• gorączka,
• ślinotok,
• zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej jamy ustnej,
• owrzodzenie opuszki zębowej i niekiedy końca języka,
• zapalenie koronki i tworzywa racic, będące przyczyną kulawizny,
• u krów mlecznych łuszczenie się naskórka strzyków i tworzenie się strupów,
• ronienia,
• rodzenie zdeformowanych cieląt, przy czym deformacje dotyczą najczęściej głowy. Na zakażenie najbardziej podatne są płody w okresie rozwoju mózgu.

W przypadku owiec choroba może przebiegać od zakażenia bezobjawowego lub postaci przewlekłej do nadostrej i ostrej. W przypadku wystąpienia ostatnich dwóch postaci, można zaobserwować następujące objawy kliniczne:

• bardzo wysoka temperatura ciała 41-42 stopnie Celcjusza,
• spadek kondycji, posmutnienie, depresja i utrata mleczności,
• obrzęk warg, powiek i małżowin usznych,
• silne zaczerwienienie błony śluzowej policzków i jamy nosowej,
• drobne wybroczyny pod śluzówką jamy ustnej i nosowej,
• owrzodzenie warg, opuszki zębowej oraz w niektórych przypadkach języka,
• duszność, ślinotok, obfity wypływ z nosa, początkowo surowiczy, następnie śluzowo-ropny i krwawy,
• wymioty mogące być przyczyną zachłystowego zapalenia płuc,
• przekrwiony, obrzękły, siny i wystający z jamy ustnej język,
• biegunka, kał z domieszką krwi,
• kulawizna jako następstwo zapalenia koronki i tworzywa racic,
• możliwe zapalenie płuc i zwyrodnienie mięśni,
• ciężarne samice mogą rodzić martwe lub zdeformowane jagnięta.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem choroby niebieskiego języka (zobacz rozporządzenie kliknij TUTAJ) oraz zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, zgłoszenie przez hodowcę bydła, owiec lub kóz podejrzenia wystąpienia choroby niebieskiego języka do powiatowego lekarza weterynarii lub najbliższego podmiotu świadczącego usługi lekarsko-weterynaryjne bądź wójta/burmistrza jest obowiązkiem, którego niedopełnienie stanowi wykroczenie.

Główny Lekarz Weterynarii poinformował o wystąpieniu w 2025 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej łącznie 81 ognisk choroby niebieskiego języka (BTV) (spośród których 8 wystąpiło w woj. wielkopolskim w 8 powiatach: czarnkowsko-trzcianeckim, konińskim, kościańskim, międzychodzkim, poznańskim, złotowskim, wolsztyńskim oraz grodziskim).

Profilaktyka BTV, bioasekuracja. Szczepienia możliwe, lecz nie są obowiązkowe.

• zwalczanie owadów krwiopijnych w oborach/budynkach inwentarskich,
• ograniczanie przemieszczania zwierząt,
• nadzór weterynarza nad stadem,
• szczepienia zwierząt.

Podsumowanie

Rok 2025 minął pod znakiem występowania licznych chorób zakaźnych, które nie ominęły również Wielkopolski.

Poniższa tabela zawiera zestawienie liczby ognisk które pojawiły się w Polsce, Wielkopolsce oraz poszczególnych jej powiatach.

Tabela Zestawienie ognisk chorób zakaźnych (HPAI, ND, ASF i BTV) w Polsce w 2025 roku. Uwzględnione w tabeli ogniska obejmują wyłącznie zwierzęta hodowlane. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GLW

tabela

W przypadku każdej z wyżej wymienionych chorób, podstawowym remedium na ograniczenie namnażania się ich ognisk jest przestrzeganie zasad szeroko pojętej bioasekuracji. Mimo, iż jej rola nabrała większego znaczenia wraz z pojawieniem się w Polsce w 2014 roku pierwszych ognisk afrykańskiego pomoru świń, to jednak informowanie o zasadach bioasekuracji i ich przestrzeganie, może w wymierny sposób ograniczyć ryzyko pojawienia się chorób zakaźnych również u pozostałych gatunków zwierząt gospodarskich. Jak podkreślają sami hodowcy, wdrażanie zasad bioasekuracji przyczynia się do osiągania lepszego zdrowia zwierząt, wyższej wydajności produkcji oraz ograniczenia rozprzestrzeniania się chorób. Z kolei przestrzeganie zasad bioasekuracji przez pośredników, przewożących zwierzęta ograniczy transmisję chorób pomiędzy państwami Unii Europejskiej.

Sytuacja epizootyczna w Polsce w 2025 roku, a także obecność innych chorób zakaźnych na obszarze Unii Europejskiej (to jest pryszczycy, choroby guzowatej skóry bydła), wywołuje obawy związane z możliwością dalszego prowadzenia chowu i hodowli. Należy jednak pamiętać, że produkcja zwierzęca jest jednym z najważniejszych działów produkcji rolnej, który pozwala na zagospodarowanie nadwyżki produktów roślinnych oraz stanowi filar bezpieczeństwa żywnościowego. W związku z tym, niezwykle istotna jest troska o potencjał krajowej hodowli, miedzy innymi poprzez podejmowanie działań na rzecz przeciwdziałania rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.

Tekst: Wioleta Barczak, główny specjalista ds. produkcji zwierzęcej, Dział Technologii Produkcji Rolniczej

Źródła, strony internetowe:

1. Głównego Inspektoratu Weterynarii
2. Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi