Warunkowość środowiskowa, ograniczenie kontroli i większa swoboda działania

Kluczowe modyfikacje wynikają z nowego rozporządzenia Unia Europejska, które zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Zmiany koncentrują się na normach GAEC oraz zasadach prowadzenia kontroli w ramach systemu płatności bezpośrednich.

Z informacji przekazanych przez resort rolnictwa wynika, że rolnicy uczestniczący w programie wsparcia dla małych gospodarstw zostaną wyłączeni z mechanizmu warunkowości środowiskowej, co oznacza brak kontroli i sankcji. Gospodarstwa o powierzchni do 10 ha gruntów kwalifikujących się do dopłat również nie będą objęte kontrolami ani karami. W przypadku gospodarstw do 30 ha nie będą stosowane kontrole i sankcje związane z normą GAEC 7.

Ułatwienia obejmą także gospodarstwa ekologiczne oraz te będące w okresie przestawiania na produkcję ekologiczną – zostaną one automatycznie uznane za spełniające wymagania norm GAEC 1, 3, 4, 5, 6 i 7. Dodatkowo zwiększono dopuszczalny poziom zmniejszenia udziału trwałych użytków zielonych – z dotychczasowych 5 procent do 10 procent w odniesieniu do poziomu z 2018 roku.

Ministerstwo podkreśla, że proponowane rozwiązania mają na celu uproszczenie systemu oraz zapewnienie rolnikom większej elastyczności w zarządzaniu gruntami, przy jednoczesnym utrzymaniu podstawowych standardów ochrony środowiska.

Ekoschematy 26, aktualny zakres wsparcia

Resort rolnictwa informuje, że w bieżącym roku utrzymany zostanie jeden ekoschemat dotyczący dobrostanu zwierząt oraz siedem ekoschematów obszarowych, funkcjonujących zasadniczo na takich samych zasadach jak w poprzednim roku.

Rolnictwo węglowe i gospodarowanie składnikami pokarmowymi

W tym obszarze rolnicy nadal będą mogli korzystać z dopłat za realizację takich praktyk jak: ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych (TUZ) przy określonej obsadzie zwierząt, wysiew międzyplonów ozimych lub wsiewek śródplonowych, opracowanie i stosowanie planu nawożenia (w wariancie podstawowym oraz z wapnowaniem), prowadzenie zróżnicowanej struktury zasiewów, szybkie wymieszanie obornika z glebą (do 12 godzin), stosowanie płynnych nawozów naturalnych metodami innymi niż rozbryzgowe, uproszczone systemy uprawy oraz przyorywanie słomy.

Pozostałe ekoschematy obszarowe

Wsparcie obejmie także: tworzenie obszarów z roślinami miododajnymi, retencjonowanie wody na TUZ, integrowaną produkcję roślin, biologiczne metody uprawy (z wykorzystaniem mikrobiologicznych środków ochrony roślin i produktów nawozowych), wyłączanie gruntów z produkcji oraz stosowanie elitarnego lub kwalifikowanego materiału siewnego.

Planowane korekty

W przypadku ekoschematów obszarowych nie przewiduje się zmian w samych praktykach ani wymaganiach. Modyfikacje mają dotyczyć głównie kwestii formalnych. W wariancie planu nawożenia z wapnowaniem nie będzie można realizować tej praktyki na terenach objętych normą GAEC 2. Ponadto konieczne będzie dostosowanie zasad łączenia ekoschematów z zobowiązaniami rolno-środowiskowo-klimatycznymi przeniesionymi z PROW 2014–2020 do Planu Strategicznego dla Wspólna Polityka Rolna na lata 2023–2027. Zmiany te są związane również z planowanym uruchomieniem nowej interwencji – „Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo” (Interwencja 8).

W ekoschemacie Integrowana Produkcja Roślin płatności będą przyznawane wyłącznie do upraw wskazanych w odpowiednim załączniku do rozporządzenia, dla których zatwierdzono metodyki produkcji.

Dobrostan zwierząt z rozszerzeniem

Od kampanii 2026 planowane jest objęcie wsparciem dobrostanowym rolników uczestniczących w systemach jakości ograniczających stosowanie antybiotyków. Dotyczy to producentów świń w systemach QAFP, PQS, TAQ i ekologii, bydła mięsnego w systemie QMP i rolnictwie ekologicznym oraz drobiu rzeźnego w QAFP i ekologii.

Uproszczenia w ekologii i II filarze

W ramach płatności obszarowych II filaru przewiduje się ograniczenie formalności, m.in. rezygnację z obowiązku sporządzania planu działalności ekologicznej oraz dostosowanie przepisów do nowych zasad wynikających z Planu Strategicznego WPR.

Nowa interwencja: torfowiska i obszary podmokłe

Od tego roku ma zostać uruchomione wsparcie na ochronę torfowisk i terenów podmokłych w trzech wariantach: dla TUZ (581 zł/ha/rok), dla gruntów ornych (627 zł/ha/rok) oraz w przypadku przekształcenia gruntów ornych w użytki zielone (2387 zł/ha/rok w ramach pięcioletniego zobowiązania).

Ministerstwo zastrzega, że przedstawione rozwiązania mają charakter projektowy, ponieważ nadal trwają prace nad przepisami wykonawczymi dotyczącymi płatności bezpośrednich, ekoschematów, dobrostanu zwierząt oraz działań rolno-środowiskowo-klimatycznych.

Tekst: Aleksandra Grajek, doradca WODR w powiecie ostrowskim

Zdjęcie: Maciej Zimnicki, Sekcja Promocji i Wydawnictw WODR