Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Art_ochrona_1

Krajobraz to fragment powierzchni ziemi o określonej fizjonomii (o określonych, powtarzalnych cechach), na którą składa się mozaika ekosystemów* określonego typu. Krajobraz to przestrzeń, w której funkcjonujemy, na którą oddziałujemy, ale która ma wpływ także na nasze życie. Rozróżnia się różne typy krajobrazu. W Polsce dominuje obecnie krajobraz kulturowy, którego zasadnicze elementy powstały i są nadal pod stałą presją działalności człowieka. Krajobraz rolniczy natomiast, to typ krajobrazu zdominowany przez rolnicze formy zagospodarowania przestrzeni. Jest krajobrazem ze znacznym udziałem elementów antropogenicznych (powstałych pod wpływem czynników zależnych od człowieka). Na pozór jest to krajobraz niesprzyjający dzikiej przyrodzie, w rzeczywistości zamieszkany jest przez bogaty świat roślin i zwierząt.

Wyrazem uznania krajobrazu jako istotnej części naszego życia jest sporządzona we Florencji, w 2000 r., Europejska Konwencja Krajobrazowa, ratyfikowana przez Polskę. Konwencja stwierdza, że krajobraz jest podstawowym komponentem europejskiego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, zakłada między innymi promowanie ochrony, gospodarski i planowania krajobrazu, a także organizowanie współpracy europejskiej w tym zakresie. Współczesny krajobraz jest mozaiką różnych elementów, tak naturalnych, jak i stworzonych przez człowieka. Różnorodność oczekiwań względem krajobrazu wyrażana przez różne grupy użytkowników zmusza do szerokiego spojrzenia na możliwości dalszego jego wykorzystania i przekształcania. Poziom zdegradowania krajobrazów europejskich zmusza do zahamowania tych procesów, czego domaga się coraz liczniejsza część społeczeństwa. Zachowanie określonych typów krajobrazu jest ważne z punktu widzenia ochrony flory i fauny.

Jakie cechy krajobrazu rolniczego będą więc pożądane i preferowane z punktu widzenia ochrony przyrody? Będzie to krajobraz urozmaicony, stanowiący mozaikę większej liczby ekosystemów, z agrocenozami** ekstensywnie użytkowanymi, bogatymi w łąki, kępy i pasy drzew, miedze, oczka wodne, torfowiska. To właśnie te wszystkie enklawy gromadzą ogromne bogactwo gatunków i są ostojami naturalnych cech miejscowej przyrody. Często stanowią one korytarze ekologiczne, które umożliwiają przemieszczanie zwierząt i pozwalają zachować właściwą strukturę genetyczną populacji zasiedlających większy obszar. Niepożądane są natomiast wszelkiego rodzaju elementy obce geograficznie. Preferowane są w nasadzeniach rodzime dla danego regionu gatunki roślin i zwierząt. Bardzo istotny dla wizerunku polskiej wsi, choć nadal niedoceniany jest aspekt kulturowy. Zachowanie cech i tradycji regionalnych, to jedno z ważniejszych zadań architektury krajobrazu i planowania przestrzennego, ale także i samego rolnictwa.

Uwaga! Tradycyjne użytkowanie gruntów nie oznacza wcale konieczności powrotu do prymitywnych form rolnictwa. Przez rolnictwo tradycyjne nie musimy rozumieć takiego sposobu użytkowania, jakie istniało setki lat temu. Dzisiaj jeszcze w wielu miejscach w kraju zachowały się tradycyjne odmiany roślin i rasy zwierząt, a łąki w dolinach rzecznych koszone są zgodnie z rytmami rzek. Niektóre ekosystemy, które uznaje się dzisiaj za ważne z punktu widzenia ochrony przyrody, są właśnie wytworem działalności człowieka. Nie wyklucza się stosowania nowoczesnych maszyn i urządzeń, a raczej jedynie promuje się ich wykorzystanie zgodnie z dotychczasowymi praktykami rolniczymi przyjętymi w danej okolicy, które są korzystne z punktu widzenia ochrony zasobów przyrodniczych.

Art_ochrona_2 

Zagrożenia i ochrona krajobrazu w rolnictwie. Podstawowym aktem prawnym  w zakresie ochrony przyrody jest ustawa o ochronie przyrody ((Dz. U. z 2013 r., poz. 627). Zgodnie z zapisami tej ustawy przez ochronę przyrody rozumiemy zachowanie, zrównoważone użytkowanie oraz odnawianie zasobów, tworów i składników przyrody, w tym m.in. krajobrazu. Według ustawy ochrona krajobrazu polega na zachowaniu jego cech charakterystycznych. Służyć ma temu m.in. obejmowanie ochroną obszarową terenów o znaczących walorach krajobrazowych. Ochrona zasobów przyrodniczych, w różnym zakresie, dotyczy wszystkich obywateli, nie wyłączając rolników. Przemiany krajobrazów dążą obecnie do uproszczenia, w wyniku intensywnej uprawy i ujednolicenia ich fizjonomii oraz zaniku odrębności regionalnych. Zmiany struktury agrarnej - scalanie gruntów, zanik miedz i zadrzewień śródpolnych oraz cennych użytków przyrodniczych powoduje, że krajobraz staje się uproszczony, monotonny, a wzmożona erozja gleb przynosi także straty gospodarcze. Znaczące wylesienia zmieniły stosunki wodne w całych zlewniach – zagrożone są tradycyjne, ekstensywnie uprawiane łąki i pastwiska, torfowiska i śródpolne oczka wodne. Zanikają obszary podmokłe. Agrocenozy oraz przyległe do nich ekosystemy, szczególnie zbiorniki wodne są zagrożone wskutek nadmiernej i nie zawsze przemyślanej chemizacji rolnictwa – skażenie nawozami i środkami ochrony roślin. Na krajobraz wpływ ma też stosowanie ciężkiego sprzętu, melioracje, wypalanie łąk i wprowadzanie nowych odmian lub mieszańców roślin oraz gatunków obcych geograficznie. Celowe lub przypadkowe wprowadzanie gatunków obcego pochodzenia, zarówno roślin, jak i zwierząt, uznawane jest za jeden z największych problemów ochrony rodzimych zasobów różnorodności biologicznej. Niekorzystna jest nadmierna intensyfikacja gospodarki łąkarskiej lub pastwiskowej, czyli wczesne terminy koszenia i  wypasów, zwiększanie obsady zwierząt. Zanikają lokalne ras zwierząt gospodarskich i lokalne odmiany roślin uprawnych.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że zagrożeniem jest nie tylko intensyfikacja, ale także zarzucenie użytkowania, szczególnie w przypadku użytków zielonych. W sytuacji zaprzestania koszenia lub wypasu już po kilku latach widoczne są znaczne zmiany w siedliskach. Pojawiają się zarośla, z czasem lasy. Ma miejsce tzw. sukcesja. Ale to i tak lepsze od sztucznych nasadzeń. Wszystkie łąki są ważnym elementem różnorodności biologicznej, a poprzez licznie kwitnące gatunki nadają specyficzny charakter całym krajobrazom.

Oczywiście na stan krajobrazu wiejskiego wpływ ma nie tylko rolnictwo. Przyczyną przemian mogą być zmiany klimatyczne, przemysłowe zanieczyszczenia środowiska, przeznaczanie gruntów na cele nie związane z użytkowaniem rolniczym, fragmentacja będąca skutkiem zagęszczania sieci dróg, rozwoju osadnictwa i przemysłu, budowa dużych zbiorników zaporowych w dolinach rzecznych, eksploatacja złóż itp. Ale są też takie miejsca, enklawy, gdzie przekształcenia krajobrazu nie zaszły jeszcze zbyt daleko i nadal istnieje tam możliwość zachowania cennych typów krajobrazu. Służy temu m.in. program rolnośrodowiskowy.

Zasady kształtowania krajobrazów rolniczych

  • Ochrona i kształtowanie bogatej struktury ekologicznej krajobrazu rolniczego (zadrzewienia, płaty leśne, oczka wodne, miedze)
  • Zachowanie mozaiki zbiorowisk naturalnych, półnaturalnych i antropogenicznych
  • Hamowanie komasacji pól – ochrona miedz (i chwastów)
  • Rozwój sieci zadrzewień w obszarach rolniczych – stanowią środowisko życia i pokarm dla bardzo wielu gatunków
  • Uprawa roślin motylkowych. Ich unikatową cechą jest zdolność do wiązania azotu atmosferycznego dzięki symbiozie z bakteriami z rodzaju Rhizobium. Ponadto rośliny te mają znaczenie miododajne
  • Na terenach chronionych – przywrócenie tradycyjnego krajobrazu rolniczego
  • Ochrona wód - ochrona zbiorników śródpolnych, zagospodarowanie strefy brzegowej przez roślinność - najlepiej naturalną
  • Obudowa roślinnością obiektów nieestetycznych czy szkodliwych
  • Edukacja ekologiczna ludności wiejskiej (ochrona zadrzewień, zakaz wypalania roślinności, zakaz nieuregulowanego wyrzucania śmieci i wylewania ścieków, dbałość o estetykę otoczenia).

Obowiązek ochrony krajobrazu, przyrody wynika też z wymogów wzajemnej zgodności, do spełniania których zobowiązani są wszyscy ci rolnicy, którzy korzystają z dopłat obszarowych oraz z niektórych innych płatności, np. rolnośrodowiskowych, czy ONW. Minimalne normy w zakresie dobrej kultury rolnej nakładają obowiązek koszenia łąk oraz pastwisk niewypasanych co najmniej raz w roku w terminie do 31 lipca. Zabrania się wypalania gruntów rolnych. Nie wolno niszczyć drzew będących pomnikami przyrody oraz rowów do 2 m szerokości, a także rolnik ma obowiązek zachowywać w obrębie działki rolnej oczka wodne o łącznej powierzchni do 100 m². Zabrania się też niszczenia siedlisk roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową oraz siedlisk przyrodniczych położonych na obszarach objętych formami ochrony przyrody, na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Należy zachowywać zadeklarowaną powierzchnię trwałych użytków zielonych.

Różnorodność biologiczna i krajobrazowa obszarów wiejskich Polski należy do najbogatszych w Europie. Działalność rolnicza ma ogromny wpływ na bioróżnorodność na znacznych obszarach, ponieważ bezpośrednio wpływa na wszystkie żywe organizmy występujące na terenach rolnych, a poprzez emisję związków lotnych i wypłukiwanie związków rozpuszczalnych, oddziałuje na organizmy na terenach sąsiadujących z rolnictwem.

O potencjalnej bioróżnorodności świadczyć może występowanie na terenie gospodarstwa takich elementów jak:

  1. Trwałe użytki zielone
  2. Sady
  3. Ogródek przydomowy (zwłaszcza ozdobny z przewagą kwiatów i krzewów kwitnących)
  4. Stawy, oczka wodne, naturalne zbiorniki i cieki wodne
  5. Zadrzewienia, zakrzaczenia śródpolne
  6. Miedze śródpolne, pasy zieleni
  7. Tereny podmokłe, bagniste
  8. Stare drzewa dziuplaste
  9. Gniazda ptaków, nietoperzy.

Przykłady i propozycje działań sprzyjających utrzymaniu oraz poprawie bioróżnorodności:

  • Program rolnośrodowiskowy
  • Produkcja ekologiczna
  • Produkcja zrównoważona
  • Pozostawienie okrywy roślinnej na gruntach ornych w okresie jesień-zima
  • Stosowanie międzyplonów
  • Mulczowanie gleby
  • Rośliny w uprawie współrzędnej
  • Uprawa roślin zwiększających bioróżnorodność
  • Wypas zwierząt
  • Rewitalizacja trwałych użytków zielonych
  • Prowadzenie gospodarki rybackiej
  • Prowadzenie gospodarki pasiecznej
  • Zakładanie budek lęgowych
  • Zakładanie paśników
  • Zakładanie karmników
  • Zalesianie

Działania negatywnie wpływające na zachowanie bioróżnorodności i krajobrazu:

  • Zaorywanie łąk i pastwisk
  • Wypalanie traw 
  • Zaorywanie miedz
  • Zasypywanie zbiorników wodnych
  • Usuwanie naturalnych zakrzewień i zadrzewień
  • Zastawianie pułapek na drapieżniki
  • Stosowanie środków ochrony roślin - chemizacja rolnictwa oddziałuje negatywnie na zjawisko bioróżnorodności. Jednak stopień tego wpływu zależy od dawek, sposobu i terminu stosowania wspomnianych środków. Zaleca się sięganie po biologiczne środki ochrony roślin.
  • Stosowanie nawozów - rodzaj ich wpływu na bioróżnorodność zależy od dawek, sposobu i terminu stosowania. Jednak jako najkorzystniejsze dla zachowania bioróżnorodności zalecane jest wykorzystywanie nawozów naturalnych, stosowanie nawozów zielonych, a ograniczanie nawozów sztucznych. Stosowanie nawozów wapniowych wpływa korzystnie przede wszystkim na bioróżnorodność życia glebowego. Zaleca się wykorzystywanie tzw. efektywnych mikroorganizmów.

Otoczenie - na bioróżnorodność na terenie gospodarstw wpływa również ich otoczenie. Wpływ otoczenia może mieć charakter pozytywny stanowiąc strefę ochronną przed zanieczyszczeniami lub negatywny stanowiąc np. źródło zanieczyszczeń. Najczęściej wymienianymi elementami otoczenia oddziaływującymi pozytywnie na utrzymanie bioróżnorodności w gospodarstwie są zadrzewienia i zakrzaczenia oraz lasy.

Zalecenia dotyczące zachowania bioróżnorodności w gospodarstwie rolnym

  • utrzymanie istniejących lub zakładanie nowych zadrzewień, zakrzaczeń oraz miedz śródpolnych na terenie gospodarstwa - stanowią one miejsce bytowania ptaków, ssaków, owadów oraz roślin;
  • wprowadzenie międzyplonów do upraw, które korzystnie wpływają na glebę, poprawiając jej strukturę i stwarzając dobre warunki do rozwoju mikroorganizmów i licznych organizmów zwierzęcych w glebie, szczególnie jeśli zastosowane zostaną rośliny motylkowe i strączkowe
  • prowadzenie właściwej gospodarki na użytkach zielonych;
  • kontynuowanie stosowania zasad dobrej praktyki rolniczej na obszarze gospodarstwa;
  • racjonalna gospodarka nawozami oraz środkami ochrony roślin, w tym integrowana ochrona roślin;
  • utrzymanie istniejących elementów krajobrazu takich jak: oczka wodne torfowiska, kamieńce;
  • stosowanie racjonalnego płodozmianu;
  • realizacja Programu rolnośrodowiskowego, jako działania służącego ochronie bioróżnorodności.

 

*ekosystem – podstawowa jednostka przestrzenna w badaniach ekologicznych, zajmująca określony, jednorodny typ siedliska wraz z zamieszkującymi go organizmami, np. łąka, jezioro

**agrocenoza, agrobiocenoza, biocenoza uprawna – specyficzny typ biocenozy wytworzony na terenach użytkowanych rolniczo (pola, łąki, sady), charakteryzujący się z reguły znacznym uproszczeniem pod względem składu gatunkowego w porównaniu z biocenozą naturalną oraz osłabionymi możliwościami samoregulacji, z czego wynika podatność na choroby i inwazje szkodników

Literatura: 1)Ochrona krajobrazu w programie rolnośrodowiskowym. Biblioteczka programu rolnośrodowiskowego 2007-2013. Warszawa, 2009 rok. 2) Zasada Wzajemnej Zgodności. Broszura ARiMR i MRiRW. Warszawa, 2012. 3) Bioróżnorodność w gospodarstwie rolnym – podsumowanie. Anna Giera, WODR w Poznaniu, 2011.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu

Rejestr działalności rolnośrodowiskowej – ZMIANY W INSTRUKCJI WYPEŁNIANIA REJESTRU

Obowiązek prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej przez rolnika realizującego zobowiązanie rolnośrodowiskowe wynika z zapisów działania Program rolnośrodowiskowy objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Rejestr rolnik prowadzi przez cały okres uczestnictwa w Programie rolnośrodowiskowym dla wszystkich działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w zakresie:
  • wykonywanych działań agrotechnicznych,
  • realizowanych wypasów zwierząt.

W przypadku stosowania nawozów rejestr prowadzi się w odniesieniu do wszystkich działek rolnych w obrębie gospodarstwa.

Zapisy umieszczane w Rejestrze powinny zawsze odzwierciedlać stan faktyczny na danej działce rolnej.

Posiadanie i prowadzenie Rejestru jest jednym z wymogów warunkujących przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. W przypadku poinformowania przez ARiMR o kontroli na miejscu rejestr należy udostępnić kontrolującym Inspektorom terenowym wraz z pozostałą dokumentacją dotyczącą realizowanego Programu rolnośrodowiskowego w wersji papierowej.

Rolnik ma obowiązek przechowywać Rejestr w okresie trwania zobowiązania i przez kolejne 5 lat od jego zakończenia.


W tabeli A. Rejestr działań agrotechnicznych należy na bieżąco wskazywać wszystkie wykonywane zabiegi agrotechniczne np. siew, koszenie, orka, bronowanie oraz stosowanie nawozów i środków ochrony roślin.

 
W przypadku, gdy rolnik zleca wykonanie działania agrotechnicznego osobom trzecim, w kolumnie UWAGI wpisuje Imię i Nazwisko/Nazwę wykonawcy.

Zasady wypełniania Rejestru działań agrotechnicznych:

kolumna 1 – należy wpisać literowe oznaczenie działki rolnej, zgodnie z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na dany rok.

kolumna 2 – należy wpisać numer działki ewidencyjnej, na której położona jest dana działka rolna lub jej część.

kolumna 3 – należy wpisać datę wykonania czynności/zabiegu w formacie dd/mm/rrrr. W przypadku, gdy trwa ona kilka dni wpisuje się odpowiednio datę rozpoczęcia i datę zakończenia.

kolumna 4 – należy wpisać powierzchnię działki rolnej w hektarach, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

kolumna 5 – należy wpisać rodzaj użytkowania oraz roślinę uprawianą w plonie głównym i w poplonie.

kolumna 6 – należy wpisać rodzaj wykonanej czynności np.:

  • siew/gatunek rośliny,
  • wszystkie zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne,
  • zbiór roślin,
  • uzupełnienie obsady drzew/ krzewów,
  • koszenie,
  • usunięcie i złożenie w stogi ściętej biomasy (w przypadku TUZ),
  • wszystkie zabiegi pielęgnacyjne mające na celu ochronę użytku przyrodniczego w stanie niepogorszonym,
  • usuwanie odpadów – śmieci,
  • selektywne i miejscowe niszczenie uciążliwych chwastów z zastosowaniem odpowiedniego sprzętu np. mazaczy herbicydowych,
  • cięcia sanitarne (usuwanie suchych gałęzi),
  • cięcia prześwietlające,
  • usuwanie odrostów i samosiewów,
  • bielenie pni,
  • siew roślin poplonowych – rośliny jare, lub jako wsiewki poplonowej/międzyplonu ozimego w rosnące rośliny ozime lub razem z siewem roślin jarych,
  • sprzątnięcie słomy po żniwach,
  • przyoranie biomasy wsiewki poplonowej/międzyplonu ozimego, z wyjątkiem uprawy gleby w systemie bezorkowym,
  • zastosowanie nawożenia (należy pamiętać o przestrzeganiu dawek podanych w Planie nawożenia oraz dopuszczalnych dawkach na OSN),
  • zastosowanie środków ochrony roślin.
  • inne.

kolumna 7 – należy wpisać: w przypadku stosowania środków ochrony roślin - nazwę zastosowanego środka ochrony roślin, a w przypadku nawożenia – nazwę zastosowanego nawozu.

kolumna 8 – należy wpisać ilość środka ochrony roślin lub nawozu zastosowaną na działce rolnej z uwzględnieniem jednostki (kg, litry lub m³).

kolumna 9 – należy wpisać oznaczenia pakietów/wariantów realizowanych na działce rolnej.

kolumna 10 – należy wpisać wszystkie informacje dotyczące danej czynności, które nie mogły zostać wykazane w innych kolumnach, powierzchnię, na której wykonano opisane czynności, gdy czynności te nie zostały wykonane na całej powierzchni działki rolnej (np. w przypadku koszenia/niewykoszenia, zbioru biomasy, stosowania środków ochrony roślin, nawożenia) oraz wskazanie położenia tej części działki, typu użytkowania działki rolnej, na której/którym zostały wykonane dane czynności.

TABELA B. REJESTR WYKONANYCH WYPASÓW


UWAGA!!!

Wzór formularza Rejestru działań rolnośrodowiskowych wraz w Instrukcją wypełniania dostępny jest w Biurach Powiatowych oraz Oddziałach Regionalnych ARiMR, a także na stronie internetowej: www.arimr.gov.pl. Tam też należy udać się po więcej informacji. Można zapytać w ośrodku doradztwa rolniczego.

 

Wioletta Kmiećkowiak
Dział EOŚ WODR w Poznaniu

 

Metody ograniczenia strat biogenów w gospodarstwach rolnych

(wybrane metody stosowane przez laureatów nagrody WWF w konkursie na Rolnika Roku Regionu Morza Bałtyckiego, w ramach programu na rzecz Ochrony Ekoregionu Bałtyckiego)

Biogeny to związki niezbędne do budowy i funkcjonowania organizmów żywych. Krążą one w biosferze między organizmami a środowiskiem. Biogenami są związki azotu i fosforu, których poważnym „dostawcą” jest rolnictwo. Azot i fosfor to pierwiastki niezbędne w produkcji rolniczej, ale są też niebezpieczne dla środowiska naturalnego, szczególnie dla środowisk wodnych. Poważnie przyczyniają się do eutrofizacji, czyli przeżyźnienia zbiorników wodnych. Skutkiem tego zbiorniki wodne „zakwitają”, zarastają i zmniejsza się wartość użytkowa wód. Konieczne jest więc podejmowanie działań, które ograniczą ten negatywny wpływ pierwiastków biogennych na środowisko. Obok względów środowiskowych niezwykle ważny jest czynnik ekonomiczny – nieprawidłowa gospodarka nawozowa to „uciekające” pieniądze rolnika. Sposobów na rozwiązanie problemu biogenów może być wiele, często prostszych do zastosowania niż nam się wydaje. Oto kilka przykładów dobrych praktyk rolniczych zmierzających do ograniczenia strat biogenów:

  1. Nasadzanie drzew i krzewów między polami – wspomaga ograniczanie strat biogenów i pomaga zachowywać bioróżnorodność. Obniżają spływ z pól uprawnych spowodowany opadami atmosferycznymi.
  2. Odtwarzanie i tworzenie mokradeł – chłoną one biogeny i pozwalają na ich retencję w rosnącej biomasie i osadach dennych.
  3. Obornik powinien być przechowywany w sposób uniemożliwiający przedostawanie się odcieków do gruntu, zanim zostanie rozprowadzony na pola (płyta obornikowa, ściółka głęboka).
  4. Gospodarka nawozami naturalnymi (obornik, gnojowica, gnojówka) – wiedza na temat tego, w jakich ilościach, kiedy i jak rozprowadzać nawozy, na jakiej powierzchni oraz jak przygotować glebę jest kluczowa.
  5. Ograniczanie ilości amoniaku w powietrzu, poprzez odpowiednie ilości białka w paszy dla zwierząt.
  6. Utrzymywanie trwałych użytków zielonych – zatrzymuje biogeny oraz większe ilości węgla, pozwala zachowywać bioróżnorodność.
  7. Płodozmian, wsiewki, międzyplony pozwalają na utrzymanie właściwych proporcji biogenów w glebie. Stosowanie w płodozmianie roślin wiążących azot pozwala na dostarczenie biologicznie wiązanego azotu roślinom następnym.
  8. Utrzymywanie okrywy roślinnej na glebie przez cały rok – pozwala na utrzymanie biogenów na powierzchni gleby.
  9. Trwała trawiasta strefa buforowa wzdłuż głównych zbiorników drenażowych, rzek i jezior obniża straty biogenów z upraw rolniczych.
  10. Przeprowadzanie analizy chemicznej gleb, sporządzanie bilansu biogenów oraz planów nawozowych pozwala na stosowanie właściwych ilości nawozów.
  11. Miernik azotu – pomaga dobrać właściwą ilość nawozu, zgodnie z zapotrzebowaniem roślin, według pomiarów prowadzonych bezpośrednio na polu uprawnym.
  12. Uprawy bezorkowe – przy użyciu innowacyjnych maszyn do siewu, rozprowadzania nawozów i zbioru, pozwalają na utrzymanie trwale okrytej gleby oraz precyzyjne dawkowanie nawozu.
  13. Wapnowanie gleby zwiększa przenikalność wody, a przez to zmniejsza spływy powierzchniowe i obniża straty składników biogennych, szczególnie fosforu. Lepsza struktura gleby ułatwia jej uprawę, co pozwala zmniejszyć zużycie paliwa.
  14. Współpraca i wymiana doświadczeń pomiędzy rolnikami – pozwala szerzyć dobre inicjatywy i praktyki.
  15. Prowadzenie dokumentacji praktyk rolniczych stosowanych w gospodarstwie – pozwala na przeprowadzenie analizy i ocenę.

Opracowano na podstawie broszury WWF „Zalecane praktyki rolnicze w rejonie Morza Bałtyckiego - Najlepsze praktyki rolnicze przyjazne Bałtykowi”.

 

Wioletta Kmiećkowiak
Dział EOŚ WODR w Poznaniu

 

W dniu 21.09.2013 roku w trakcie imprezy promocyjno – wystawowej „Wielkopolska Wieś Zaprasza”, zorganizowanej przez CWE w Gołaszynie, przeprowadzono konkurs  pn. „Domowe ciasteczka”. Organizatorem konkursu był Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu, a celem Konkursu było umożliwienie Kołom Gospodyń Wiejskich zaprezentowanie ciasteczek domowych. Pyszne ciasteczka konkursowe piekły Panie z Kół Gospodyń Wiejskich z powiatów regionu leszczyńskiego: kościańskiego, gostyńskiego, rawickiego i leszczyńskiego.

Komisja Konkursowa w składzie:

- Wioletta Kmiećkowiak – przewodnicząca Komisji – WODR w Poznaniu
- Mirosława Biegała – członek Komisji – przedstawicielka Zespołu Szkół Przyrodniczo – Technicznych  Bojanowo
- Anna Gauza – członek Komisji – redaktor naczelna „Życia Rawicza”

oceniła walory smakowe 29 wypieków i przyznała nagrody za I, II i III miejsce.


Oceniając wypieki Komisja brała pod uwagę przede wszystkim oryginalność, wygląd i smak. Wybór tych najlepszych był niezwykle trudny, ale ostatecznie Komisja przyznała:

- I miejsce dla KGW Sowy za Ciasteczka drożdżowe „Pawie oczka”

- II miejsce dla KGW Stary Sielec za Ciasteczka kakaowe z białą czekoladą

- III miejsce dla KGW Grąbkowo za Pieguski.

Za zwycięskie wypieki Panie odebrały nagrody – książki o tematyce kulinarnej. A dla wszystkich Kół Gospodyń Wiejskich, które brały udział w Konkursie ufundowano upominki.

Konkurs, taki jak ten, to znakomita okazja do zaprezentowania swoich umiejętności, kultywowania tradycji domowych wypieków i ocalenia od zapomnienia tradycyjnych przepisów kulinarnych. Dziedzictwo kulinarne jest częścią naszego dziedzictwa kulturowego, a koła gospodyń wiejskich mają w nim swój niekwestionowany dorobek.

Z kolei impreza „Wielkopolska Wieś Zaprasza” jest wspaniałą okazją do zdobycia wiedzy potrzebnej do racjonalnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i do wykorzystania w życiu rodziny wiejskiej, a także do integracji środowiska wiejskiego i nawiązania kontaktów, zarówno zawodowych jak i towarzyskich.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu

 

art_ciasteczka

Konkursowe wypieki

 

art_ciasteczka2

Zwycięskie ciasteczka

 

Piknik Ekoagroturystyczny jest imprezą o charakterze regionalnym i ma na celu propagowanie zagadnień dotyczących rolnictwa ekologicznego i agroturystyki, a także promocję produktów tradycyjnych, regionalnych i lokalnych. Ekologia i agroturystyka to pojęcia, które towarzyszą nam od wielu już lat, są bardzo modne i medialne. Wydawać by się więc mogło, że na ten temat wszystko lub prawie wszystko już wiemy. Tymczasem jednak tak nie jest. Potrzebna jest rzetelna wiedza o tych zagadnieniach bo ta, którą w większości dysponujemy jest niewystarczająca. Stąd potrzeba kontynuacji organizowania Pikniku Ekoagroturystycznego. W tym roku spotkanie odbyło się w dniu 5 września w gospodarstwie agroturystycznym „Wojciechówka” Państwa Beaty i Wojciecha Walkowiaków w Pakosławiu. Tegoroczna impreza odbyła się w regionie, gdzie bogactwo dziedzictwa kulturowego, walory krajobrazowe, osiągnięcia na polu turystyki oraz bogata oferta licznych lokalnych wytwórców, od lat przyciągają turystów. Są tutaj doskonałe warunki do uprawiania turystyki konnej, rowerowej i pieszej, jak i odpoczynku dla szukających ciszy. Całości dopełnia gościnność i życzliwość mieszkańców Ziemi Rawickiej. W krajobraz gminy doskonale wpisuje się gospodarstwo Państwa Walkowiaków, które gościło uczestników tegorocznego Pikniku. „Wojciechówka” to wolnostojący dom z garażem, cały przeznaczony dla gości. Dla gości, przez cały rok, dostępne są cztery 2- i 3-osobowe pokoje z łazienkami. Do dyspozycji gości pozostaje też duży salon wraz z jadalnią oraz kuchnią i łazienką. Dom ten to miejsce magiczne, pełno tutaj pamiątek rodzinnych i przedmiotów związanych z regionem. Panuje w nim szczególny klimat i rodzinna, ciepła atmosfera. Na życzenie gości gospodyni przygotowuje posiłki domowe, wykorzystując przy tym produkty z własnego gospodarstwa. Również gościom, którzy samodzielnie przygotowują posiłki gospodyni oferuje produkty „domowe”, m.in. szparagi. Można też wypoczywać na podwórku lub w altanie wyposażonej w murowany grill. Niewątpliwą atrakcją, zwłaszcza dla dzieci, jest możliwość poznania zwierząt i ich zwyczajów, takich jak króliki, bażanty czy kury zielononóżki. Państwo Walkowiakowie uprawiają też szparagi, a szparag kiszony stał się znakiem rozpoznawczym gospodarstwa. W 2010 roku produkt został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w kategorii warzywa i owoce.

Impreza, jaką jest Piknik Ekoagroturystyczny, ma umożliwić zdobycie wiedzy o ekologii i agroturystyce oraz wzmocnić  ich pozycję w strategii rozwoju gminy i powiatu. Ma sprzyjać nawiązaniu współpracy między producentami żywności, kwaterodawcami wiejskimi i przetwórcami. Piknik to doskonała okazja do zaprezentowania kwaterodawców wiejskich jako potencjalnych klientów gospodarstw ekologicznych oraz producentów żywności tradycyjnej i regionalnej, jak i promowania oferty wielkopolskich gospodarstw agroturystycznych. Poprzez tą imprezę można starać się zachęcać konsumentów do kupowania żywności o wysokich walorach, w tym żywności ekologicznej.

Swoją obecnością spotkanie uświetnił Pan Marian Poślednik, Senator RP oraz przedstawiciele władz samorządowych i samorządu rolniczego. Jak co roku organizatorzy mogli liczyć na obecność producentów ekologicznych i właścicieli gospodarstw agroturystycznych oraz przedstawicieli lokalnych mediów dziennikarskich. Obecni byli rolnicy zainteresowani ekologią i agroturystyką, lokalni wytwórcy, doradcy Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu.

Jak co roku w programie imprezy znalazły się zarówno wykłady, jak i pokaz oraz forum dyskusyjne. Wykład „Budowa turystyki wiejskiej na obszarze pogranicza turystycznego Jutrosin, Pakosław, Milicz, Żmigród” wygłosił Pan Kazimierz Chudy, Wójt Gminy Pakosław. O stanie rolnictwa ekologicznego w Polsce i w Wielkopolsce poinformowała Pani Magdalena Stachowiak, Kierownik Działu Ekologii i Ochrony Środowiska WODR w Poznaniu. „Zasady przestawiania gospodarstwa na produkcję ekologiczną”, to temat wykładu Pani Wioletty Kmiećkowiak, głównego specjalisty ds. ekologii i ochrony środowiska WODR w Poznaniu. Natomiast o ochronie, warunkach sprzedaży i wsparciu produktów regionalnych i tradycyjnych mówiła Pani Aldona Jankowska, główny specjalista ds. rozwoju obszarów wiejskich, przedsiębiorczości i agroturystyki WODR w Poznaniu. Okazją do skosztowania produktów ekologicznych, tradycyjnych i lokalnych specjałów był pokaz „Swojskie smakuje najlepiej”. Natomiast forum dyskusyjne, to ta część imprezy, podczas której odbywa się prezentacja ofert gospodarstw ekologicznych i agroturystycznych oraz lokalnych wytwórców, dzięki której producenci mogą się lepiej poznać i mogą zaprezentować się zarówno konsumentom, jak i innym osobom zainteresowanym ekologiczną produkcją czy agroturystyką. Dzięki temu zawiązują się współprace pomiędzy zainteresowanymi osobami, poszerza się grono odbiorców produktów i usług, wzbogaca się ich oferta. Miłym akcentem spotkania było wręczenie Państwu Beacie i Wojciechowi Walkowiakom „Podziękowania Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu za pomoc w zorganizowaniu VI Pikniku Ekoagroturystycznego promującego ideę rolnictwa ekologicznego i agroturystyki”, podpisanego przez Dyrektora WODR, Pana Ryszarda Jaworskiego.

Oczywiście Piknik ma za zadanie zachęcać do powstawania gospodarstw ekologicznych i agroturystycznych, ale nie tylko o to chodzi. Ważne jest to, aby producentom i kwaterodawcom uświadomić korzyść płynącą ze współpracy w lokalnym środowisku, w regionie oraz jak ważna dla osiągnięcia sukcesu jest skuteczna promocja. Natomiast konsumentom impreza ta stwarza możliwość bezpośredniego zetknięcia się ze źródłem informacji o ekologii i agroturystyce oraz poznania walorów produktów ekologicznych, regionalnych, tradycyjnych.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOS WODR w Poznaniu

 

image001

image002

image003

W Monitorze Polskim z dnia 10 września 2013 r., pod pozycją 729 ogłoszone zostało Obwieszczenie Ministra Środowiska, z dnia 13 sierpnia 2013 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2014.

Dokument wskazuje na:

1) górne jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska, zawarte w załączniku nr 1 do Obwieszczenia oraz

2) jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska, zawarte w załączniku nr 2 do niniejszego Obwieszczenia.

Wybrane pozycje z Obwieszczenia:

 

Górne jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2014, np.:

  • Gazy lub pyły wprowadzane do powietrza - 385,17 zł/kg
  • Pobór wody podziemnej - 4,19 zł/m³
  • Pobór wody powierzchniowej śródlądowej - 2,18 zł/m³

Jednostkowe stawki opłat za pobór 1 m³ wody podziemnej i 1 m³ wody powierzchniowej śródlądowej:

  • Woda podziemna - 0,114 zł
  • Woda podziemna wykorzystana do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia lub na cele socjalno-bytowe - 0,067 zł
  • Woda podziemna wykorzystana na potrzeby produkcji, w której woda wchodzi w skład albo bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi, farmaceutycznymi lub na cele konfekcjonowania - 0,096 zł
  • Woda powierzchniowa śródlądowa - 0,056 zł
  • Woda powierzchniowa śródlądowa wykorzystana do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia lub na cele socjalno-bytowe - 0,040 zł

Jednostkowe stawki opłat za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z chowu lub hodowli drobiu:

Lp.

System chowu lub hodowli drobiu

Jednostkowa stawka za gazy lub pyły wprowadzone do powietrza w ciągu roku przypadająca na sto stanowisk dla drobiu (zł/100 stanowisk i rok)

I

Stada reprodukcyjne

1

System bezklatkowy, ściółkowy 

kury nieśne

15,80

kury mięsne

24,37

2

System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym

podsuszaniem odchodów

kury nieśne

10,49

kury mięsne

17,54

II

Kury nieśne

1

System klatkowy, z otwartym zbiornikiem na

odchody

zbiornik

nienapowietrzany

11,84

zbiornik napowietrzany 

17,50

2

System klatkowy, z zamkniętym zbiornikiem na odchody, z podsuszaniem

odchodów

8,88

3

System klatkowy, z taśmowym usuwaniem odchodów 

7,02

4

System bezklatkowy, ściółkowy 

16,69 

5

System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów 

10,49

III

Brojlery kurze

1

System bezklatkowy, ściółkowy

12,24 

2

System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów

5,69 

3

System klatkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów

4,88 

IV

Kurczęta (odchowanie)

1

System bezklatkowy, ściółkowy

15,07

2

System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów

7,85

3

System klatkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów

6,01

V

Indyki

System bezklatkowy, ściółkowy

38,10

VI

Perlice

System bezklatkowy, ściółkowy

40,81 

VII

Gęsi, kaczki

System bezklatkowy, ściółkowy

 

19,65

W załączniku nr 2 do Obwieszczenia określone są też jednostkowe stawki opłat za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z kotłów o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW opalanych węglem kamiennym, koksem, drewnem, olejem lub paliwem gazowym, dla których nie jest wymagane pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo pozwolenie zintegrowane. Jednostkowa stawka za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z jednostki spalonego paliwa z uwzględnieniem nominalnej mocy cieplnej kotła w MW mieści się w granicach od 1,79 zł/Mg do max 34,20 zł/Mg. Natomiast w przypadku kotłów opalanych gazem ziemnym wysokometanowym i gazem ziemnym zaazotowanym są to wartości na poziomie od 932,62 zł/106 m3 do 1666,48 zł/106 m3.

W załączniku nr 2 zamieszczona została także tabela określająca jednostkowe stawki opłaty za umieszczenie, różnego rodzaju i pochodzenia, odpadów na składowisku odpadów.

 

Po więcej informacji warto zajrzeć do ww. obwieszczenia Ministra Środowiska.

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu

03 września 2013

Ważne terminy!

Żniwa praktycznie już się zakończyły, ale przed rolnikami jeszcze czas jesiennych zasiewów i zbiorów. W nawale prac nie można jednak zapominać o nałożonych na producenta rolnego obowiązkach, trzeba przede wszystkim pamiętać o dochowaniu ustawowych terminów.

Rolnicy realizujący pakiet Ochrona gleb i wód w ramach programu rolnośrodowiskowego muszą pamiętać, że do dnia 30 września zobowiązani są wysiać międzyplony. Również rolnicy realizujący pakiet Ekstensywne trwałe użytki zielone muszą pamiętać, że najpóźniej do dnia 30 września można kosić użytki zielone objęte zobowiązaniem (Dz. U. z 2013r., poz. 361).

Stosowaniem nawozów też musi być realizowane w określonych terminach. Nawozy naturalne i organiczne, w postaci stałej lub płynnej, stosuje się w okresie od dnia 1 marca do dnia 30 listopada, z wyjątkiem nawozów stosowanych pod uprawy pod osłonami (Dz. U. z 2008 r. Nr 80, poz. 479 ze zm.).

O wielu ważnych terminach zobowiązani są pamiętać rolnicy, którzy posiadają uprawy, w całości bądź w części, na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych, tzw. OSN. W ramach poprawy praktyki rolniczej, zgodnie z założeniami programów działań dla OSN:

  1. nawozy naturalne i organiczne na gruntach ornych stosuje się w okresie od dnia 1 marca do 15 listopada
  2. nawozy płynne naturalne na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych stosuje się od dnia 1 marca do dnia 15 sierpnia
  3. nawozy stałe naturalne stosuje się:

- na łąkach trwałych od dnia 1 marca do dnia 30 listopada

-  na pastwiskach trwałych od dnia 1 marca do dnia 15 kwietnia i od dnia 15 października do dnia 30 listopada.

Pamiętać należy, że nawożenia nie stosuje się przez cały rok na glebach nieuprawianych, w tym na ugorach.

Przy użytkowaniu zmiennym (kośno-pastwiskowym) i przy wypasie kwaterowym stosuje się obniżoną dawkę azotu w ilości do 85 kg N/ha/rok z nawozów płynnych naturalnych, bezpośrednio po pokosie/wypasie, ale nie później niż do dnia 15 sierpnia.

Natomiast nawozy azotowe mineralne stosuje się:

1) na gruntach ornych i w uprawach wieloletnich od dnia 1 marca do dnia 15 listopada (termin ten nie dotyczy producentów buraków, kukurydzy, którzy zawarli umowę kontraktacyjną na dostawę buraków, kukurydzy po dniu 15 listopada. Dla nich jesienny termin graniczny stosowania nawozów azotowych mineralnych oblicza się dodając 14 dni do terminu dostawy produktów rolnych objętych umową kontraktacyjną jednak nie później niż po zakończeniu okresu wegetacyjnego w danym regionie).

2) na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych od dnia 1 marca do dnia 15 sierpnia.

Jeżeli rolnik, zgodnie z przepisami, składuje obornik na pryzmie bezpośrednio na gruncie, musi pamiętać, że wolno mu w taki sposób składować nawóz nie dłużej niż przez 12 tygodni i tylko do dnia 31 października (począwszy od dnia 1 marca).

(Dz. Urz. Woj. Wlkp., Poznań, 20.08.2012r., poz. 3601 oraz Dz. Urz. Woj. Dolnośl., Wrocław, 17.09.2012 r., poz. 3157 i Dz. Urz. Woj. Wlkp., Poznań, dnia 14 września 2012 r., poz. 3847).

Do 15 września mija termin zapłaty III raty podatku rolnego. Od 1 do 31 sierpnia można składać, w urzędach gmin, wnioski o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa rolniczego (załącznikami do wniosku są faktury lub ich kopie stanowiące dowód zakupu paliwa w okresie od 1 lutego do 31 lipca).

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu

17 lipca 2013 r. zostało opublikowane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2013 r. zmieniające rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213 z 2010r., poz. 1397). Ukazało się w Dz. U. pod pozycją 817. Zgodnie z zapisami rozporządzenia zmieniającego, do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się m.in.: chów i hodowlę zwierząt w liczbie nie mniejszej niż 210 dużych jednostek przeliczeniowych inwentarza (DJP - przy czym za liczbę DJP przyjmuje się maksymalną możliwą obsadę inwentarza); współczynniki przeliczeniowe sztuk zwierząt na DJP są określone w załączniku do rozporządzenia.

Natomiast do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się m.in.: instalacje wykorzystujące do wytwarzania energii elektrycznej energię wiatru inne niż te o łącznej mocy nominalnej elektrowni nie mniejszej niż 100 MW  oraz zlokalizowane na obszarach morskich RP:

a) lokalizowane na obszarach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–5, 8 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2013 r. poz. 627 i 628), z wyłączeniem instalacji przeznaczonych wyłącznie do zasilania znaków drogowych i kolejowych, urządzeń sterujących lub monitorujących ruch drogowy lub kolejowy, znaków nawigacyjnych, urządzeń oświetleniowych, billboardów i tablic reklamowych,

b) o całkowitej wysokości nie niższej niż 30 m.

Do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się także:

  • instalacje do podziemnego magazynowania ropy naftowej, produktów naftowych, substancji lub mieszanin, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach, niebędących produktami spożywczymi, gazów łatwopalnych oraz innych kopalnych surowców energetycznych, inne niż wymienione w pkt 36a i § 2 ust. 1 pkt 22, z wyłączeniem instalacji do magazynowania paliw wykorzystywanych na potrzeby gospodarstw domowych, zbiorników na gaz płynny o łącznej pojemności nie większej niż 20 m³ oraz zbiorników na olej o łącznej pojemności nie większej niż 3 m³;
  • instalacje do naziemnego magazynowania ropy naftowej, produktów naftowych, substancji lub mieszanin, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach, niebędących produktami spożywczymi, gazów łatwopalnych oraz innych kopalnych surowców energetycznych, inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 22, z wyłączeniem instalacji do magazynowania paliw wykorzystywanych na potrzeby gospodarstw domowych, zbiorników na gaz płynny o łącznej pojemności nie większej niż 10 m3 oraz zbiorników na olej o łącznej pojemności nie większej niż 3 m3, a także niezwiązanych z dystrybucją instalacji do magazynowania stałych surowców energetycznych.
  • przedsięwzięcia dotyczące realizacji zbiorników wodnych lub stawów, o powierzchni nie mniejszej niż 0,5 ha na terenach gruntów innych niż orne znajdujących się na obszarach objętych formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–5, 8 i 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, lub w otulinach form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–3 tej ustawy,
  • przedsięwzięcia dotyczące realizacji stawów o głębokości nie mniejszej niż 3 m, inne niż w punkcie wyżej.

 

Zmian jest kilka, ale warto też zajrzeć do rozporządzenia z 2010 r., aby „odświeżyć” wiedzę, które przedsięwzięcia i w jakim stopniu oddziałują na środowisko, jeżeli planujemy jakąś inwestycję czy też instalację.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR Poznań

 

25 marca 2013 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o zmianie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2013r., poz. 503). Ustawa ta wprowadza zmiany do ustawy z dnia 3.02.1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266, z późn. zm.). Przyjęte zmiany polegają na:

- wprowadzeniu zasady, że przeznaczenie na cele nierolnicze i nieleśne wszystkich gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I – III (niezależnie od powierzchni), wymaga uzyskania zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi,

- wskazaniu, że stroną postępowań w sprawie o wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I-III (art. 7 ust. 2 ustawy) jest wójt (burmistrz, prezydent miasta) co oznacza, że stroną takiego postępowania nie może być właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości,

- doprecyzowaniu, poprzez wskazanie, że dochodami budżetu województwa związanymi z wyłączeniem z  produkcji gruntów rolnych są także odsetki od należności i opłat (art. 22b ust. 1 ustawy),

-   jednoznacznym wskazaniu, że dochody budżetu województwa związane z wyłączeniem z produkcji gruntów rolnych są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu ustawy z dnia 27.08.2009 r. o finansach publicznych (Dz. U.  Nr 157, poz. 1240, z późn. zm.),

- wskazaniu marszałka województwa jako organu egzekucyjnego uprawnionego do egzekucji należności za zobowiązania z tytułu dochodów związanych z wyłączeniem z produkcji gruntów rolnych.

Wprowadzenie powyższych zmian ma za zadanie ograniczyć, m.in. możliwość wydawania indywidualnych decyzji o warunkach zabudowy na gruntach klas I-III dla inwestycji nie związanych z produkcją rolniczą, ze względu na treść przepisu art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zgodnie z którym wydanie decyzji o warunkach zabudowy jest możliwe jedynie m.in. w przypadku, gdy teren nie wymaga zgody na zmianę  przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, co w efekcie zahamuje chaotyczną zabudowę w otwartej przestrzeni produkcyjnej.

Zmiana w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych nie ograniczy jednak możliwości wydawania decyzji o warunkach zabudowy pod planowaną zabudowę zagrodową dla rolników prowadzących gospodarstwa rolne. Grunty pod wchodzącymi w skład gospodarstw rolnych budynkami mieszkalnymi oraz innymi budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej oraz przetwórstwu rolno-spożywczemu wyprodukowanych w gospodarstwie produktów rolniczych są gruntami rolnymi i nie wymagają uzyskania zgody na ich przeznaczenie na cele nierolnicze.

 

Źródło: Biuletyn Informacyjny MRiRW i ARiMR, 6/2013.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu

Uprawa międzyplonów nie jest „wymysłem” obecnych czasów. Uprawiano je już dawniej. Potem zarzucono ich uprawę. Dziś wśród rolników rośnie świadomość na temat dobroczynnego dla gleby działania międzyplonów. Oczywiście nie bez znaczenie jest tutaj możliwość uzyskania płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego. Ale stwierdzenie, że rolnicy sieją międzyplony tylko dla dopłat rolnośrodowiskowych było by krzywdzące, bo wielu z nich uprawia je, bez względu na te płatności.

Coraz uboższe płodozmiany są przyczyną obniżania się aktywności pożytecznych mikroorganizmów w glebie. Spada zawartość próchnicy i słabiej rozwijają się korzenie roślin uprawnych. Efektem tego spora część zastosowanych nawozów pozostaje niewykorzystana. W okresie jesiennych i zimowych opadów większości są one wymywane do wód. Straty są podwójne: ekonomiczne i środowiskowe. Aby ograniczyć to zjawisko i przeciwdziałać mu, wprowadzono pakiet „Ochrona gleb i wód” w ramach działania program rolnośrodowiskowy. Przewiduje on dodatkowe płatności za wysiew wsiewek poplonowych, międzyplonów ozimych i ścierniskowych, pod warunkiem, że pozostaną one na polu przynajmniej do 1 marca. Mają one za zadanie pobierać i magazynować azot mineralny oraz inne pierwiastki, które nie zostały wykorzystane przez rośliny. Międzyplony zapobiegają wymywaniu i przemieszczaniu tych składników do wód oraz przechodzeniu ich w formy trudno przyswajalne dla roślin. Rośliny międzyplonowe zacieniają glebę, co chroni ją przed ujemnym wpływem opadów atmosferycznych, wiatru i słońca. Biomasa międzyplonów wzbogaca glebę w składniki pokarmowe, materię organiczną i poprawia jej życie biologiczne. Międzyplony pełnią też rolę fitosanitarną, szczególnie w monokulturach zbożowych. Największą popularnością wśród rolników cieszą się międzyplony ścierniskowe. Bez względu na to, czy międzyplony są wysiewane w ramach realizacji programu rolnośrodowiskowego, czy też nie, należy pamiętać o kilku zasadach.

Istnieje możliwość zastosowania przynajmniej kilkunastu roślin, co pozwala dobrać odpowiednią roślinę do praktycznie każdych warunków glebowo-klimatycznych. Na gleby słabsze zaleca się: łubin żółty, seradelę, żyto, facelię. Na gleby średnio żyzne poleca się: groch siewny pastewny, słonecznik, łubin wąskolistny, gorczycę białą, wykę ozimą, a na gleby żyzne: bobik rzepak i rzepik. Gorczyca biała i facelia mogą być w zasadzie uprawiane na wszystkich rodzajach gleb. Poza tym gorczyca i facelia to rośliny późnego siewu (okres wegetacji 65-70 dni). Najczęściej uprawianą przez rolników rośliną międzyplonową jest gorczyca. Wynika to m.in. z niskiego kosztu zakupu nasion, małej ilości wysiewanych nasion na ha, krótkiego okresu wegetacji i szybkich przyrostów zielonej masy. Poza tym wschodzi ona w trudnych warunkach wilgotnościowych, ma szybkie tempo wzrostu i dobrze konkuruje z chwastami. Jednakże należy uważać z uprawą gorczycy tam, gdzie w plonie głównym uprawiany jest rzepak. Gorczyca należy do tej samej rodziny roślin co rzepak – kapustowatych, i atakowana jest przez te same choroby, zwłaszcza kiłę kapuścianą. Choroba ta staje się w Polsce poważnym problemem. Generalnie, do uprawy w międzyplonie ścierniskowym nadają się rośliny o krótkim okresie wegetacji, szybkich wschodach, charakteryzujących się rytmiką wzrostu oraz małymi wymaganiami wodnymi w początkowym okresie wzrostu. Uprawiane są w siewie czystym lub w mieszankach.

Przy doborze roślin ważne są dostępność wody (szczególnie dużo wody do kiełkowania i wschodów potrzebują rośliny motylkowate)  i termin siewu (dla uzyskania najwyższego efektu wysiew międzyplonu powinien być wykonany jak najwcześniej po zbiorze plonu głównego, a jedyną przyczyną opóźnienia siewu może być brak wilgoci w glebie). Wartość międzyplonu zależy bezpośrednio od ilości wytworzonej biomasy. Dobre międzyplony to takie, które wnoszą do gleby dużą ilość biomasy. Międzyplony wnoszą do gleby spore ilości azotu. Stosunek węgla do azotu jest w międzyplonach o wiele korzystniejszy niż w słomie. Również składniki pokarmowe są uwalniane szybciej z międzyplonów aniżeli ze słomy, a działanie nawozowe biomasy z roślin międzyplonowych trwa najwyżej 2 lata. Efekt nawozowy międzyplonu w pierwszym roku będzie zależał o wielkości zaoranej biomasy oraz warunków ich rozkładu. W lata ciepłe i wilgotne dostępna stanie się większość masy organicznej, natomiast w lata suche tylko jej niewielka ilość. Ważne jest także staranne przygotowanie pola pod zasiew międzyplonów – zaniedbania agrotechniczne mają wpływ na ilość zielonej i suchej masy.

Międzyplony przyorane na wiosnę w podobnym stopniu wpływają na zwiększenie plonów roślin jak międzyplony przyorane jesienią. Problemy z przyorywaniem wiosennym mają raczej charakter techniczny. Podstawowe ryzyko wiąże się z gorszym przygotowaniem roli, trudnościami z prawidłowym siewem i w efekcie słabszymi i nierównomiernymi wschodami roślin. Gleba pod warstwą mulczu wolniej się wiosną nagrzewa i obsycha, co może opóźniać rozpoczęcie prac polowych o kilka dni. Orka wykonywana w wyższych temperaturach przyczynia się do szybszego przesychania brył. Przyspieszenie wjechania na pole może powodować mazanie się gleby, mokre łodygi międzyplonowych roślin mogą owijać się wokół narzędzi, zapychając je, co utrudnia prawidłowe przykrycie ich glebą. Alternatywnym rozwiązaniem jest uprawa w systemie bezorkowym. Siew w mulcz sprawdza się w uprawie buraków cukrowych i kukurydzy. Do uprawy na mulcz szczególnie polecana jest facelia, która uprawiana prawidłowo całkowicie okrywa glebę , a jej łodygi po przemarznięciu łatwo się kruszą, co ułatwia siew bezpośredni. Poza tym dobrze znosi suszę.

Międzyplony ozime, np. żyto ozime, rzepak, rzepik, już wcześnie wiosną rozpoczynają wegetację, przez co dodatkowo chronią przed wiosennymi stratami azotu. Jednakże szybko zużywają zapasy wody zmagazynowane w glebie po zimie. Dlatego zwlekanie z ich likwidacją jest uzasadnione tylko na stanowiskach bardzo wilgotnych.

Źródło: topagrarpolska, 1) 3/2007, str. 46-49. 2) e-Biuletyn CDR w Brwinowie 6/2013.

Wioletta Kmiećkowiak

Dział EOŚ WODR w Poznaniu