Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Głównymi zagrożeniami dla gleb są obniżenie zawartości materii organicznej oraz spadek bioróżnorodności. Są to te dwa parametry, które odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu jakości i żyzności gleb. Ilość i jakość materii organicznej w glebie decyduje o fizycznych, chemicznych i biologicznych jej cechach. Glebowa materia organiczna stanowi też główne źródło składników pokarmowych i energii dla mikroorganizmów glebowych, co z kolei decyduje o ich składzie, liczebności i bioróżnorodności. Mikroorganizmy odgrywają wiodącą rolę w powstawaniu i życiu gleby. Materia organiczna, kształtując właściwości fizyczne gleb sprzyja lepszemu odżywianiu się roślin modyfikując właściwości chemiczne, poprawia buforowość, zwiększając zdolność zatrzymywania wód opadowych w wierzchniej warstwie gleby. Zmiany te podwyższają produktywność pól uprawnych, przy jednoczesnym zwiększeniu bioróżnorodności (zróżnicowania gatunkowego) siedliska.

Jedną z istotnych zmian, które zachodzą w środowisku od kilkudziesięciu już lat, jest pogłębiający się deficyt wody w rolnictwie. Konsekwencją obniżania się poziomu wód gruntowych są duże straty glebowej materii organicznej z gleb. Straty te są dodatkowo wzmacniane uproszczeniem płodozmianów, degradacją struktury gleby w wyniku stosowania intensywnych metod uprawy roli, gospodarką bezinwentarzową, czy też postępującą specjalizacją gospodarstw. Straty materii organicznej spowodowane są też mineralizacją substancji organicznej prowadzącą do emisji dwutlenku węgla do atmosfery. Emisja dwutlenku węgla może być ograniczona dzięki wiązaniu go przez glebę (proces ten nazywamy sekwestracją węgla). Proces ten ma istotne znaczenie dla ograniczania efektu cieplarnianego. Odpowiednia ilość materii organicznej w glebie warunkuje prawidłowy proces wiązania azotu i dzięki temu ograniczenie jego wymywania. Aby jednak gleba mogła skutecznie wiązać dwutlenek węgla czy azot musi być aktywna, czyli zasobna w mikroorganizmy glebowe. Tworzenie próchnicy w glebie oparte jest na złożonych procesach mikrobiologicznych i fizyko – chemicznych oraz ich oddziaływaniu na związki organiczne gleby. Proces zwiększania urodzajności gleby oraz zwiększania jej biologicznej aktywności jest procesem powolnym. Można go przyspieszyć, wprowadzając do gleby probiotyczne mikroorganizmy. Pożyteczne mikroorganizmy to różnorodne kompozycje odpowiednio wyselekcjonowanych, współpracujących ze sobą tlenowych i beztlenowych szczepów mikroorganizmów o właściwościach probiotycznych i regeneracyjnych. Zostały opracowane przez profesora Teruo Higa z Japonii. Mikroorganizmy skutecznie i trwale przywracają glebie jej żyzność i urodzajność oraz dostępność składników pokarmowych. Jest to technologia bez karencji czy prewencji. Ożywienie gleby i jej regeneracja przyczynia się do przywrócenia właściwości warunkujących przyswajanie składników pokarmowych w postaci makro- i mikroelementów. Pożyteczne mikroorganizmy poprawiają strukturę i pojemność wodną gleby, przyspieszają rozkład resztek pożniwnych, słomy, poplonów i obornika, hamują procesy gnilne i przenoszenie chorób odglebowych, wiążą wolny azot z powietrza, stabilizują pH, intensyfikują rozwój systemu korzeniowego roślin, poprawiają kondycję i zdrowotność roślin. Dzięki poprawie struktury łatwiejsza jest uprawa gleby. Zdaniem wielu rośliny traktowane preparatami z mikroorganizmami nie reagują tak gwałtownie na zmieniające się warunki pogodowe, w tym silne ochłodzenie. Preparaty te są stosowane w formie stałych lub płynnych nawozów organicznych, na glebę, rośliny i do zaprawiania nasion. Dzięki swoim właściwościom umożliwiają ograniczanie stosowania chemicznych środków ochrony roślin, nawozów mineralnych itp. I nie ma pogorszenia zasobności w składniki pokarmowe gleby, po mimo ograniczonego nawożenia. Gleba aktywna biologicznie lepiej też radzi sobie z problemem zachwaszczenia. Pożyteczne mikroorganizmy doskonale sprawdzają się też jako dodatek do obornika i gnojowicy. Gnojowica przefermentowana z udziałem mikroorganizmów wnosi do gleby duże ilości pożytecznych mikrobów i łatwo przyswajalnych przez rośliny składników pokarmowych – makro- i mikroelementów. Taka przefermentowana gnojowica jest o wiele zasobniejsza w składniki pokarmowe, aniżeli ta świeża, nieprzefermentowana. Świeża może być wręcz szkodliwa. Pożyteczne mikroorganizmy dodane do gnojowicy wiążą obecne w niej gazy, w procesie kilkumiesięcznej fermentacji i przekształcają je w składniki pokarmowe. Niektórzy rolnicy stosują tak przefermentowaną gnojowicę jako nawóz dolistny. Podobnie obornik, po przefermentowaniu z udziałem pożytecznych mikroorganizmów, jest dobrze rozłożony – wygląda niemal jak kompost, jest bogaty w makro- i mikroelementy łatwo przyswajane przez rośliny. Dobrze rozkłada się w glebie. I co ważne, pożyteczne mikroorganizmy niwelują odory towarzyszące tym nawozom, zwłaszcza gnojowicy. Rolnicy, którzy od kilku lat stosują pożyteczne mikroorganizmy zauważyli, że gleba ma lepszą strukturę, nie tworzą się zastoiska wody podczas intensywnych deszczy, natomiast w czasie niedoborów wody rośliny lepiej sobie radzą, a plony są całkiem zadowalające. Coraz silniejsza obecność probiotycznych mikroorganizmów w glebie łagodzi skutki zarówno niedoboru jak i nadmiaru wody, rośliny lepiej radzą sobie w obliczu niesprzyjających warunków atmosferycznych.

Reasumując, przestrzeganie zasad poprawnej agrotechniki i zwiększanie bioróżnorodności środowiska glebowego sprzyja akumulacji substancji organicznej. Substancja organiczna decyduje o właściwościach fizycznych i chemicznych gleb kreując ich żyzność i produktywność. Gleby bogate w substancję organiczną i aktywne biologicznie retencjonują duże ilości wody sprzyjając uzyskiwaniu wysokich plonów roślin.

 

Źródło: 1. IUNG-PIB w Puławach. 2. Greenland Technologia EM. 3. Stowarzyszenie EkosysteEM – Dziedzictwo Natury.

 

Wioletta Kmiećkowiak

WODR w Poznaniu

W I części artykułu pisałam, że w 2013 roku zostaną wdrożone wymogi z obszaru C zasad wzajemnej zg

odności, czyli wymogi w zakresie dobrostanu zwierząt. Wymogi wzajemnej zgodności nie są przepisami nowymi. Nowym elementem jest natomiast powiązanie wysokości przyznawanych dopłat bezpośrednich i niektórych płatności, np. rolnośrodowiskowych, z przestrzeganiem tych przepisów. W tej części artykułu można zapoznać się z pozostałymi podstawowymi wymogami w zakresie dobrostanu zwierząt.
1.    Poziom gazów i kurzu, wentylacja:
Poziom gazów na poziomie nieszkodliwym. Posiadany system wentylacji musi być sprawny i spełniać swoje zadanie. Jeśli gospodarstwo posiada system wentylacji mechanicznej, musi posiadać system wentylacji awaryjnej. Jeśli gospodarstwo posiada system wentylacji mechanicznej musi posiadać system ostrzegawczy (alarmowy). System ostrzegawczy jest regularnie sprawdzany. W razie awarii wentylacji mechanicznej jest możliwość szybkiego uruchomienia wentylacji „awaryjnej”. Wszystkie czynności w pomieszczeniach inwentarskich powinny być wykonywane w sposób minimalizujący powstawanie kurzu.
Nagromadzony kurz powinien być regularnie usuwany.

2.    Postępowanie ze zwierzętami chorymi:
Zwierzęta podejrzane o chorobę, chore, cierpiące należy otoczyć natychmiastową opieką. Należy wezwać lekarza weterynarii, jeśli opieka właściciela nie przynosi pozytywnych rezultatów. Należy izolować chore zwierzę, jeśli wymaga tego jego stan zdrowia, zapewniając mu miejsce suche, czyste i wygodne.

3.    Wykonywanie zabiegów na zwierzętach:
W gospodarstwie zabiegi weterynaryjne na zwierzętach mogą być wykonywane wyłącznie przez uprawnioną osobę. Zabiegi zapobiegające agresji świń bądź jej skutkom mogą być wykonywane po wyczerpaniu innych środków zapobiegawczych. Zabiegi redukcji kłów, kastracji mogą wykonywać tylko osoby uprawnione.

4.    Swoboda ruchu zwierząt:
Powierzchnie, na których przebywają zwierzęta gospodarskie muszą zapewniać im swobodę ruchu. Zwierzęta na uwięzi muszą mieć możliwość swobodnego wstawania, kładzenia się i samooczyszczenia.

5.    Zwierzęta w otwartym systemie utrzymania:
Zwierzętom utrzymywanym w systemie otwartym należy: zapewnić schronienie przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi i drapieżnikami. W okresie zimowym w miejscach gromadzenia się zwierząt (np. wiata) – należy zapewnić ściółkę i niezamarzająca pasze i wodę.

6.    System utrzymania cieląt:
Przestrzeganie grupowego utrzymywania cieląt zgodnie z obowiązującymi warunkami.
Zapewnienie minimalnych powierzchni wymaganych dla poszczególnych systemów utrzymania.

7.    Wiązanie cieląt, zakładanie kagańców:
Przestrzegany musi być zakaz wiązania cieląt utrzymywanych grupowo z wyłączeniem czasu pojenia mlekiem lub preparatem mlekozastępczym na okres nie dłuższy niż 1 godzina, a stosowane w tym czasie uwięzie nie ranią zwierząt. Cielęta utrzymywane pojedynczo nigdy nie mogą być trzymane na uwięzi. Cielętom nigdy nie wolno zakładać kagańców.

8.    System utrzymania świń:
Świnie utrzymywane grupowo mają zapewnione minimalne powierzchnie określone w przepisach. Świnie utrzymywane pojedynczo muszą mieć zapewnioną swobodę ruchu.

9.    Parametry podłóg szczelinowych:
Parametry podłóg ażurowych, na których przebywają świnie są zgodne z obowiązującymi wymogami.

10.    Wymogi dotyczące knurów zarodowych:
Kojec knura posiada co najmniej minimalną powierzchnię przewidzianą prawem. Kojec knura musi być usytuowany tak by knur mógł widzieć, słyszeć i wąchać inne świnie. W kojcu musi być wydzielone czyste, suche miejsce przeznaczone dla wypoczynku knura.

11.    Zapobieganie agresji świń utrzymywanych grupowo:
Posiadacz zwierząt zobowiązany jest do zapobiegania agresji świń poprzez stworzenie im odpowiednich warunków bytowania a szczególnie:
- zapewnieniu świniom materiałów absorbujących ich uwagę (materiały manipulacyjne),
- tworzeniu grup świń wyrównanych wagowo i wiekowo,
- zapewnieniu dostępu do paszy wszystkim świniom jednocześnie,
- zapewnieniu świniom (lochom i loszkom) pasz objętościowych,
- eliminowaniu z grupy świń wyjątkowo agresywnych i ofiar tej agresji.

12.    Postępowanie z lochami:
W odniesieniu do ciężarnych loch i loszek wymagane jest:
- odrobaczanie loch i loszek, jeśli jest to konieczne, oraz
- oczyszczenie z pasożytów kojców, w których umieszcza się samice z prosiętami,
- oczyszczenie i jeśli to konieczne zdezynfekowanie kojców porodowych przed umieszczeniem w nim samic,
- zapewnienie lochom i loszkom materiałów umożliwiających budowę gniazda,
- zapewnienie miejsca w kojcu na swobodne proszenie się i ewentualną pomoc człowieka.

13.    Postępowanie z prosiętami:
W gospodarstwach utrzymujących prosięta wymagane jest: utrzymywanie prosiąt z lochą do minimum 28 dnia życia, chyba że zagrożone jest życie lochy lub prosiąt, zabezpieczenie prosiąt w kojcu przed przygnieceniem przez lochę, stosowanie ściółki (maty, słoma itp.) dla prosiąt do 2 tygodnia życia.

14.    Wiązanie, pętanie, drutowanie świń:
Całkowicie zabrania się: wiązania i pętania świń, drutowania nosów świniom.
Źródło: Zasady otrzymywania dopłat bezpośrednich a obowiązek spełnienia przez gospodarstwo zasad wzajemnej zgodności, ze szczególnym uwzględnieniem programów zwalczania chorób zakaźnych. Poradnik dla rolników. Warszawa 2010.

Wioletta Kmiećkowiak

W 2013 roku zostaną wdrożone wymogi z obszaru C zasad wzajemnej zgodności, czyli wymogi w zakresie dobrostanu zwierząt. Czasu więc zostało niewiele, bo raptem rok. Problematyka to nie łatwa, dlatego warto się z nią zapoznać. W artykule tym zostaną przedstawione podstawowe wymogi dotyczące dobrostanu zwierząt, aktualne w chwili obecnej. Należy jednak liczyć się z tym, że przepisy te mogą jeszcze ulec zmianom, zanim zaczną w pełni obowiązywać. Warto też przypomnieć, że wymogi wzajemnej zgodności nie są przepisami nowymi. Nowym elementem jest natomiast powiązanie wysokości przyznawanych dopłat bezpośrednich i niektórych płatności, np. rolnośrodowiskowych, z przestrzeganiem tych przepisów. Spełnianie wymogów wzajemnej zgodności gwarantuje konsumentom, że rolnictwo zaspokaja oczekiwania społeczeństwa w zakresie produkcji bezpiecznej żywności przy zachowaniu zasad ochrony środowiska naturalnego i poszanowania praw zwierząt.   
Wprowadzenie dobrostanu zwierząt jako wymogu wzajemnej zgodności ma na celu zapewnienie zwierzętom gospodarskim zdrowia, komfortu bytowania oraz zapobieganiu zranieniom i cierpieniom. Wymogi wzajemnej zgodności obejmujące dobrostan zwierząt zostały podzielone na trzy grupy:
•    Wymogi ogólne dotyczą wszystkich utrzymujących zwierzęta gospodarskie bez względu na gatunek i ilość zwierząt w gospodarstwie.
•    Wymogi dotyczące cieląt – są to dodatkowe wymogi oprócz wymogów ogólnych, do przestrzegania których zobowiązani są posiadacze cieląt.
•    Wymogi dotyczące świń – są to dodatkowe wymogi oprócz wymogów ogólnych, do przestrzegania których zobowiązani są posiadacze  świń.
Prawo polskie dotyczące dobrostanu zwierząt w zakresie wymogów wzajemnej zgodności określają:
-    Rozporządzenie MRiRW z dn. 15.02.2010r. w sprawie wymagań i postępowania przy utrzymywaniu zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach UE (Dz. U. 2010.56.344 ze zm.). Obowiązuje od dn. 30.06.2010r.
-    Ustawa z dn. 21.08.1997r. o ochronie zwierząt (Dz.U.2003.106.1002 ze zm.).
-    Rozporządzenie MRiRW z dn. 28.06.2010r. w sprawie minimalnych warunków utrzymywania gatunków zwierząt gospodarskich innych niż te, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach UE (Dz.U.2010.116.778). Obowiązuje od dn. 30.06.2010r.
Podstawowe wymogi:
1.    Stosowanie dozwolonych technologii chowu i hodowli zwierząt:
Stosowane w gospodarstwie technologie chowu nie mogą być zabronione prawem i nie mogą powodować cierpień zwierząt. Na zwierzętach nie wolno wykonywać zabiegów powodujących ich trwałe zranienie lub długotrwałe cierpienie.
Szczególną uwagę należy zwracać na metody i narzędzia przy przepędzaniu zwierząt.

Wykonywane zabiegi powodujące krótkotrwałe zranienie i cierpienie mogą mieć tylko charakter:
- identyfikacyjny,
- pielęgnacyjny,
- zapewniający bezpieczne postępowanie ze zwierzętami.

2.    Kwalifikacje personelu obsługującego zwierzęta:
Doświadczenie zdobyte w wyniku praktyki w gospodarstwie rolnym (własnym, jako pracownik, itp.) lub posiadanie wykształcenia rolniczego, zootechnicznego, weterynaryjnego lub ukończenie specjalistycznych szkoleń. Najważniejsze jest, aby osoba obsługująca zwierzęta posiadała podstawową wiedzę w zakresie żywienia, pielęgnacji i bezpiecznego obchodzenia się ze zwierzętami.

3.    Dozór, kontrola zwierząt:
Jeden raz dziennie - wszystkie zwierzęta utrzymywane w pomieszczeniu za wyjątkiem cieląt. Dwa razy dziennie - cielęta. Zwierzęta gospodarskie utrzymywane w systemie otwartym (poza cielętami) kontrolowane muszą być tak często jak to jest konieczne i możliwe. Cielęta utrzymywane w systemie otwartym kontrolowane są minimum 1 raz dziennie.
Dla potrzeb dozoru zwierząt przebywających w pomieszczeniach inwentarskich o każdej porze gospodarstwo musi zapewnić:
- oświetlenie stałe lub
- oświetlenie przenośne.

4.    Karmienie i pojenie zwierząt:
Zwierzęta gospodarskie muszą otrzymywać pasze (rodzaj i ilość) dostosowane do gatunku, wieku, kierunku użytkowania i potrzeb behawioralnych. Nowonarodzone zwierzęta powinny otrzymać siarę najszybciej jak to jest możliwe. Cielęta muszą otrzymać siarę najszybciej jak to jest możliwe nie później niż 6 godzin od narodzin. Cielęta muszą mieć zapewnioną w paszach objętościowych wzrastającą ilość włókna od 50 g do 250 g w wieku między 8. a 20. tygodniem życia. Cielęta muszą mieć dostarczane żelazo w paszach lub dodatkowo celem zapewnienia hemoglobiny we krwi na poziomie minimum 4,5 milimola/l (w gospodarstwie nie prowadzi się opasu cieląt na białe mięso). Zwierzęta szczególnie cielęta i prosięta muszą mieć zapewnioną wystarczającą do ich potrzeb ilość wody pitnej. Dostęp do wody musi być stały dla zwierząt chorych oraz w czasie upałów.

Dostęp do pasz:
Zwierzęta gospodarskie utrzymywane w pomieszczeniach powinny być karmione:
- minimum 1-2 razy dziennie,
- minimum 2 razy dziennie - cielęta.
Zwierzęta utrzymywane grupowo w pomieszczeniach i nie karmione do woli lub z automatycznych stacji paszowych muszą mieć zapewnioną możliwość
jednoczesnego dostępu do paszy.

5.    Higiena sprzętu i urządzeń do karmienia i pojenia:
•    Sprzęt i urządzenia do karmienia i pojenia muszą być:
- Wykonane z materiałów nieszkodliwych dla zdrowia zwierząt i ludzi,
- Czyszczone i dezynfekowane regularnie,
- W dobrym stanie technicznym i sanitarnym,
- Skonstruowane i rozmieszczone w sposób zapobiegający zanieczyszczaniu znajdujących się w nich paszy i wody.

6.    Budynki i pomieszczenia inwentarskie:
•    Budynki i pomieszczenia inwentarskie muszą być:
- Utrzymywane w czystości,
- Zbudowane z materiałów nieszkodliwych dla zdrowia zwierząt i ludzi,
- Zbudowane tak, że nie ma żadnych elementów wystających, ostrych itp., powodujących zranienie lub cierpienie zwierząt,
- Właściwie skonstruowane celem zabezpieczenia potrzeb termicznych zwierząt.

•    Podłogi, na których przebywają zwierzęta muszą być gładkie, nie śliskie, stabilne, równe.

•    Miejsce do leżenia zwierząt:
Nie może mieć negatywnego wpływu na zwierzęta (zwierzęta nie unikają go, nie są poranione itp.), jest czyste i suche. Wielkość jego powierzchni powinna pozwolić na to, żeby przebywające na nim zwierzęta mogły odpoczywać jednocześnie. Dla cieląt do 2 tygodnia życia i prosiąt musi być wyłożone ściółką (słoma, trociny, maty itp.).

7.    Warunki oświetleniowe i hałas:
•    Oświetlenie:
Zwierzęta nie mogą przebywać cały czas w ciemnościach. Pomieszczenia inwentarskie powinny być oświetlane:
- światłem naturalnym lub
- światłem sztucznym.
Świnie muszą mieć zapewnione światło przez min. 8 godz. dziennie na poziomie 40 lx tj. ok.:
- 24 W/m² światła żarowego lub
- 6 W/m² światła jarzeniowego lub/i
- stosunek powierzchni oszklonych do podłogi: 1:20.
Cielęta muszą mieć zapewnione oświetlenie odpowiadające oświetleniu naturalnemu w godzinach 9-17 tj. około 8-16 W/m² światła żarowego lub 2- 4 W/m² światła jarzeniowego lub/i stosunek powierzchni oszklonych do podłogi: 1:18/20 lub 20-30 lx.

•    Hałas:
Świnie nie mogą być narażone na ciągły hałas powyżej 85 dB.

! O pozostałych wymogach w zakresie dobrostanu zwierząt czytaj w II części artykułu, która ukaże się niebawem.
Źródło: Zasady otrzymywania dopłat bezpośrednich a obowiązek spełnienia przez gospodarstwo zasad wzajemnej zgodności, ze szczególnym uwzględnieniem programów zwalczania chorób zakaźnych. Poradnik dla rolników. Warszawa 2010.

Wioletta Kmiećkowiak

Konkurs „Gospodarstwo rolne przyjazne środowisku naturalnemu”

8 grudnia 2010 roku w Gołaszynie w gminie Bojanowo Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu zorganizował, już po raz drugi, konkurs pn. „Gospodarstwo rolne przyjazne środowisku naturalnemu”. Konkurs został zorganizowany w ramach dorocznego Forum Kobiet. Założeniem Konkursu jest sprawdzenie poziomu wiedzy z zakresu wymogów wzajemnej zgodności, czyli zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska oraz podstawowych wymogów z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym. Wyniki Konkursu mogą być pomocne w ocenie, w którym z obszarów wymogów wzajemnej zgodności uzupełnienie wiedzy jest konieczne. Konkurs poprzedzony był wykładem nt. „Ochrona środowiska w gospodarstwie rolnym”, który przeprowadziła Wioletta Kmiećkowiak, specjalista z Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu.

 

Uczestnikami Konkursu były członkinie 14 kół gospodyń wiejskich z powiatów: gostyński, kościański, leszczyński i rawicki. Konkurs został zrealizowany w formie krótkiego testu. Nie miał on charakteru rywalizacji sportowej, dlatego też Komisja konkursowa nie typowała miejsc. Wszystkie uczestniczki Konkursu otrzymały Podziękowanie za udział w Konkursie oraz upominki – kwiaty doniczkowe.

 

Konkurs „Gospodarstwo rolne przyjazne środowisku naturalnemu” to jedna z form upowszechniania informacji na temat wymogów wzajemnej zgodności i okazja do zweryfikowania własnej wiedzy w tym zakresie.

 

Wioletta Kmiećkowiak

Dział Ekologii i Ochrony Środowiska

WODR w Poznaniu

IMG_1102

 

IMG_1086