Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.
19 lutego 2015

Ile azotu na OSN?

Na temat wymogów, jakie obowiązują na obszarach OSN (obszary szczególnie narażone na zanieczyszczenie związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych, wyznaczone ponownie w 2012 roku), już niejednokrotnie pisaliśmy na łamach Poradnika Gospodarskiego – wydawnictwa WODR w Poznaniu, jak i na naszej stronie internetowej. Nieraz zagadnienia te doradcy przedstawiali także na szkoleniach i spotkaniach z rolnikami. Ale wiedzy nigdy za wiele, w związku z tym warto raz jeszcze przypomnieć o zasadach nawożenia, jakie obowiązują na obszarach OSN zgodnie z opracowanymi dla nich programami działań, wydanymi rozporządzeniami dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej (w 2012 roku). Zgodnie z założeniami programu działań dla OSN, rolnicy, którzy nie są zobowiązani przygotowywać corocznie plan nawozowy oparty na bilansie azotu (posiadają do 100 ha użytków rolnych na OSN), muszą przestrzegać zaleceń dotyczących dopuszczalnych maksymalnych dawek nawożenia azotem, zgodnie z tabelą z załącznika nr 5 do rozporządzenia, zamieszczoną poniżej.

Załącznik nr 5
Maksymalne dawki nawożenia azotem dla upraw w plonie głównym N w kg/ha składnika działającego

Rodzaj uprawy Maksymalne dawki azotu 
ze wszystkich źródeł* (N kg/ha)
Zboża
Pszenica ozima 200
Pszenica jara 160
Jęczmień 140
Żyto 120
Owies 120
Kukurydza na ziarno 240
Pszenżyto 180
Mieszanki zbożowe 100
Mieszanki zbożowe na ziarno 140
Okopowe
Ziemniaki wczesne 100
Ziemniaki późne 250
Buraki cukrowe 180
Buraki pastewne 200
Marchew pastewna 150
Brukiew 180
Rzepa 120
Oleiste
Rzepak 240
Inne oleiste 160
Rzepik 200
Słonecznik 100
Gorczyca 120
Rzodkiew oleista 120
Perko 140
Strączkowe
Groch (także wg starego nazewnictwa
peluszki, grochopeluszki)
30
Bobik 30
Łubin 0
Bób 60
Wyka 20
Seradela 30
Soja 100
Lędźwian 60
Fasola 60
Fasolka szparagowa 60
Soczewica 20
Pastewne na zielonkę  
Żyto, owies na zielonkę 120
Kukurydza na zielonkę 260
Strączkowe na zielonkę 0
Mieszanki zbożowo-strączkowe 100
Łąka 1 pokos 60
Łąka 2 pokosy 120
Łąka 3 pokosy 180
Łąka 4 pokosy 240
Grunt w użytkowaniu kośno-pastwiskowym 160
Koniczyna 30
Lucerna 30
Trawy 300
Motylkowe z trawami 100
Motylkowate drobnonasienne
Esparceta 30
Komonica 30
Nostrzyk 30
Pastewne
Kapusta pastewna 120
Dynia pastewna 80
Perko 140
Inne  
Proso 140
Gryka 100
Facelia 100
Len 80
Mak 90
Tytoń 160
Sorgo w tym zasiewy mieszane z kukurydzą 200
Wieloletnie
Trawy 250
Lucerna 0
Mieszanki różnych traw
z motylkowatymi drobnonasiennymi
100
Warzywa: rabarbar 200
Warzywa: szczaw 150
Warzywa: chrzan 200
Warzywa polowe
Burak ćwikłowy 150
Szpinak zwyczajny 150
Kapusta 300
Kalafior 350
Brokuł 250
Brukselka 250
Jarmuż 120
Kalarepa 150
Rzepa 140
Rzodkiew 140
Rzodkiewka 100
Brukiew 150
Marchew 150
Pietruszka 150
Seler 250
Pasternak 150
Koper 120
Koper włoski 120
Pomidor 180
Papryka 200
Oberżyna 180
Ogórek 200
Dynia 150
Cukinia 180
Kabaczek 180
Arbuz 150
Melon 150
Sałata 150
Cykoria 150
Endywia 120
Skorzonera 180
Salsefia 120
Cebula 200
Czosnek 120
Por 250
Szczypiorek 110
Rośliny energetyczne 80
Rośliny sadownicze
Drzewa owocowe 60
Krzewy owocowe 80
Truskawka 50
Uprawy szkółkarskie polowe, gruntowe
Siewki liściastych 150
Siewki iglastych 120
Krzewy liściaste 140
Krzewy iglaste 80
Róże 150
Kwiaty uprawy polowe, gruntowe 
Tulipan 200
Narcyz 200
Mieczyk 250
Hiacynt 250
Lilia 180
Irys holenderski 200
Krokus 200
Szafirek 200
Konwalia 120
Zimowit 250
Słonecznik na kwiat cięty 160
Piwonia 60
Rośliny na suche bukiety 80
Inne uprawy 170

z nawozów mineralnych oraz organicznych, naturalnych i środków do użyźniania gleby w przeliczeniu na równoważniki nawozowe

Załącznik nr 6
Sposób obliczania zawartości azotu działającego w nawozach naturalnych w oparciu o równoważnik nawozowy, zależny od rodzaju nawozu naturalnego i terminu jego stosowania

Azot działający= azot całkowity x równoważnik nawozowy
Wartość równoważnika azotowego dla nawozów naturalnych, środków do użyźniania gleby i różnych terminów ich stosowania:

Rodzaj nawozu Wartość równoważnika nawozowego
dla różnych terminów stosowania nawozów
jesienny wiosenny
Obornik 0,3 0,3
Gnojowica 0,5 0,6
Gnojówka 0,5 0,8
Środki do użyźniania gleby 0,3 0,2


Źródło: rozporządzenia dyrektorów RZGW.

Potrzeba i konieczność ochrony środowiska naturalnego na poziomie gospodarstwa rolnego nabiera coraz większego znaczenia. W nowej Wspólnej Polityce Rolnej na lata 2014-2020 kwestie te są bardzo mocno akcentowane. W związku z powyższym proponuje się różne rozwiązania – technologie, które w najmniejszym chociażby stopniu przyczynią się do lepszej kondycji środowiska naturalnego na obszarach wiejskich. Jedną z takich proekologicznych technologii jest mata sanitarna wykonana z włókien naturalnych.

Mata została opracowana w Instytucie Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu w ramach międzynarodowego projektu badawczego EUREKA, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowa Strategia Spójności. Jest ona produkowana w Zakładzie Lenkon w Stęszewie i ma służyć tworzeniu stref ochronnych zapobiegających rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych w rolnictwie i transporcie. Stosowanie jej zalecane jest na przejściach i przejazdach. Posiada ona pozytywną opinię Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w Poznaniu. Mata sanitarna z włókien naturalnych, sposób wytwarzania tej maty oraz zastosowanie włókien naturalnych do wytwarzania mat sanitarnych są chronione patentem na terenie kraju oraz podlegają międzynarodowej ochronie patentowej.

Mata jest produkowana w 100% z celulozowych włókien naturalnych konopi, lnu i juty techniką igłowania (wzdłużne wiązanie struktury wyrobu własnym włóknem za pomocą specjalnych igieł). Naturalne włókna lnu i konopi są pochodzenia krajowego. Mata składa się z kilku warstw. Dolna warstwa ma uodpornić matę na oddziaływanie mediów zewnętrznych, zapewnić jej dużą stabilność formy i przeciwdziałać wypłukiwaniu roztworu dezynfekcyjnego do podłoża, dzięki zastosowaniu elastycznej żywicy naturalnej (latex) – opcjonalnie. Warstwa środkowa maty, którą stanowi tkanina jutowa, posiada strukturę cechującą się zdolnością do powrotu do pierwotnej formy. Natomiast wierzchnia warstwa maty – włóknina naturalna (80% włókien konopnych i 20% włókien lnianych) odznacza się dużą wytrzymałością. Włókna naturalne posiadają znaczne, w porównaniu z włóknami chemicznymi zdolności higroskopijne, co oznacza, że mogą pochłonąć i utrzymać znacznie większe ilości roztworu środków dezynfekcyjnych stosowanych do odkażania (w badaniach chłonność 400-500% w stosunku do wagi użytej maty w stanie suchym). W efekcie użyty środek dezynfekcyjny w wyniku sił adsorpcji w mniejszym stopniu ocieka i wsiąka w podłoże. Włókniny z naturalnych surowców z uwagi na duże możliwości kształtowania struktury spełniają stawiane im wymagania użytkowe pod względem wytrzymałości i odprężności. Mata ma dużą wytrzymałość na rozrywanie wzdłużne i poprzeczne. Żywotność użytkowa maty wynosi około 6 miesięcy. Po jej zużyciu i wykorzystaniu nie ma problemu z utylizacją – w krótkim czasie ulega biodegradowalności (można ją poddać biodegradacji poprzez kompostowanie). Czas biodegradacji to około 10-12 miesięcy (całkowity rozpad).

Korzyści ze stosowania maty sanitarnej z włókien naturalnych (na podstawie przeprowadzonych badań laboratoryjnych):

  • oszczędność środków dezynfekcyjnych ze względu na dużą higroskopijność maty (mniejsze spływanie i wsiąkanie),
  • duża wytrzymałość,
  • w stanie suchym może być przechowywana przez wiele miesięcy,
  • biodegradowalność maty po wykorzystaniu,
  • produkcja w oparciu o naturalne, corocznie odtwarzalne surowce roślinne, włókna lnu i konopi są pochodzenia krajowego,
  • łatwość transportowania (rulon o długości 20 mb i szerokości 2 m),
  • łatwość konfekcjonowania na potrzebne formatki przy użyciu ostrego noża,
  • niski koszt zakupu maty.

Używanie mat sanitarnych może w znacznym stopniu przyczynić się do zwiększenia kontroli i zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, co doskonale wpisuje się w działania mające na celu ograniczanie ognisk chorób zwierząt gospodarskich, regulowane prawem unijnym i krajowym. Tworzenie barier zapobiegających rozprzestrzenianiu się chorób pozwala zagwarantować dobrą kondycję zwierząt, co przekłada się na jakość produkcji i ostatecznie efekty ekonomiczne.

Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu podjął w 2014 r. próbę sprawdzenia maty sanitarnej wykonanej z włókien naturalnych w praktyce, poprzez realizację demonstracji w trzech gospodarstwach rolnych z produkcją zwierzęcą na terenie województwa wielkopolskiego. Realizacja demonstracji była też próbą podjętą w celu zwiększenia udziału innowacyjnych polskich technologii w doskonaleniu polskiego rolnictwa, szczególnie technologii prośrodowiskowych oraz ułatwiających jak najlepsze wypełnianie wymogów w zakresie dobrostanu zwierząt gospodarskich. Demonstracja realizowana była we współpracy z Instytutem Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu.

Jakich spodziewano się efektów:

  • roztwór preparatu dezynfekcyjnego w mniejszym stopniu ocieka i „ucieka” do podłoża, a dzięki temu jest mniejsze zużycie preparatu dezynfekcyjnego,
  • korzystny wpływ na kondycję zwierząt, ich zdrowotność, dzięki wprowadzeniu strefy ochronnej zapobiegającej rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych,
  • wyrobienie wśród producentów rolnych dobrych nawyków w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich, dbałości o dobrostan zwierząt i ograniczania zanieczyszczenia środowiska naturalnego,
  • zainteresowanie rolników zastosowaniem w gospodarstwie rolnym prośrodowiskowych technologii.

Demonstracja obejmowała obserwację mat w codziennym użytkowaniu w gospodarstwie rolnym, ich zdolność do pochłaniania i utrzymywania roztworu preparatu dezynfekcyjnego stosowanego do odkażania – ocena zdolności higroskopijnych. Przedmiotem obserwacji była też wytrzymałość i odprężność maty.

Maty sanitarne z włókien naturalnych o wymiarach 100 x 60 x 0,5 cm (wersja bez izolacji lateksowej) zostały wyłożone w gospodarstwach przy wejściu do budynku inwentarskiego. W jednym z gospodarstw mata została ulokowana w metalowej płytkiej „wannie”. W kolejnym z gospodarstw mata była wyłożona na drewnianej obudowie obłożonej folią. W ostatnim z gospodarstw mata położona była na podkładzie z folii, bez obudowy. Do nasączania maty używano preparat dezynfekcyjny Cid20. Stosowano 1% roztwór preparatu. Maty zostały po zainstalowaniu nasączone roztworem preparatu dezynfekcyjnego (1-2 litry). Odnotowano datę wyłożenia maty oraz datę pierwszego nasączenia, wpisując przy tym ilość podanego roztworu preparatu dezynfekcyjnego. Następnie, w okresie realizacji demonstracji, sprawdzano stopień nasycenia maty roztworem i systematycznie uzupełniano – dolewając roztwór preparatu do maty (1-2 litry). Każdorazowo odnotowywano daty, kiedy dolewano roztwór preparatu oraz ilość wlewanego roztworu. Ilość wlewanego roztworu, jak i częstotliwość polewania maty zależały od miejsca wyłożenia maty (ocienione czy też słoneczne), warunków atmosferycznych (opady, wysokie temperatury), stopnia eksploatacji maty (liczba osób przechodzących przez matę każdego dnia – liczba przejść każdego dnia). Dokonywano też zapisów dotyczących warunków pogodowych i innych ewentualnych szczególnych okoliczności zachodzących w trakcie realizacji demonstracji. Demonstrację realizowano przez około 7 miesięcy.

Wnioski końcowe

Wyrabianie wśród producentów rolnych dobrych nawyków w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich, dbałości o dobrostan zwierząt i ograniczanie zanieczyszczania środowiska naturalnego jest procesem długotrwałym, ale stałe uświadamianie wagi problemu i propagowanie dobrych przykładów w przyszłości na pewno przyniesie efekty. Z pewnością sam fakt zastosowania maty dezynfekcyjnej ma korzystny wpływ na kondycję zwierząt gospodarskich, ich zdrowotność, dzięki wprowadzeniu strefy ochronnej zapobiegającej rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Ma to szczególne znaczenie w obliczu licznym w ostatnich latach przypadków występowania niebezpiecznych chorób zwierząt na bardzo dużą skalę. Uznać więc można, że mata sanitarna z włókien naturalnych może spełnić przypisaną jej rolę – bezpiecznej dla środowiska naturalnego bariery ochronnej.

Generalnie stwierdza się po zakończeniu realizacji demonstracji, że mata dobrze pochłaniała i utrzymywała podawany roztwór preparatu dezynfekcyjnego. Pozytywnie też oceniono wytrzymałość i sprężystość maty. Pewien problem w eksploatacji maty stanowiły dni z intensywnymi opadami deszczu. W tych dniach mata była „podtopiona”, co może sugerować, że jest ona zbyt cienka i mimo swojej dużej zdolności do „trzymania” cieczy, nie może sobie poradzić w powyższej sytuacji. Z kolei podczas bardzo ciepłych, upalnych dni, zdaniem rolników, mata wysychała zbyt szybko, co również może sugerować, że jest zbyt cienka. Z drugiej jednak strony, jeżeli włókna naturalne posiadają znaczne w porównaniu z włóknami chemicznymi zdolności higroskopijne, to może oznaczać, że pomimo iż mata z włókien naturalnych jest cieńsza od maty syntetycznej, i tak zatrzymuje w sobie preparat dezynfekcyjny w optymalnej ilości i powstrzymuje go przed nadmiernym wyciekaniem i spływaniem. Ze względu na bezpieczeństwo dla środowiska naturalnego, zamiast stosować chemiczne preparaty dezynfekcyjne, można by podjąć próbę zastosowania preparatów przygotowanych na bazie efektywnych mikroorganizmów. Trzeba by tylko obserwować, czy mikroorganizmy nie przyspieszą rozkładu maty? Ze środowiskowego punktu widzenia istotna jest biodegradowalność maty po jej wykorzystaniu (nie ma problemu utylizacji odpadów, matę można przekompostować) oraz produkcja w oparciu o naturalne, corocznie odtwarzalne surowce roślinne, przede wszystkim włókna lnu i konopi pochodzenia krajowego.

Badania prowadzone w Instytucie Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu miały na celu m.in. ocenę wytrzymałości maty na działanie sił zrywających. Próby wykazały, że na wytrzymałość maty nie wpływa bezpośrednio jej grubość, ale rodzaj wzmacniającej tkaniny stanowiącej warstwę maty. Po okresie realizacji demonstracji – po około 7. miesiącach mata jest w dobrej kondycji (w jednym z gospodarstw stwierdzono nieznaczne tylko zmiany – rozciągnięcie maty w stosunku do wyjściowego rozmiaru oraz zaczątek rozpadu na brzegach maty). 


Źródło: opracowania Instytutu Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu oraz własne.

Właściwe postępowanie ze środkami ochrony roślin ma niebagatelne znaczenie również dla stanu środowiska naturalnego. Dlatego też ważne jest przestrzeganie przepisów prawa w tym zakresie. Stosować można tylko środki ochrony roślin dopuszczone do obrotu i oczywiście tylko i wyłącznie zgodnie z etykietą stosowania oraz w sposób, który nie dopuści do zagrożenia zdrowia ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego właśnie. Zasady przechowywania tychże środków również określone są w etykiecie do nich dołączonej. Niezwykle istotna jest też sprawność sprzętu używanego do wykonywania zabiegów środkami ochrony roślin – musi być sprawny technicznie oraz użyty zgodnie z przeznaczeniem, jak i wiedza i świadomość osób użytkujących środki ochrony roślin. Stąd ustawowy obowiązek posiadania stosownego przeszkolenia w tym zakresie.

Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. poz. 455 z późn. zm.), osoby wykonujące zabiegi ochrony roślin w rolnictwie lub w leśnictwie powinny mieć ukończone stosowne szkolenie. Od dnia 26 listopada 2015 r. wymóg ten ma być weryfikowany także przy sprzedaży środków ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych. Ukończenie specjalistycznego szkolenia wymagane będzie również od użytkowników profesjonalnych stosujących środki ochrony roślin na obszarach pozarolniczych.

Użytkownik profesjonalny w przepisach wymienianej wcześniej ustawy zdefiniowany został jako osoba fizyczna, która stosuje środki ochrony roślin w celach innych niż własne niezarobkowe potrzeby, w szczególności w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej, w tym w rolnictwie i leśnictwie.

Zgodnie z zapisami ustawy środki ochrony roślin przeznaczone dla użytkowników profesjonalnych będą mogły być sprzedawane osobom, które:

  • ukończyły szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin w Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu tego szkolenia lub
  • ukończyły szkolenie w zakresie doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin w Rzeczypospolitej Polskiej potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu tego szkolenia lub
  • ukończyły szkolenie w zakresie integrowanej produkcji roślin potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu tego szkolenia lub
  • nie wcześniej niż przed upływem 5 lat przed nabyciem tych środków ukończyły szkolenie wymagane od użytkowników profesjonalnych w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w państwie będącym stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym na podstawie przepisów obowiązujących w tym państwie, potwierdzone dokumentem o ukończeniu tego szkolenia, lub przedstawiły inny dokument wydany na podstawie przepisów obowiązujących w tym państwie, potwierdzający uzyskanie uprawnień do nabywania środków ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych.

Obowiązkiem ukończenia szkolenia będą objęci także użytkownicy środków ochrony roślin spoza obszaru rolnictwa i leśnictwa, tj. osoby stosujące środki ochrony roślin np. w kolejnictwie lub na terenach zieleni miejskiej. Użytkownicy profesjonalni stosujący środki ochrony roślin w kolejnictwie zobowiązani będą do ukończenia szkolenia „w zakresie stosowania środków ochrony roślin sprzętem naziemnym montowanym na pojazdach szynowych lub innym sprzętem stosowanym w kolejnictwie”. Natomiast osoby stosujące środki ochrony roślin na terenach zieleni miejskiej zobowiązane będą do ukończenia szkolenia „w zakresie stosowania środków ochrony roślin sprzętem naziemnym, z wyłączeniem sprzętu montowanego na pojazdach szynowych oraz innego sprzętu stosowanego w kolejnictwie”.

Szkolenia uprawniające do nabywania oraz stosowania środków ochrony roślin – podstawowe lub szkolenia uzupełniające dla osób, które ukończyły szkolenie podstawowe, zachowują ważność przez 5 lat.

Jednakże, szkolenie podstawowe w zakresie doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin, w zakresie stosowania środków ochrony roślin i w zakresie integrowanej produkcji roślin nie jest wymagane od osób, które posiadają zaświadczenie wydane przez szkołę ponadgimnazjalną lub szkołę wyższą stwierdzające, że w dokumentacji przebiegu nauczania tej osoby zostały uwzględnione wszystkie zagadnienia ujęte w programie szkolenia w danym zakresie. Uprawnienia te są ważne przez okres 5 lat od dnia uzyskania wykształcenia lub kwalifikacji. Po upływie tego okresu zachowanie tych uprawnień wymaga ukończenia szkolenia uzupełniającego w odpowiednim zakresie.

Z obowiązku ukończenia szkolenia podstawowego i uzupełniającego w zakresie doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin, w zakresie stosowania środków ochrony roślin i w zakresie integrowanej produkcji roślin zwolnieni są pracownicy naukowi szkół wyższych lub instytutów badawczych, jeżeli do zakresu ich obowiązków należy prowadzenie zajęć dydaktycznych, badań naukowych lub prac rozwojowych z zakresu rolnictwa, ogrodnictwa lub leśnictwa. z obowiązku ukończenia szkolenia zwolnione są również osoby prowadzące szkolenia w wymienionych wyżej zakresach. Uprawnienia te są ważne przez okres 5 lat od dnia zaprzestania wykonywania wskazanej powyżej działalności. Po upływie tego okresu zachowanie tych uprawnień wymaga ukończenia szkolenia uzupełniającego w odpowiednim zakresie.

Ukończenie szkolenia w zakresie stosowania środków ochrony roślin lub doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin lub integrowanej produkcji roślin potwierdzane jest wydanym przez jednostkę prowadzącą szkolenie zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia.

Zachęca się więc osoby, które do tej pory nie ukończyły szkolenia z zakresu środków ochrony roślin, do zgłaszania się na takie szkolenia organizowane przez Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu.

Na podstawie komunikatu ze strony MRiRW (www.minrol.gov.pl) oraz broszury Zasada Wzajemnej Zgodności (cross-compliance), Wykaz norm i wymogów obowiązujących od 2015 r. oraz zazielenienie WPR, MRiRW 2014 r.

Zazielenienie - nowa praktyka w ramach płatności bezpośrednich na lata 2015-2020 (PROJEKT)

Unia Europejska w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR), dbając o rozwój produkcji żywności w państwach członkowskich, opłacalność produkcji i jej konkurencyjność, podejmuje różnorodne działania, aby chronić środowisko naturalne. W nowej WPR na lata 2014-2020 cel ten stał się priorytetowy. Dlatego zaplanowano wzrost wsparcia finansowego dla działalności rolniczej szanującej środowisko naturalne. Jednocześnie zwiększa się katalog obowiązków nałożonych na rolników w zakresie ochrony środowiska.

W nowym systemie płatności bezpośrednich, który będzie obowiązywał od 1 stycznia 2015 roku, ważnym proekologicznym instrumentem będzie tzw. zazielenienie, czyli obowiązkowe praktyki, od których zależeć będzie otrzymywanie płatności w pełnej wysokości. Na płatności za zazielenienie zostanie skierowane 30% koperty przeznaczonej na płatności bezpośrednie w danym roku. Proponowana stawka płatności to około 74 euro/ha.

Z realizacji praktyk zazielenienia zwolnione będą gospodarstwa uczestniczące w systemie dla małych gospodarstw rolnych, zachowując jednocześnie prawo do płatności za zazielenienie. Płatność tę, w sposób automatyczny, otrzymywać mają rolnicy prowadzący produkcję zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego (dotyczy to tej części gospodarstwa, która wykorzystywana jest do produkcji ekologicznej).

Zazielenienie to trzy praktyki obowiązkowe, tj.:

  1. Dywersyfikacja (różnicowanie) upraw – dotyczy rolników, którzy posiadają powyżej 10 ha gruntów ornych.

    Rolnicy posiadający od 10,01 do 30,00 ha gruntów ornych muszą na nich prowadzić co najmniej 2 uprawy, a uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75% tych gruntów. W gospodarstwach o powierzchni powyżej 30 ha gruntów ornych trzeba prowadzić minimum 3 uprawy, z tym że uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75% tych gruntów, a dwie uprawy łącznie nie mogą zajmować więcej niż 95% powierzchni gruntów ornych.

    Za uprawę w ramach tej praktyki uznawany będzie: rodzaj w klasyfikacji botanicznej upraw, gatunek z rodziny krzyżowych, psiankowatych i dyniowatych, grunt ugorowany, trawa lub inne rośliny zielne (z przeznaczeniem na paszę), forma ozima i jara tego samego rodzaju (np. pszenica jara i pszenica ozima).

    Realizacja praktyki dywersyfikacji upraw będzie możliwa także poprzez tzw. praktyki równoważne, przynoszące ten sam albo nawet wyższy poziom korzyści dla środowiska i klimatu co praktyki obowiązkowe.

    Do praktyk równoważnych zaproponowano: realizację pakietu rolnictwo zrównoważone w działaniu rolnośrodowiskowo-klimatycznym PROW 2014-2020, pod warunkiem wypełnienia wymogów określonych w ramach tego pakietu.
  2. Utrzymywanie znajdujących się w gospodarstwie trwałych użytków zielonych (TUZ) – praktyka obowiązkowa niezależnie od ilości gruntów rolnych w gospodarstwie. Jeżeli rolnik dysponuje cennymi przyrodniczo trwałymi użytkami zielonymi położonymi na obszarach Natura 2000, a informację o tym otrzymał wraz z wnioskiem o płatności bezpośredniej za 2015 rok, to nie może na tych użytkach prowadzić prac, które by te użytki zniszczyły, szczególnie dotyczy to zakazu przekształcania i zaorywania użytków.

    Natomiast trwałe użytki zielone położone poza obszarami Natura 2000 również nie mogą być, co do zasady, przekształcane w inne użytkowanie. Będą możliwe niewielkie zmniejszenia powierzchni trwałych użytków zielonych, ponieważ przewidziano, że udział TUZ w całkowitej powierzchni użytków rolnych nie może zmniejszyć się o więcej niż 5%. W 2015 r. zostanie wyliczony wskaźnik referencyjny dla danego kraju (udział powierzchni trwałych użytków zielonych zadeklarowanych w 2012 r. i w 2015 r. – użytki, które nie zostały zadeklarowane jako TUZ w 2012 r., w całkowitej powierzchni użytków rolnych zadeklarowanych w 2015 r.).
  3. Utrzymanie obszarów proekologicznych (tzw. EFA) – dotyczy rolników, którzy posiadają powyżej 15 ha gruntów ornych. Gospodarstwa takie będą musiały przeznaczyć co najmniej 5% swoich gruntów ornych właśnie na obszary proekologiczne (EFA), które służyć mają ochronie i poprawie bioróżnorodności na obszarach wiejskich. Obszary, które mogą być kwalifikowane jako EFA to: elementy krajobrazu, grunty ugorowane, strefy buforowe, w tym również pasy z nadbrzeżną roślinnością, pasy gruntów kwalifikujących się do płatności wzdłuż obrzeży lasu, zagajniki o krótkiej rotacji, obszary zalesione (zalesione po 2008 r. w ramach PROW 2007-2013 i PROW 2014-2020, które kwalifikowały się do jednolitej płatności obszarowej w 2008 r.), międzyplony lub pokrywa zielona (wsiewki traw w uprawę główną albo siew mieszanek z co najmniej 2 gatunków roślin z grup roślin uprawnych: zboża, oleiste, pastewne, miododajne, bobowate drobnonasienne i grubonasienne), uprawy wiążące azot (rośliny bobowate).

    Do powyższych przepisy unijne przewidują szereg wykluczeń z obowiązku ich spełniania.

    Obszary, które będzie można uznać za proekologiczne, nie będą się przekładały wprost proporcjonalnie na powierzchnię obszaru proekologicznego uznawanego na potrzeby dopłat bezpośrednich. Stosuje się tutaj współczynniki przekształcenia i ważenia. Współczynniki te służą do przeliczania faktycznej powierzchni na powierzchnię „proekologiczną”. Ich wartość odzwierciedla zróżnicowane znaczenie poszczególnych obszarów dla różnorodności biologicznej.

    Możliwa będzie też wspólna realizacja praktyki utrzymania obszarów EFA przez nie więcej niż 10 rolników, których gospodarstwa położone są w bliskiej odległości, tj. w promieniu 30 km. Muszą to być obszary przylegające do siebie. Każdy rolnik uczestniczący we wspólnej realizacji EFA zapewnia, aby przynajmniej połowa (50%) obowiązującego go obszaru EFA była realizowana indywidualnie i położona na terenie jego gospodarstwa rolnego.


Źródło: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa „Zazielenienie. Rolniku! sprawdź, co to dla Ciebie oznacza”, listopad 2014 r.

Dnia 4  grudnia 2014 roku w Centrum Wystawowo-Edukacyjnym w Gołaszynie w powiecie rawickim, Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu zorganizował po raz kolejny konkurs pn. „Gospodarstwo rolne przyjazne środowisku naturalnemu”. Założeniem Konkursu jest sprawdzenie poziomu wiedzy z zakresu ochrony środowiska w gospodarstwie rolnym. Wyniki Konkursu mogą być pomocne w ocenie, w którym z obszarów ochrony środowiska uzupełnienie wiedzy jest pilne.

W Konkursie wzięło udział 28 Pań -– członkiń 14 Kół Gospodyń Wiejskich z powiatów: gostyńskiego, leszczyńskiego i rawickiego. Konkurs został zrealizowany w formie krótkiego testu jednokrotnego wyboru. Nie miał on charakteru rywalizacji sportowej, dlatego też Komisja konkursowa nie typowała miejsc. Wszystkie uczestniczki Konkursu otrzymały Podziękowanie za udział w Konkursie oraz upominki promocyjne, ufundowane przez WODR w Poznaniu.

Rolnictwo wywiera duży wpływ na kształtowanie środowiska naturalnego, gdyż bezpośrednio użytkuje jego zasoby w procesach produkcji. Rolnicy funkcjonujący w gospodarce rynkowej muszą produkować zgodnie z potrzebami społecznymi i jednocześnie maksymalizować efekty produkcyjne oraz ekonomiczne, wymuszane rynkową konkurencją. Jednak osiąganie celów produkcyjnych i ekonomicznych nie zawsze idzie w parze z celami środowiskowymi i ogólnospołecznymi. Dlatego ochrona środowiska jest jednym z priorytetów Unii Europejskiej, także w rolnictwie. w nowej WPR na lata 2014-2020 cel ten stał się jeszcze ważniejszy. Polska, będąca członkiem Unii Europejskiej, a tym samym adresatem Wspólnej Polityki Rolnej, jest zobowiązana do spełniania wspólnotowych wymogów w zakresie ochrony środowiska.

Konkurs „Gospodarstwo rolne przyjazne środowisku naturalnemu” to jedna z form upowszechniania informacji na temat zagadnień i wymogów ochrony środowiska na obszarach wiejskich, a przy tym okazja do zweryfikowania własnej wiedzy w tym zakresie.

Dla rolnika i jego gospodarstwa zima to, przynajmniej teoretycznie, czas odpoczynku. I bez względu na to, czy ta zima jest łagodna czy ostra, szybko mija. Trzeba być przygotowanym na nadejście wiosny, a wraz z nią na rozpoczęcie prac polowych. Trzeba też przy tej okazji pamiętać o ważnych terminach.

Rolnicy realizujący program rolnośrodowiskowy muszą pamiętać, że w przypadku pakietu Ochrona gleb i wód (pakiet międzyplonowy) wznowienie zabiegów agrotechnicznych możliwe jest dopiero po 1 marca.

Od 15 marca można też składać w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o płatności bezpośrednie.

Ważne jest przestrzeganie terminów, w których można zastosować nawozy. Nawozy naturalne oraz organiczne w postaci stałej oraz płynnej powinny być stosowane w okresie od dnia 1 marca do dnia 30 listopada, z wyjątkiem nawozów stosowanych na uprawy pod osłonami (szklarnie, inspekty, namioty foliowe) – Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania – Dz. U. Nr 80 z 2008 r., poz. 479.

Określonych terminów nawożenia muszą również przestrzegać rolnicy gospodarujący na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych, tzw. OSN. Zgodnie z wytycznymi nowych programów działań (obowiązują od września br.):

  • nawozy naturalne i organiczne na gruntach ornych stosuje się w okresie od dnia 1 marca do dnia 15 listopada;
  • nawozy płynne naturalne na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych stosuje się od dnia 1 marca do dnia 15 sierpnia;
  • nawozy stałe naturalne stosuje się:
    • na łąkach trwałych od dnia 1 marca do dnia 30 listopada,
    • na pastwiskach trwałych od dnia 1 marca do dnia 15 kwietnia i od dnia 15 października do dnia 30 listopada;
  • nawozy azotowe mineralne stosuje się:
    • na gruntach ornych i w uprawach wieloletnich od dnia 1 marca do dnia 15 listopada;
    • na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych od dnia 1 marca do dnia 15 sierpnia.

Termin 15 listopada, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, nie dotyczy producentów buraków, kukurydzy, którzy zawarli umowę kontraktacyjną na dostawę buraków, kukurydzy po dniu 15 listopada. Dla nich jesienny termin graniczny stosowania nawozów azotowych mineralnych oblicza się dodając 14 dni do terminu dostawy produktów rolnych objętych umową kontraktacyjną jednak nie później niż po zakończeniu okresu wegetacyjnego w danym regionie.

Nie sugerujmy się więc tym, że zima ciepła i można by w grudniu rozrzucić obornik na polach. Przestrzeganie terminów jest ważne, a ich nieprzestrzeganie może nas sporo kosztować.

Fakt położenia gospodarstwa rolnego na obszarach o szczególnych walorach przyrodniczych może powodować ograniczenia w swobodzie użytkowania gruntów, wynikające z obowiązujących przepisów.

natura-2000
Fot. Wioletta Kmiećkowiak

Podstawowym aktem prawnym w zakresie ochrony przyrody w Polsce jest ustawa o ochronie przyrody z dnia 16.04.2004 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 627 z późn. zm.). Ochrona przyrody, w rozumieniu tej ustawy, polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody. Dla zachowania bioróżnorodności najcenniejsze ekosystemy i krajobrazy objęte są prawnymi formami ochrony przyrody. W Polsce funkcjonuje ich 10, w tym obszary Natura 2000. Poza obszarami prawnie chronionymi obowiązuje również ochrona przyrody.

Natura 2000 to spójna europejska sieć ekologiczna, której celem jest utrzymanie różnorodności biologicznej na kontynencie europejskim poprzez zachowanie i ochronę siedlisk przyrodniczych oraz gatunków ważnych dla Wspólnoty Europejskiej. Wyznaczenie tych obszarów jest obowiązkiem dla wszystkich państw Unii Europejskiej.

Sieć obszarów Natura 2000 obejmuje:

  • Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO) – utworzone dla ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków;
  • Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (SOO) – wyznaczone w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków;
  • Obszary mające znaczenie dla WE – projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, zatwierdzony przez Komisję Europejską w drodze decyzji.

 

Dyrektywy, tzw. Ptasia i Siedliskowa – unijna podstawa prawna dla obszarów Natura 2000, nie precyzują, jakie ograniczenia i zakazy mają obowiązywać na poszczególnych obszarach (brak sprecyzowanej listy zakazów i nakazów). Zobowiązują natomiast kraje członkowskie do zachowania na obszarach Natura 2000 „właściwego stanu ochrony gatunków i siedlisk”.

Obowiązek ochrony przyrody wynika też z wymogów wzajemnej zgodności (Cross – Compliance), które w zakresie ochrony środowiska obowiązują już od 1 stycznia 2009 roku. Nieprzestrzeganie tych wymogów może mieć wpływ na wysokość przyznawanych rolnikom płatności bezpośrednich i niektórych płatności w ramach PROW. Na obszarach Natura 2000 wymagania w zakresie wzajemnej zgodności wynikają właśnie z Dyrektyw – Ptasiej i Siedliskowej, jak i prawa krajowego w tym zakresie. Rolników gospodarujących na obszarach Natura 2000 (całe gospodarstwo lub część) obowiązują wymogi obligatoryjne, ustanowione wyłącznie dla danego obszaru, wynikające z tzw. planów zadań ochronnych (PZO) lub planów ochrony (PO). Zabrania się więc podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000. Przedsięwzięcia, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, mogą być realizowane, jeżeli została wydana w tej sprawie pozytywna decyzja administracyjna. Wymogi obligatoryjne to działania, które mają na celu utrzymanie siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków stanowiących przedmiot ochrony na obszarze Natura 2000 w obecnym stanie i zapobieganie pogorszeniu tego stanu poprzez prowadzenie ekstensywnego użytkowania, tj.:

  1. Zachowanie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków stanowiących przedmioty ochrony położonych na trwałych użytkach zielonych, czyli takie działania, które nie dopuszczają do częściowego lub całkowitego zniszczenia siedliska (zaoranie, zalesienie).
  2. Ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych, czyli taką gospodarkę rolną, która nie prowadzi do zmiany stanu gatunkowego roślin wynikającego ze stosowania podsiewania, wałowania, zmiany sposobu nawożenia, czy stosunków wodnych.

Działania fakultatywne natomiast dotyczą czynności, które wymagają od rolników zmiany sposobu gospodarowania bądź wykonywania dodatkowych zadań zapisanych w PZO/PO, co związane jest z ponoszeniem dodatkowych kosztów wpływających na właściwy stan zachowania przedmiotów ochrony.

Regionalny dyrektor ochrony środowiska ustanawia, w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia, plan zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 na okres 10 lat, tworząc ramy prawne do działania wszystkim podmiotom prowadzącym działalność na danym obszarze. PZO to zbiór najpilniejszych zadań i działań ochronnych. Natomiast minister właściwy do spraw środowiska ustanawia w drodze rozporządzenia plan ochrony dla obszaru Natura 2000 lub jego części na okres 20 lat. Plan ochrony określa dokładne zasady gospodarowania (działania ochronne i ograniczenia w gospodarowaniu) na obszarze Natura 2000 oraz jego granice i mapę obszaru.

Na obszarach Natura 2000 zabrania się (poza koniecznymi wymogami nadrzędnego interesu publicznego) podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności:

  • pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla ochrony których wyznaczono obszar Natura 2000, lub
  • wpłynąć negatywnie na gatunki, dla ochrony których został wyznaczony obszar Natura 2000, lub
  • pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami.

Przepis ten stosuje się także do proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty do czasu zatwierdzenia ich przez Komisję Europejską jako obszary mające znaczenie dla Wspólnoty i wyznaczenia ich jako specjalne obszary ochrony siedlisk.

Projekty polityk, strategii, planów i programów oraz zmian do takich dokumentów, a także planowane przedsięwzięcia, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a które nie są bezpośrednio związane z jego ochroną lub obszarów projektowanych, lub nie wynikają z tej ochrony, wymagają przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania na zasadach określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

W przypadku przedsięwzięć zaliczonych do kategorii przedsięwzięć mogących znacząco (zawsze lub potencjalnie) oddziaływać na środowisko – tzw. grupa I i grupa II, ocena ta przeprowadzana jest w ramach procedury oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ), kończącej się wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Rodzaje tych przedsięwzięć określone są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. Nr 213, poz. 1397 ze zm.). Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydawana jest na wniosek składany zazwyczaj do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko – zasadniczy element OOŚ, dokument będący przedmiotem weryfikacji w toku oceny oddziaływania na środowisko, jest obowiązkowy dla inwestycji mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (grupa I). Dla przedsięwzięć z grupy II przeprowadzenie OOŚ (wykonanie raportu) nie jest obligatoryjne, a może zostać orzeczone w drodze postępowania OOŚ. Jeżeli nie raport, to tylko Karta Informacyjna Przedsięwzięcia. OOŚ na obszarach Natura 2000 to ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ograniczona do badania oddziaływania przedsięwzięcia na ten obszar. Realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż z I lub II grupy wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, jeżeli:

  • przedsięwzięcie to może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony,
  • obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 został stwierdzony na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy OOŚ.

Zasada przezorności nakazuje wykluczenie jakichkolwiek negatywnych wpływów na obszar Natura 2000, ponad wszelką wątpliwość. W ramach oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 określa się, analizuje i ocenia oddziaływanie danego przedsięwzięcia, biorąc pod uwagę także skumulowane jego oddziaływanie z innymi przedsięwzięciami, tzw. efekt skumulowany. Jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska może zezwolić na realizację planu lub działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszary projektowane, żądając wykonania kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Koszty kompensacji przyrodniczej ponosi podmiot realizujący plan lub przedsięwzięcie.

Na obszarach Natura 2000 nie podlega ograniczeniu działalność związana z utrzymaniem urządzeń i obiektów służących bezpieczeństwu przeciwpowodziowemu oraz działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka i rybacka, a także amatorski połów ryb, jeżeli nie oddziałuje znacząco negatywnie na cele ochrony tego obszaru. Ograniczenia wynikają przede wszystkim ze specyfiki chronionych siedlisk. Jeżeli działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka lub rybacka wymaga dostosowania do wymogów ochrony obszaru Natura 2000, na którym nie mają zastosowania programy wsparcia z tytułu obniżenia dochodowości, regionalny dyrektor ochrony środowiska może zawrzeć umowę z właścicielem lub posiadaczem obszaru, z wyjątkiem zarządców nieruchomości Skarbu Państwa, która zawiera wykaz niezbędnych działań, sposoby i terminy ich wykonania oraz warunki i terminy rozliczenia należności za wykonane czynności, a także wartość rekompensaty za utracone dochody wynikające z wprowadzonych ograniczeń. Kto umyślnie narusza zakazy obowiązujące na obszarach Natura 2000 podlega karze aresztu albo grzywny.

Mając na uwadze powyższe widzimy, że Natura 2000 nie stanowi zagrożenia dla procesów inwestycyjnych a priori, a jedynie kierunkuje je tam, gdzie ich przeprowadzenie będzie miało mniejszy wpływ na przyrodę, minimalizując w ten sposób ich ogólny wpływ na środowisko. Zabronione jest jedynie to, co może znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony danego obszaru Natura 2000. Kwestia oddziaływania poszczególnych działań jest natomiast każdorazowo przedmiotem indywidualnej oceny dokonywanej przez właściwe organy administracji.


Źródło: ustawa o ochronie przyrody, strony internetowe.

Bioróżnorodność, inaczej też różnorodność biologiczna (ang. biodiversity), to zróżnicowanie życia na wszelkich poziomach jego organizacji. Od 1992 r. ochrona środowiska przyrodniczego i różnorodności biologicznej jest integralną częścią Wspólnej Polityki Rolnej. Bioróżnorodność ma podstawowe znaczenie dla ewolucji oraz trwałości układów podtrzymujących życie w biosferze. Im wyższa jest biologiczna różnorodność danego ekosystemu, tym jest on odporniejszy na rozmaite kataklizmy, zarówno naturalne (susze, powodzie, choroby, gradobicia itp.), jak i sztuczne (skażenie chemiczne i promieniotwórcze, zawleczenie obcych gatunków, hałas, globalne ocieplenie itp.). W celu ochrony bioróżnorodności konieczne jest przewidywanie, zapobieganie oraz zwalczanie przyczyn zmniejszania się lub jej zanikania. Znaczenie ochrony bioróżnorodności wynika przede wszystkim z konieczności zachowania równowagi w przyrodzie. Kluczowe znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej w przestrzeni rolniczej mają m.in. łąkipastwiska. Ekstensywnie użytkowane, wilgotne, a najlepiej okresowo zalewane łąki, są w naszych warunkach siedliskiem o wyjątkowo wysokich walorach przyrodniczych. Jest to środowisko występowania (lęgów, zimowania, migracji, baza pokarmowa) wielu gatunków będących przedmiotem ochrony, w tym bardzo specyficznej ornitofauny, zupełnie odmiennej od tej, która bytuje na gruntach ornych. Składa się ona w dużej mierze z gatunków zagrożonych wyginięciem i zanikających. Generalnie na łąkach i pastwiskach gnieździ się niemal o 30% więcej gatunków ptaków niż na gruntach ornych. Wiele gatunków ptaków wymaga do życia, z jednej strony otwartych pól lub łąk, a z drugiej – zadrzewień, ugorów lub zabudowań. Ptaki takie z reguły zdobywają pokarm na otwartych przestrzeniach pól uprawnych, łąk lub pastwisk, ale gniazda zakładają w śródpolnych zadrzewieniach, krzewach rosnących na miedzach lub w obrębie zabudowań wiejskich. Z drugiej strony, spora grupa ptaków krajobrazu rolniczego zdecydowanie unika zadrzewień, zakrzaczeń czy zabudowań. Są to głównie gatunki wywodzące się ze stepów i ewolucyjnie przystosowane do szerokiej, otwartej przestrzeni. Użytki zielone to bogactwo roślin, często rzadkich i chronionych. Stąd jednym z głównych zagrożeń bioróżnorodności w rolnictwie jest likwidacja użytków zielonych. Użytki zielone (łąki i pastwiska) to jedne z najważniejszych półnaturalnych zbiorowisk roślinnych terenów rolniczych. Zajmują około 20% powierzchni Polski, w tym łąki stanowią blisko 80% tej powierzchni. Są źródłem najtańszych pasz bogatych w białko i składniki mineralne i głównym zadaniem łąk jest właśnie dostarczanie paszy zwierzętom hodowlanym. Jednakże ich rola nie ogranicza się jedynie do rolnictwa, lecz obejmuje również ochronę środowiska, gospodarkę oraz sprawy społeczne. Znaczenie użytków zielonych dla środowiska naturalnego to: utrzymywanie różnorodności biologicznej roślinnej i zwierzęcej, regulacja wielu cykli biochemicznych, ograniczanie transferu azotu do cieków wodnych (w tym i do wód gruntowych), pobieranie i akumulacja węgla atmosferycznego oraz umożliwianie gromadzenia substancji organicznych w glebie. Łąki pełnią rolę buforu chroniącego przed zanieczyszczeniem, to znaczy, że zatrzymują zanieczyszczenie między wlotem do systemu ciekowego, a jego wylotem z łąki. Podobnie jak inne obszary pokryte roślinnością, takie jak lasy lub uprawy jednoroczne (zbożowe itd.), łąki ogrywają decydującą rolę w ochronie wody, ponieważ uczestniczą w pełnym cyklu jej obiegu. Pełnią rolę rezerwuaru wód powierzchniowych i podziemnych (funkcje retencyjne). Stanowią miejsce występowania cennych i wartościowych pod względem przyrodniczym gleb. Są to tereny, gdzie bioróżnorodność jest bardzo wysoka. Realnym zagrożeniem dla tych użytków jest zubażanie ich składu gatunkowego, wprowadzanie gatunków obcych, zbytnie uszlachetnianie runi łąk, przeorywanie, zbyt wczesne rozpoczynanie pokosów i wypasów oraz intensyfikacja wypasu, używanie ciężkiego sprzętu (zmiana stosunków powietrzno-wodnych w glebie oraz struktury użytkowanej roślinności w wyniku ugniatania), odłogowanie, nadmierne nawożenie, zwłaszcza mineralne (wzrost nawożenia powoduje wypieranie z runi gatunków dwuliściennych, szczególnie motylkowych), odwadnianie (obniżenie poziomu wód gruntowych to przyczyna mineralizacji wierzchniej warstwy gleby organicznej, eutrofizacji siedliska i ubożenia składu runi), zmiana stosunków wodnych. Komasacja (scalanie) gruntów powoduje likwidację mozaikowości roślinności, struktur liniowych (miedze, drogi) i innych małych elementów bioróżnorodności. Użytki zielone to typowe zbiorowiska pochodzenia antropogenicznego, a więc mogą utrzymywać się tylko w wyniku działalności gospodarczej człowieka, przede wszystkim dzięki systematycznemu wypasaniu i wykaszaniu. Przy jednorodnej i długotrwałej gospodarce roślinność tych siedlisk osiągnęła ustabilizowany stały skład gatunkowy. Antropogeniczne pochodzenie łąk i pastwisk powoduje, że należą one do najbardziej zagrożonych typów roślinności. Zaprzestanie wypasania lub wykaszania jest tak samo, a może nawet bardziej szkodliwe, aniżeli zbyt duża intensyfikacja tych zabiegów. Ich zaprzestanie prowadzi do zachwaszczenia i sukcesji. Koszenie było jednym z głównych czynników powstawania łąkowych zbiorowisk roślinnych i wykształcenia się specyficznej kombinacji gatunków. Rośliny przyzwyczajają się do cyklicznego charakteru użytkowania użytków. Powodem zmniejszania się powierzchni cennych siedlisk jest między innymi zaniechanie użytkowania rolniczego, bo użytki zielone o wysokich walorach przyrodniczych mają niejednokrotnie niską wartość paszową. Wypas na glebach wytrzymujących wpływ wydeptywania, przy odpowiedniej obsadzie zwierząt, może kształtować bardzo bogate gatunkowo zbiorowiska roślinne. Najlepszym rozwiązaniem, zwłaszcza na użytkach wilgotnych i podmokłych, byłoby koszenie ręczne, ewentualnie mechaniczne z użyciem lekkiego sprzętu celem zachowania struktury roślinności i wierzchniej warstwy gleby. Koszenie powinno odbywać się od wewnątrz do zewnętrz, co ułatwia zwierzętom ucieczkę. Pokos należy zebrać z użytku, aby nie osłabiać runi łąkowej. Bezwzględnie zakazane jest wypalanie użytków.

Rolnicy sami mogą podjąć określone działania, aby zapobiegać utracie bioróżnorodności m.in. poprzez realizację programów rolnośrodowiskowych, których głównym zadaniem jest redukcja negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko i maksymalizacja jego pozytywnego oddziaływania na różnorodność biologiczną oraz krajobraz obszarów wiejskich. Jednym z zadań programu rolnośrodowiskowego jest też zachowanie bioróżnorodności na trwałych użytkach zielonych. Celem jest też ochrona cennych przyrodniczo siedlisk i zagrożonych gatunków ptaków związanych z użytkami zielonymi.

O tym, jak ważne dla zachowania bioróżnorodności są łąki i pastwiska, niech świadczy fakt obowiązku ich ochrony, narzucony przepisami prawa. Zgodnie z wymogami wzajemnej zgodności (cross-compliance) na łąkach i pastwiskach położonych na obszarach Natura 2000 obowiązują wymogi wynikające z planów ochrony (PO) lub planów zadań ochronnych (PZO), podzielone na działania obligatoryjne i fakultatywne. Zgodnie z założeniami, do działań obligatoryjnych zaliczane są:

  • zachowanie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków stanowiących przedmioty ochrony, które są położone na trwałych użytkach zielonych,
  • ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych.

Przez zachowanie siedlisk przyrodniczych i siedlisk gatunków stanowiących przedmioty ochrony, które są położone na trwałych użytkach zielonych, rozumie się takie działania, które nie dopuszczają do częściowego lub całkowitego zniszczenia siedliska poprzez zaoranie czy zalesienie. Natomiast przez ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych rozumie się taką gospodarkę rolną, która nie prowadzi do zmiany stanu gatunkowego roślin wynikającego ze stosowania podsiewania, wałowania, zmiany sposobu nawożenia czy stosunków wodnych. Minimalne normy określone dla gospodarstw rolnych mówią, że grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli na łąkach i pastwiskach zadeklarowanych do płatności okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana co najmniej raz w roku, w terminie do dnia 31 lipca, lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw. Jeśli gospodarstwo realizuje pakiety rolnośrodowiskowe bądź jest położone na obszarach szczególnie cennych przyrodniczo, to stosowane powinny być właściwe dla nich terminy i zabiegi lub jeżeli znajdują się na nich cenne siedliska roślin, ptaków i owadów określonych w przepisach w sprawie minimalnych norm, to są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym określonym w tych przepisach lub też okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 października, pod warunkiem że rolnik w terminie do dnia 9 czerwca danego roku złoży oświadczenie o występowaniu na łące lub pastwisku danego siedliska do kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na formularzu opracowanym i udostępnionym przez tę Agencję. W ramach dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska ochrona trwałych użytków zielonych (TUZ) oznacza, że:

  • gdy w danym roku stosunek wielkości powierzchni trwałych użytków zielonych do wielkości powierzchni całkowitego obszaru rolnego w Polsce zmaleje o więcej niż 5% w stosunku do poziomu referencyjnego, to zmiana sposobu użytkowania trwałych użytków zielonych w danym roku wymaga zgody kierownika biura powiatowego Agencji; o taką zgodę należy wystąpić nie później niż na 30 dni przed zmianą;
  • gdy w danym roku stosunek trwałych użytków zielonych w Polsce zmaleje o więcej niż 8% w stosunku do poziomu referencyjnego, kierownik biura powiatowego odmawia udzielenia zgody na przekształcenie; rolnicy posiadający grunty przekształcone z trwałych użytków zielonych mają obowiązek przywrócenia ponownie wskazanej powierzchni do dnia 15 maja roku następnego.

Również w wymogach programu rolnośrodowiskowego bez względu na to, który pakiet czy wariant rolnik realizuje, jest on zobowiązany do zachowania TUZ i elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, a stanowiących ostoje przyrody na terenie gospodarstwa rolnego.

Co w przyszłości? Bioróżnorodność rolnicza jest największym dziedzictwem biologicznym i kulturowym świata. Jest zabezpieczeniem przed nieurodzajem, inwazją patogenów roślin i zwierząt gospodarskich. Ochronę, pomnażanie oraz użytkowanie rolniczych zasobów genowych uznano więc za działania priorytetowe w europejskiej polityce rolnej, co znajduje swoje odzwierciedlenie we Wspólnej Polityce Rolnej (WPR) na lata 2014-2020, w tym w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2014-2020. Cele te będą realizowane przede wszystkim poprzez działanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne oraz poprzez tzw. zazielenienie, czyli praktykę korzystną dla klimatu i środowiska.

laki_fot-wioletta-kmieckowiak
Fot. Wioletta Kmiećkowiak

W Dzienniku Ustaw z dnia 09.10.2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 1372) zostało opublikowane Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 03.06.2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia MRiRW w sprawie minimalnych norm. Warto w tym miejscu przypomnieć o tych wymogach. Zgodnie z zapisami w rozporządzeniu:

Grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli:

  1. Na gruntach ornych jest prowadzona uprawa roślin lub są ugorowane, przy czym dla pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa ten sam gatunek rośliny może być uprawiany na tej samej powierzchni w ramach działki ewidencyjnej nie dłużej niż 3 lata.

    Dopuszcza się uprawę pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa na tej samej powierzchni w ramach działki ewidencyjnej przez:

    1. 4 lata, pod warunkiem że:
      1. najpóźniej przed rozpoczęciem uprawy tej rośliny w czwartym roku rolnik:
        • przyora słomę lub międzyplony lub obornik w ilości co najmniej 10 ton na hektar albo
        • wymiesza słomę z glebą lub wymiesza międzyplony z glebą lub prowadzi uprawy międzyplonów,
      2. rolnik złoży, do właściwego kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, oświadczenie o zamiarze wykonania powyższego zabiegu na formularzu opracowanym i udostępnionym przez tę Agencję w terminie do dnia 9 czerwca roku:
        • poprzedzającego rok, w którym zamierza wykonać taki zabieg wiosną,
        • w którym zamierza wykonać taki zabieg jesienią;
    2. 5 lat, pod warunkiem że:
      1. zostaną spełnione warunki, o których mowa w pkt 1,
      2. po zakończeniu zbiorów w czwartym roku, lecz przed rozpoczęciem uprawy tej rośliny w piątym roku zostaną wykonane czynności, o których mowa w pkt. 1 lit. a,
      3. rolnik złoży oświadczenie o zamiarze wykonania zabiegu określonego w pkt. 1 lit. a do właściwego kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na formularzu opracowanym i udostępnionym przez tę Agencję w terminie do dnia 9 czerwca roku:
        • poprzedzającego rok, w którym zamierza wykonać taki zabieg wiosną,
        • w którym zamierza wykonać taki zabieg jesienią.

    Uznaje się, że grunt orny był ugorowany, jeżeli grunt ten co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca:

    1. był koszony lub
    2. prowadzone były inne zabiegi uprawowe zapobiegające występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów. 
  2. Na łąkach i pastwiskach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania:
    1. płatności dla obszarów NATURA 2000 oraz związanych z wdrażaniem Ramowej Dyrektywy Wodnej,
    2. program rolnośrodowiskowy

    – okrywa roślinna jest koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym dla tych zobowiązań lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym, określonym dla tych zobowiązań.

  3. Na łąkach i pastwiskach innych niż wymienione powyżej, na których znajdują się:
    1. murawy kserotermiczne (6210), zmiennowilgotne łąki trzęślicowe (6410) lub
    2. siedliska gatunków motyli: przeplatkiaurinia (1065), czerwończyka nieparka (1060), czerwończyka fioletka(4038), modraszka nausitous (6179), modraszka telejus (6177), lub
    3. siedliska gatunków ptaków: błotniaka łąkowego (Circus pygargus), wodniczki (Acrocephaluspaludicola)

    – okrywa roślinna jest koszona i usuwana co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 października, pod warunkiem że rolnik w terminie do dnia 9 czerwca danego roku złoży do właściwego kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na formularzu opracowanym i udostępnionym przez tę Agencję, oświadczenie o występowaniu na łące lub pastwisku danego siedliska lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw.

  4. Na trwałych użytkach zielonych z wyjątkiem łąk i pastwisk wymienionych wcześniej – okrywa roślinna jest koszona i usuwana co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca lub są na nich wypasane zwierzęta w okresie wegetacyjnym traw.

Jeżeli grunty orne są położone na stokach o nachyleniu powyżej 20o, gruntów tych:

  1. nie wykorzystuje się pod uprawę roślin wymagających utrzymywania redlin wzdłuż stoku;
  2. nie utrzymuje się jako ugór czarny.

Na gruntach tych natomiast, wykorzystywanych pod uprawę roślin wieloletnich:

  1. utrzymuje się okrywę roślinną lub ściółkę w międzyrzędziach albo
  2. uprawę prowadzi się metodą tarasową.

Co najmniej 40% gruntów ornych położonych na obszarach zagrożonych erozją wodną, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, pozostawia się pod okrywą roślinną, co najmniej od dnia 1 grudnia do dnia 15 lutego. Wykaz tych obszarów jest określony w załączniku do rozporządzenia w sprawie minimalnych norm.

Zabrania się wypalania gruntów rolnych. Zabrania się też wykonywania zabiegów uprawowych ciężkim sprzętem rolniczym w okresie wysycenia profilu glebowego wodą.

Zabrania się niszczenia:

  1. drzew będących pomnikami przyrody, objętych ochroną na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013r. poz. 627, z późn. zm.),
  2. rowów, których szerokość nie przekracza 2 m,
  3. oczek wodnych, w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych, o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m²,

które znajdują się w obrębie działki rolnej.

Zabrania się niszczenia:

  1. siedlisk roślin i zwierząt objętych ochroną gatunkową na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,
  2. siedlisk przyrodniczych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody – położonych na obszarach objętych formami ochrony przyrody wymienionymi w ustawie o ochronie przyrody.

Zabrania się wprowadzania bezpośrednio i pośrednio do wód podziemnych substancji szczególnie szkodliwych określonych w wykazie I załącznika nr 11 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984 oraz z 2009 r. Nr 27, poz. 169), w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, w zakresie, w jakim dotyczy to działalności rolniczej. Przepisu tego nie stosuje się w przypadku, gdy substancje, o których mowa w wykazie I załącznika nr 11 do ww. rozporządzenia, są zawarte w ściekach bytowych i komunalnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt. 15 i 16 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r. poz. 145, z późn. zm.).

Zabrania się wprowadzania do gleby substancji szczególnie szkodliwych określonych w wykazie II załącznika nr 11 do ww. rozporządzenia w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, w zakresie, w jakim dotyczy to działalności rolniczej. Przepisu tego nie stosuje się w przypadkach, gdy:

  1. rolnik posiada pozwolenie wydane na podstawie art. 140 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne i przestrzega warunków w nim zawartych lub
  2. substancje, o których mowa w wykazie II załącznika nr 11 do rozporządzenia, są zawarte w ściekach bytowych i komunalnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt. 15 i 16 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

Odległości, w jakich stosuje się nawozy na gruntach rolnych graniczących z:

  1. jeziorami i zbiornikami wodnymi,
  2. ciekami wodnymi,
  3. rowami, z wyłączeniem rowów o szerokości do 5 m liczonej na wysokości górnej krawędzi brzegu rowu,
  4. kanałami w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne,
  5. ujęciami wody, jeżeli nie ustanowiono strefy ochronnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne,
  6. obszarami morskiego pasa nadbrzeżnego

– są określone w przepisach w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania.

W przypadku obszarów szczególnie narażonych na zanieczyszczenie związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych, (OSN) odległości, w jakich stosuje się nawozy na gruntach rolnych graniczących z obiektami, o których mowa powyżej, są określone w programach działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych.

Grunty rolne nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami, z wyjątkiem:

  1. drzew i krzewów:
    1. niepodlegających wycięciu zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,
    2. mających znaczenie dla ochrony wód i gleb,
    3. niewpływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną;
  2. trwałych użytków zielonych, które mogą być porośnięte pojedynczymi drzewami i krzewami, jeżeli drzewa te i krzewy nie wpływają na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną, a ich liczba nie przekracza 50 sztuk na hektar.

Powierzchnię gruntów rolnych, na której znajdują się:

  1. oczka wodne, w rozumieniu przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych, o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m² w obrębie działki rolnej,
  2. rowy, nieutwardzone drogi dojazdowe wydzielone w obrębie działek rolnych, pasy zadrzewień, żywopłoty, ściany tarasów, których szerokość w obrębie działki rolnej nie przekracza 2 m i które nie stanowią odrębnej działki ewidencyjnej

– uznaje się za utrzymywaną zgodnie z normami.

Plantacje zagajników o krótkiej rotacji uznaje się za utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli:

  1. są utrzymywane w stanie niezachwaszczonym;
  2. są położone:
    1. 1,5 m od granicy sąsiedniej działki gruntu, na której została założona taka plantacja lub użytkowanej jako grunt leśny,
    2. 3 m od granicy sąsiedniej działki gruntu użytkowanej w sposób inny niż określony w lit. a.

Wieloletnie plantacje trwałe uznaje się za utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli są utrzymywane w stanie niezachwaszczonym.
Powierzchnię wyznaczoną przez granicę sąsiedniej działki gruntu oraz granicę plantacji wlicza się do powierzchni działki rolnej pod tą plantacją i uznaje za utrzymywaną zgodnie z normami.

Nawadnianie gruntów rolnych wodą podziemną za pomocą deszczowni lub pobór wody powierzchniowej lub podziemnej w ilości większej niż 5 m2 na dobę w celu nawadniania są możliwe po uzyskaniu pozwolenia wodnoprawnego w trybie określonym w przepisach prawa wodnego.


Źródło: Dz.U. z 2014 r., poz. 1372

Rolnik realizujący program rolnośrodowiskowy musi pamiętać o różnych ciążących na nim zobowiązaniach, wynikających z przyjętego na siebie zobowiązania. Jednym z takich wymogów, niezwykle ważnym, jest obowiązek prowadzenia Rejestru działalności rolnośrodowiskowej. Wypełnianie Rejestru w danym roku zobowiązania należy rozpocząć w dniu wykonania pierwszego zabiegu agrotechnicznego lub w dniu realizacji pierwszego wypasu zwierząt wynikających z realizacji podjętego zobowiązania. Rolnicy, którzy w tym roku po raz pierwszy przystąpili do realizacji programu rolnośrodowiskowego, muszą pamiętać, że zobowiązanie to zaczęli realizować w dniu 15 marca, tak więc od tej daty mają obowiązek prowadzić wyżej wymieniony Rejestr.

Obowiązek prowadzenia Rejestru działalności rolnośrodowiskowej przez rolnika, który realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jest obowiązkiem prawnym na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Program rolnośrodowiskowy” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.). 

Rejestr prowadzi się przez cały okres uczestnictwa w Programie rolnośrodowiskowym dla wszystkich działek rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w zakresie:

  • wykonywanych działań agrotechnicznych,
  • realizowanych wypasów zwierząt.

W przypadku stosowania nawozów Rejestr prowadzi się w odniesieniu do wszystkich działek rolnych w obrębie gospodarstwa!

Rolnik zobowiązany jest przechowywać Rejestr w okresie trwania zobowiązania i przez kolejne 5 lat od jego zakończenia.

Wpisów należy dokonywać na bieżąco oraz chronologicznie, jednak nie później niż w ciągu 14 dni od wykonania danej czynności agrotechnicznej, zastosowania nawozów oraz środków ochrony roślin, czy realizacji wypasu zwierząt i związanej z danym pakietem/wariantem. Zapisy te powinny zawsze odzwierciedlać stan faktyczny na danej działce rolnej.

Wzór formularza Rejestru działań rolnośrodowiskowych wraz z instrukcją wypełniania jest dostępny w Biurach Powiatowych oraz Oddziałach Regionalnych ARiMR, a także na stronie internetowej: www.arimr.gov.pl. Gdy zabraknie stron, rolnik może kontynuować zapisy na dowolnych kartkach, pod warunkiem, że zakres informacji będzie identyczny z zakresem informacji w tabelach Rejestru. Rejestr może być też prowadzony w formie elektronicznej.

Posiadanie i prowadzenie Rejestru jest jednym z warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej. W przypadku poinformowania przez ARiMR o kontroli na miejscu, Rejestr należy udostępnić kontrolującym Inspektorom terenowym wraz z pozostałą dokumentacją dotyczącą realizowanego Programu rolnośrodowiskowego w wersji papierowej. Jeżeli rolnik nie prowadzi Rejestru działalności rolnośrodowiskowej, nie przysługuje mu płatność rolnośrodowiskowa w danym roku.

tabeli A. Rejestr działań agrotechnicznych należy rejestrować wszystkie wykonywane zabiegi agrotechniczne, np.

  • siew/gatunek rośliny,
  • wszystkie zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne,
  • zbiór roślin,
  • uzupełnienie obsady drzew/krzewów,
  • koszenie,
  • usunięcie i złożenie w stogi ściętej biomasy (w przypadku TUZ),
  • wszystkie zabiegi pielęgnacyjne mające na celu ochronę użytku przyrodniczego w stanie niepogorszonym,
  • usuwanie odpadów – śmieci,
  • selektywne i miejscowe niszczenie uciążliwych chwastów z zastosowaniem odpowiedniego sprzętu, np. mazaczy herbicydowych,
  • cięcia sanitarne (usuwanie suchych gałęzi),
  • cięcia prześwietlające,
  • usuwanie odrostów i samosiewów,
  • bielenie pni,
  • siew roślin poplonowych – rośliny jare lub jako wsiewki poplonowej/międzyplonu ozimego w rosnące rośliny ozime lub razem z siewem roślin jarych,
  • sprzątnięcie słomy po żniwach,
  • przyoranie biomasy wsiewki poplonowej/międzyplonu ozimego, z wyjątkiem uprawy gleby w systemie bezorkowym,
  • zastosowanie nawożenia (należy pamiętać o przestrzeganiu dawek podanych w Planie nawożenia oraz dopuszczalnych dawkach na OSN),
  • zastosowanie środków ochrony roślin,
  • inne.

Informacje dotyczące prowadzonego wypasu zwierząt należy umieszczać w tabeli B. Wykaz wypasów zwierząt.

W przypadku, gdy rolnik zleca wykonanie działania agrotechnicznego osobom trzecim, należy w kolumnie UWAGI wpisać Imię i Nazwisko/Nazwę wykonawcy.


Wioletta Kmiećkowiak, Dział EOŚ WODR w Poznaniu
Opracowanie na podstawie dokumentów: Rejestr działalności rolnośrodowiskowej oraz Instrukcja wypełniania rejestru działalności rolnośrodowiskowej, www.arimr.gov.pl