Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

​W rolnictwie, podobnie jak w innych branżach, coraz więcej nakładanych jest na producenta rolnego różnorodnych wymogów i obowiązków. Zazwyczaj wiążą się one z terminami, których należy dotrzymywać. W przeciwnym razie może to mieć dla rolnika niemiłe konsekwencje, jak np. utrata części dopłat. Warto więc, cyklicznie, przypominać o ważnych terminach.

Trzeba pamiętać, że:

  • 11 lipiec 2016 r. to ostateczny termin składania wniosków o płatności (jednak za każdy dzień roboczy opóźnienia, licząc od dnia 16 czerwca 2016 r., stosowane jest zmniejszenie płatności w wysokości 1% należnej kwoty płatności).

    To również ostateczny termin składania zmian do wniosku (jednak złożenie zmiany do wniosku po dniu 15 czerwca 2016 r. skutkuje pomniejszeniem płatności do powierzchni objętej tą zmianą o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia).

    Rolnik ubiegający się o przyznanie płatności bezpośrednich za 2016 r. do działek rolnych wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa zobowiązany jest złożyć najpóźniej do 31 sierpnia 2016 r. do kierownika biura powiatowego ARiMR oświadczenie, w którym wskazuje, z czego wywodzi ten tytuł prawny (na formularzu ARiMR).
  • Jeżeli w ramach obowiązku utrzymywania obszarów proekologicznych (EFA), w ramach zazieleniania, uprawiane są międzyplony, to międzyplony te muszą być wysiane nie później niż: ​
    • międzyplony ścierniskowe – od 1 lipca do  20 sierpnia danego roku,
    • międzyplony ozime – od 1 lipca do 1 października danego roku.
    Natomiast obowiązek utrzymania na gruncie:
    • międzyplonu ścierniskowego istnieje do 1 października danego roku,
    • międzyplonu ozimego – do 15 lutego kolejnego roku.
  • Na uprawach, w całości lub w części, położonych na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu pochodzącymi ze źródeł rolniczych, czyli tzw. OSN, zgodnie z założeniami programów działań dla tych obszarów:
    • nawozy płynne naturalne na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych stosuje się od 1 marca do 15 sierpnia,
    • nawozy azotowe mineralne stosuje się na łąkach trwałych i pastwiskach trwałych od 1 marca do 15 sierpnia.
    ​(Dz. Urz. Woj. Wlkp., Poznań, 20.08.2012 r., poz. 3601 oraz Dz. Urz. Woj. Dolnośl., Wrocław, 17.09.2012 r., poz. 3157 i Dz. Urz. Woj. Wlkp., Poznań, 14.09 2012 r., poz. 3847).
  • Rolnicy realizujący pakiet „Ekstensywne trwałe użytki zielone” w ramach Programu rolnośrodowiskowego na lata 2007-2013, najpóźniej do 30 września mogą kosić użytki zielone objęte zobowiązaniem.
  • Do 31 lipca, zgodnie z wymogami Dobrej Kultury Rolnej, należy wykonać pierwszy pokos na trwałych użytkach zielonych.

To tylko niektóre, wybrane ważne terminy!

Trwałe użytki zielone (łąki i pastwiska) to jedne z najważniejszych półnaturalnych zbiorowisk roślinnych terenów rolniczych. Są źródłem najtańszych pasz bogatych w białko i składniki mineralne. Jednakże ich rola nie ogranicza się jedynie do rolnictwa, lecz obejmuje również ochronę środowiska, gospodarkę oraz sprawy społeczne. Znaczenie użytków zielonych dla środowiska naturalnego to: utrzymywanie różnorodności biologicznej roślinnej i zwierzęcej, regulacja wielu cykli biochemicznych, ograniczanie przemieszczania się azotu do wód, pobieranie i gromadzenie węgla atmosferycznego oraz umożliwianie gromadzenia substancji organicznych w glebie. Użytki zielone stanowią miejsce występowania cennych i wartościowych pod względem przyrodniczym gleb. Są to tereny, gdzie bioróżnorodność jest bardzo wysoka. Realnym zagrożeniem dla tych użytków jest zubażanie ich składu gatunkowego, wprowadzanie gatunków obcych, zbytnie uszlachetnianie runi łąk, przeorywanie, zbyt wczesne rozpoczynanie pokosów i wypasów oraz intensyfikacja wypasu, używanie ciężkiego sprzętu, odłogowanie, nadmierne nawożenie, zwłaszcza mineralne, odwadnianie, zmiana stosunków wodnych. Antropogeniczne pochodzenie łąk i pastwisk powoduje, że należą one do najbardziej zagrożonych zbiorowisk roślinności.

Trwałe użytki zielone oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych pastewnych roślin zielnych, rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres pięciu lat lub dłużej; mogą one obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, pod warunkiem że zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych. Przewaga traw i innych pastewnych roślin zielnych oznacza, że rośliny te pokrywają ponad 50% obszaru kwalifikującego się obszaru działki rolnej.

Jeżeli rolnik użytkuje trwałe użytki zielone, musi realizować praktykę zazieleniania w zakresie trwałych użytków zielonych.

Praktyka zazielenienia w ramach trwałych użytków zielonych składa się z dwóch komponentów:

  • obowiązku utrzymania na poziomie gospodarstwa – wyznaczonych rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wyznaczenia trwałych użytków zielonych wartościowych pod względem środowiskowym (Dz.U. z 2015 r., poz. 348, zm. w 2016 r., poz. 313) – trwałych użytków zielonych cennych przyrodniczo, położonych na obszarach Natura 2000, w tym obejmujących gleby torfowe i podmokłe, które wymagają ścisłej ochrony, jak i
  • utrzymywania w skali kraju powierzchni trwałych użytków zielonych na niezmienionym poziomie w stosunku do ich powierzchni ustalonej w roku referencyjnym (2015 rok).

Współczynnik referencyjny trwałych użytków zielonych to stosunek:

  • powierzchni trwałych użytków zielonych zadeklarowanych przez rolników w roku 2012 i w roku 2015 (które nie były deklarowane jako trwałe użytki zielone w roku 2012) do
  • całkowitej powierzchni użytków rolnych zadeklarowanych przez rolników, podlegających praktykom zazielenienia w 2015 roku.

Jeżeli gospodarstwo jest położone na obszarze Natura 2000 i posiada wyznaczone trwałe użytki zielone wrażliwe pod względem środowiskowym, obowiązuje zakaz ich przekształcania w inne użytkowanie, w tym zaorywania. Informacja o wyznaczonych trwałych użytkach zielonych znajduje się w karcie informacyjnej dołączonej do spersonalizowanego wniosku o przyznanie płatności na dany rok oraz na załączniku graficznym jako TUZ C.

W przypadku trwałych użytków zielonych cennych przyrodniczo, obowiązkowa praktyka w ramach płatności za zazielenienie polega na:

  • zakazie przekształcania i zaorywania wyznaczonych TUZ cennych przyrodniczo – zakaz weryfikowany na poziomie gospodarstwa;
  • obowiązku ponownego przekształcenia danego obszaru w trwały użytek zielony w przypadku jego przekształcenia lub zaorania;
  • terminowym wypełnieniu obowiązku przywrócenia TUZ cennych przyrodniczo – nie później niż data złożenia wniosku na następny rok.

Przekształcenie, w tym zaoranie trwałych użytków zielonych wrażliwych pod względem środowiskowym, skutkować będzie zmniejszeniem powierzchni kwalifikującej się do przyznania płatności za zazielenienie. W przypadku przekształcenia TUZ C na obszary pozarolnicze, którego nie można przypisać decyzji rolnika (np. do użytku publicznego i w interesie publicznym, na wniosek władz krajowych) lub gdy rolnik zaprzestaje prowadzenia działalności rolniczej w całym gospodarstwie rolnym, co ostatecznie doprowadziło do przekształcenia TUZ cennych przyrodniczo, zakaz przekształcania nie ma zastosowania do takiego rolnika.

Natomiast, jeżeli rolnik posiada trwałe użytki zielone, które nie są oznaczone jako cenne przyrodniczo, wówczas obowiązuje go zakaz ich przekształcania, ale tylko wtedy, gdy stosunek trwałych użytków zielonych do wszystkich użytków rolnych w danym roku dla całego kraju zmniejszy się o więcej niż 5% do wskaźnika referencyjnego, ustalonego w roku 2015.

W przypadku zmniejszenia współczynnika o więcej niż 5%, każdy rolnik, który przekształcił obszar trwałych użytków zielonych w inne użytkowanie, będzie zobowiązany do ponownego przekształcenia obszaru w trwałe użytki zielone.

W przypadku, gdy obszar objęty trwałym użytkiem zielonym został przekształcony i później wydzierżawiony lub sprzedany innemu rolnikowi, niezależnie od tego, czy był TUZ-em cennym przyrodniczo czy też nie, w przypadku gdy drugi rolnik podlega obowiązkom w zakresie zazieleniania, będzie musiał przestrzegać obowiązków w zakresie ponownego przekształcenia gruntu w TUZ. W sytuacji, gdy przejmujący rolnik nie podlega obowiązkom w zakresie zazieleniania, jest rolnikiem prowadzącym produkcję metodami ekologicznymi lub został włączony do systemu dla małych gospodarstw, wówczas nie ma on obowiązku ponownego przekształcenia gruntu w TUZ. Ma to również zastosowanie w odwrotnym przypadku, gdy działka, która jest objęta TUZ, jest w posiadaniu rolnika prowadzącego produkcję metodami ekologicznymi lub jest w gospodarstwie rolnika włączonego do systemu dla małych gospodarstw, jest przekształcona przez tego rolnika, a potem przekazana z innym rodzajem wykorzystywania gruntów do innego gospodarstwa podlegającego obowiązkowi zazieleniania. Ten drugi rolnik nie będzie zobowiązany do ponownego przekształcenia gruntów w TUZ, przekształconych przez poprzedniego właściciela, natomiast będzie musiał przestrzegać standardowych przepisów w odniesieniu do innych TUZ potencjalnie obecnych w gospodarstwie.

Źródło: „Zazielenienie. Rolniku! Sprawdź, co to dla ciebie oznacza”. ARiMR. Warszawa, 2016.

Obowiązek prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej przez rolnika (lub zarządcę), realizującego zobowiązanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne, wynika z zapisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Działanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne”, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 415 z późn. zm.). Natomiast obowiązek prowadzenia rejestru działalności ekologicznej przez rolnika realizującego zobowiązanie „Rolnictwo ekologiczne” wynika z zapisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania „Rolnictwo ekologiczne”, objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 370 z późn. zm.).

Posiadanie i prowadzenie rejestru to jeden z wymogów, który warunkuje przyznanie płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej i płatności ekologicznej. W przypadku poinformowania przez ARiMR o kontroli na miejscu, rejestr należy udostępnić kontrolującym inspektorom terenowym wraz z pozostałą dokumentacją dotyczącą realizowanego działania PROW 2014-2020, w wersji papierowej.

W sytuacji, gdy rolnik realizuje jednocześnie zobowiązanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne i zobowiązanie ekologiczne, rejestr działalności rolnośrodowiskowej może być prowadzony na jednym formularzu z rejestrem działalności ekologicznej.

Oczywiście rolnicy, którzy realizują program rolnośrodowiskowy, w ramach PROW na lata 2007-2013, pamiętają o kontynuowaniu prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej.

Jeżeli rolnik (lub zarządca) realizuje zobowiązanie z co najmniej jednym innym rolnikiem (lub zarządcą), rejestr ten musi być prowadzony przez każdego z rolników (lub zarządców) osobno, we własnym zakresie.

Rejestr musi być prowadzony przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowo-klimatycznego lub zobowiązania ekologicznego dla wszystkich działek rolnych objętych tym zobowiązaniem. Rolnik (lub zarządca) jest zobowiązany przechowywać rejestr przez cały okres trwania zobowiązania.

W przypadku działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego rejestr zawiera wykaz:

  • wykonywanych działań agrotechnicznych,
  • realizowanych wypasów zwierząt.

W przypadku działania „Rolnictwo ekologiczne” rejestr zawiera wykaz:

  • wykonywanych działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonywania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin ze wskazaniem nazwy i dawki zastosowanego nawozu i środka ochrony roślin oraz przyczyny zastosowania tego środka,
  • wykonywania koszenia,
  • realizowanych wypasów zwierząt.

Należy też pamiętać, że w przypadku stosowania nawozów i środków ochrony roślin (w tym ochrony integrowanej), rejestr trzeba prowadzić w odniesieniu do wszystkich działek rolnych będących w danym gospodarstwie.

Wpisy do rejestru muszą być dokonywane na bieżąco oraz chronologicznie, ale nie później niż w ciągu 14 dni od daty wykonania danej czynności agrotechnicznej/zastosowania nawozów oraz środków ochrony roślin/realizacji wypasu zwierząt i związanej z danym pakietem/wariantem. Aby zwiększyć czytelność i przejrzystość rejestru, zaleca się prowadzenie zapisów dotyczących poszczególnych działek rolnych na odrębnych stronach.

Zapisy umieszczane w rejestrze powinny zawsze odzwierciedlać stan faktyczny na danej działce rolnej.

Rejestr może być też prowadzony w formie elektronicznej. Wzór formularza Rejestru działalności rolnośrodowiskowej lub działalności ekologicznej (PROW 2014-2020) dostępny jest w Biurach Powiatowych oraz Oddziałach Regionalnych ARiMR, a także na stronie internetowej: www.arimr.gov.pl, gdzie zamieszczona jest także instrukcja wypełniania i prowadzenia rejestru.

Wykazie działań agrotechnicznych (Tabela A) należy na bieżąco wpisywać wszystkie wykonywane zabiegi agrotechniczne, np. siew, koszenie, orka, bronowanie oraz stosowanie nawozów i środków ochrony roślin. Natomiast informacje, które dotyczą prowadzonego wypasu zwierząt, należy zapisywać w rejestrze w Tabeli B. Wykaz wypasów zwierząt.

Jeżeli rolnik (lub zarządca) zleca wykonanie działania agrotechnicznego osobom trzecim, należy w kolumnie UWAGI wpisać imię i nazwisko/nazwę wykonawcy tego działania. 

Żródło: ARiMR

W Działaniu rolnośrodowiskowo-klimatycznym w ramach PROW na lata  2014-2020 dostępne są dwa pakiety tzw. „przyrodnicze”, które realizuje się na trwałych użytkach zielonych i/lub obszarach przyrodniczych. Są to:

  • pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 oraz
  • pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że obszar przyrodniczy to obszar gruntów niebędących użytkami rolnymi, na których występują typy siedlisk przyrodniczych lub siedliska lęgowe ptaków, określone w rozporządzeniu „rolnośrodowiskowo-klimatycznym”. Zobowiązanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne jest zobowiązaniem dobrowolnie podejmowanym na 5 lat, realizowanym przez rolników, grupy rolników, zarządców lub grupy rolników i zarządców.

Pakiety składają się z wariantów.

Warianty pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 to:

  • 4.1. Zmiennowilgotne łąki trzęśliwowe.
  • 4.2. Zalewowe łąki selernicowe i słonorośla.
  • 4.3. Murawy.
  • 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne.
  • 4.5. Półnaturalne łąki świeże.
  • 4.6. Torfowiska.
  • 4.7. Ekstensywne użytkowanie na obszarach specjalnej ochrony ptaków (OSO).
  • 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki.
  • 4.9. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: wodniczka.
  • 4.10. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: dubelta lub kulika wielkiego.
  • 4.11. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: derkacza.

Warianty pakietu 5. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków poza obszarami Natura 2000 to:

  • 5.1. Zmiennowilgotne łąki trzęśliwowe.
  • 5.2. Zalewowe łąki selernicowe i słonorośla.
  • 5.3. Murawy.
  • 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne.
  • 5.5. Półnaturalne łąki świeże.
  • 5.6. Torfowiska.

UWAGA! Warunkiem przyznania płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej w ramach pakietów 4 i 5 jest posiadanie dokumentacji przyrodniczej, sporządzonej przez eksperta przyrodnika – botanika i/lub ornitologa (lista ekspertów zamieszczona jest na stronie internetowej Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie – www.cdr.gov.pl). Dokumentacja przyrodnicza musi być sporządzona w roku poprzedzającym lub w roku składania wniosku o pierwszą płatność rolnośrodowiskowo-klimatyczną. Beneficjentowi mogą zostać przyznane tzw. koszty transakcyjne poniesione z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.

Obowiązek posiadania dokumentacji przyrodniczej nie dotyczy wariantu 4.7. Ekstensywne użytkowanie na obszarach specjalnej ochrony ptaków (OSO).

Do dnia 10 czerwca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej, składa się w biurze powiatowym ARiMR:

  • informację zawierającą wymogi określone przez eksperta przyrodniczego w zakresie pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 lub pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 – w przypadku, gdy rolnik lub zarządca są obowiązani przestrzegać wymogów, określonych przez eksperta przyrodniczego w dokumentacji przyrodniczej dla pakietu 4 (z wyłączeniem wariantu 4.7) oraz pakietu 5; informację należy złożyć w roku, w którym określono te wymogi oraz w każdym roku, w którym wymogi te ulegną zmianie;
  • informację zawierającą wymogi określone przez doradcę rolnośrodowiskowego w zakresie wariantu 4.7. Ekstensywne użytkowanie na obszarach specjalnej ochrony ptaków (OSO) – w przypadku, gdy rolnik lub zarządca są obowiązani przestrzegać wymogów, określonych przez doradcę rolnośrodowiskowego w planie działalności rolnośrodowiskowej dla wariantu 4.7; informację należy złożyć w roku, w którym określono te wymogi oraz w każdym roku, w którym wymogi te ulegną zmianie;
  • oświadczenie eksperta przyrodniczego:
    • o przeprowadzonej inwentaryzacji siedliska przyrodniczego lub siedliska lęgowego ptaków, położonego na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej w ramach danego wariantu, która stanowi podstawę do sporządzenia dokumentacji przyrodniczej,
    • że wymogi realizowanego wariantu nie są sprzeczne z ustanowionymi dla danego obszaru chronionego działaniami ochronnymi, określonymi w planie ochrony w zadaniach ochronnych lub nie są sprzeczne z działaniami obligatoryjnymi, określonymi w planie zadań ochronnych,
    • że do rolnika lub zarządcy mają zastosowanie wymogi określone przez eksperta przyrodniczego
    – w przypadku realizacji pakietu 4 (z wyłączeniem wariantu 4.7) lub pakietu 5;
  • oświadczenie doradcy rolnośrodowiskowego, że:
    • wymogi realizowanego wariantu nie są sprzeczne z ustanowionymi dla danego obszaru chronionego działaniami ochronnymi określonymi w planie ochrony lub działaniami obligatoryjnymi określonymi w planie zadań ochronnych,
    • do rolnika lub zarządcy mają zastosowanie wymogi określone przez doradcę rolnośrodowiskowego
    w przypadku wariantu 4.7;
  • kopię pierwszej strony dokumentacji przyrodniczej, stanowiącej szczegółową charakterystykę danego siedliska przyrodniczego lub siedliska lęgowego ptaków, sporządzonej w 2015 r. przez eksperta przyrodniczego – w przypadku realizacji zobowiązania w zakresie pakietu 4 (z wyłączeniem wariantu 4.7.) lub pakietu 5 od dnia 15 marca 2015 r.

Do dnia 30 września roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznej, składa się kopię pierwszej strony dokumentacji przyrodniczej – w przypadku realizacji pakietu 4 (z wyłączeniem wariantu 4.7) lub pakietu 5.

Od 2016 roku dokumentacja przyrodnicza nie jest już załącznikiem do planu działalności rolnośrodowiskowej, ale nie zmienia to faktu, że jej posiadanie jest obowiązkiem oraz, że jest bazą do sporządzenia planu działalności rolnośrodowiskowej dla pakietów 4 i 5.

Źródło: Rozporządzenie „rolnośrodowiskowo-klimatyczne” (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zmianami).  

Pozytywne znaczenie międzyplonów w rolnictwie znane jest nie od dziś. Międzyplony uznawane są jako czynnik rekompensujący nadmiar zbóż w zmianowaniu. Są źródłem zróżnicowanej materii organicznej, a także aktywizują życie mikrobiologiczne w glebie. Ogólnie wiadomo, że poprawiają strukturę gleby. Celem uprawy międzyplonów jest przede wszystkim:

  • produkcja „nawozu zielonego”,
  • ograniczanie rozwoju chwastów,
  • ochrona gleby przed erozją i wymywaniem składników pokarmowych (ochrona wód gruntowych i powierzchniowych przed zanieczyszczeniem biogenami),
  • zwiększanie bioróżnorodności,
  • produkcja dodatkowej paszy.

Oczywiście istotny jest właściwy dobór gatunków roślin w mieszance międzyplonowej, dostosowany do warunków glebowych i wodnych, terminów siewu i zbioru, warunków agrotechnicznych i celu uprawy.

Międzyplony uprawiane są przez tych rolników, którzy chcą je uprawiać. Jeżeli jeszcze zdecydują się oni na uprawę międzyplonów w ramach działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego w ramach PROW 2014-2020, otrzymają za nie płatności rolnośrodowiskowo-klimatyczne. Ale uprawa międzyplonów może być też jedną z opcji do spełnienia obowiązkowej praktyki zazielenienia (obszary proekologiczne tzw. EFA).

Pomiędzy uprawą międzyplonów w ramach działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego, a w ramach obowiązkowej praktyki zazielenienia są różnice, o których trzeba pamiętać.

Działanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne

  • Międzyplony uprawiane są w ramach pakietu 2. Ochrona gleb i wód, wariantu 2.1. Międzyplony, i tylko na gruntach ornych (GO) położonych na:
    • obszarach szczególnie zagrożonych erozją wodną (wykaz określony jest w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi) lub
    • obszarach problemowych o niskiej zawartości próchnicy (określonych w Załączniku nr 5 do rozporządzenia RŚK) lub
    • obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia azotanami pochodzenia rolniczego (OSN).
  • Rośliny międzyplonowe wysiewane są w terminie do 15 września.
  • Obowiązuje zakaz wznawiania zabiegów agrotechnicznych przed dniem 1 marca.
  • Istnieje obowiązek przyorania biomasy międzyplonu, z wyłączeniem uprawy gleby w systemie bezorkowym.
  • Obowiązuje zakaz nawożenia międzyplonu.
  • Obowiązuje zakaz stosowania pestycydów w międzyplonie.
  • Nie wolno stosować komunalnych osadów ściekowych.
  • Obowiązuje stosowanie jako międzyplon wyłącznie mieszanki złożonej z minimum 3 gatunków roślin, przy czym gatunek rośliny dominującej w mieszance lub gatunki zbóż wykorzystane w mieszance nie mogą przekroczyć 70% jej składu. Mieszanki mogą składać się zarówno z roślin jarych, jak i ozimych.
  • Dopuszczalny jest wypas mieszanek roślin jarych jesienią, a mieszanek roślin ozimych lub mieszanek roślin jarych i ozimych – wiosną.
  • Obowiązuje zakaz stosowania mieszanki składającej się wyłącznie z gatunków zbóż.
  • Obowiązuje zakaz uprawy w plonie głównym mieszanki tych samych roślin (w przypadku międzyplonu ozimego również form jarych).

Zasadniczym celem realizacji pakietu 2. Ochrona gleb i wód jest odpowiednie użytkowanie gleb, ochrona przed erozją, przeciwdziałanie utracie substancji organicznej w glebie. Utrzymywanie uprawy pomiędzy dwoma plonami głównymi ma służyć ochronie wód przed zanieczyszczeniem biogenami.

Zazielenienie

Zazielenienie (ang. greening) to praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska naturalnego. Są to 3 praktyki obowiązkowe lub tzw. praktyki równoważne do obowiązkowych praktyk zazielenienia (przynoszące ten sam albo wyższy poziom korzyści dla środowiska i klimatu jak praktyki obowiązkowe).

Trzy obowiązkowe praktyki zazielenienia to:

  • dywersyfikacja upraw (odpowiednie zróżnicowanie upraw),
  • konieczność zachowania trwałych użytków zielonych,
  • obszary proekologiczne (tzw. EFA).

Obowiązek utrzymywania obszarów proekologicznych dotyczy gospodarstw, które posiadają 15 i więcej ha gruntów ornych. Na obszary EFA muszą przeznaczyć przynajmniej 5% powierzchni gruntów ornych. Jedną z możliwości realizacji praktyki EFA jest uprawa międzyplonów. Międzyplony lub okrywa zielona to wsiewki trawy w uprawę główną albo siew mieszanek co najmniej z 2 gatunków roślin z grup roślin uprawnych: zboża, oleiste, pastewne, miododajne, bobowate drobnonasienne i grubonasienne. Mieszanki z samych gatunków zbóż nie są uznawane za obszar proekologiczny.

Międzyplony i pokrywa zielona muszą być wysiane w terminach:

  • międzyplony ścierniskowe – od 1 lipca do 20 sierpnia,
  • międzyplony ozime – od 1 lipca do 1 października,

i utrzymywane na polu:

  • międzyplony ścierniskowe – do 1 października,
  • międzyplony ozime – do 15 lutego następnego roku.

Rośliny ozime, zwykle wysiewane jesienią do zbioru lub wypasu, nie mogą być jednocześnie deklarowane jako EFA. Mieszanka uprawiana jako międzyplon nie może być następnie uprawiana jako plon główny w roku następującym po roku jej wysiania. Zakaz ten nie dotyczy poszczególnych gatunków, z których utworzona została mieszanka.

Międzyplony „rolnośrodowiskowe” i międzyplony „EFA” nie mogą być traktowane zamiennie albo też jako jedna uprawa spełniająca te dwie funkcje. 

Tyle się mówi, żeby nie wypalać traw, a problem wciąż istnieje. Może nie we wszystkich częściach naszego kraju zjawisko to występuje na taką samą skalę, ale tym niemniej wypalanie traw, zarośli, ściernisk i resztek roślin ma miejsce. Dlaczego „zabieg” ten jest szkodliwy?

Wypalanie:

  • jest szkodliwe dla gleb,
  • negatywnie wpływa na środowisko naturalne,
  • stanowi zagrożenie dla ludzi,
  • zagraża zwierzętom i roślinom,
  • stanowi zagrożenie pożarowe,
  • jest łamaniem prawa.

Negatywne oddziaływanie na ludzi. Proceder ten stwarza niebezpieczeństwo dla osób podróżujących, ponieważ dym snujący się nad drogami znacznie ogranicza widoczność, co może doprowadzić do groźnych wypadków i kolizji, nierzadko ze skutkiem śmiertelnym. Poza tym angażowanych jest wiele jednostek ratowniczych, a ich pomoc może być potrzebna w tym samym czasie w innym miejscu, gdzie rzeczywiście zagrożone jest życie i zdrowie ludzi. Dym, który pochodzi z wypalania, potrafi być bardzo trujący. Znajdujące się w nim niebezpieczne związki, przede wszystkim rakotwórcze węglowodory, dwutlenek węgla oraz dwutlenek siarki, mogą powodować zatrucia, a w konsekwencji – choroby o podłożu alergicznym czy nowotwory. W pożarach wywoływanych wypalaniem giną ludzie lub odnoszą oni obrażenia. Wystarczy, że wiatr zmieni kierunek. I najczęściej ofiarami są sami wypalający. Bardzo często ogień przenosi się na zabudowania i lasy. W konsekwencji wszystko to prowadzi zarówno do osobistych tragedii, jak i do strat materialnych, za które w ostatecznym rozrachunku płaci całe społeczeństwo. Są jeszcze inne, negatywne skutki wypalania, o których zazwyczaj się nie mówi lub nawet nie myśli. Wypalanie świadczy o braku kultury. Ogień widoczny z oddali, szczególnie po zmroku, może wywoływać lęk i stres.

Zagrożenie dla zwierząt i roślin. Wypalanie roślinności niszczy wszystkie organizmy, nie tylko szkodniki. Ofiarami ognia stają się mikroorganizmy i organizmy glebowe, owady, w tym liczni sprzymierzeńcy człowieka, przede wszystkim pszczoły, trzmiele, mrówki, biedronki, a także ptaki i ssaki – małe i duże, często rzadkie i chronione. Również zwierzęta gospodarskie i domowe oraz duże zwierzęta leśne giną w pożarach, często przez przypadek – w dymie tracą orientację albo też ulegają zatruciu. Niszczone są miejsca lęgowe oraz miejsca bytowania zwierzyny łownej. Dym utrudnia lub wręcz uniemożliwia owadom zapylającym oblatywanie pożytków. Ogień zabija wiele bezkręgowców, np. dżdżownice, które mają bardzo korzystny wpływ na strukturę gleby i jej właściwości. Nieużytki, wbrew swojej nazwie, potrafią być wyjątkowo użyteczne dla przyrody, a to dlatego, że zamieszkuje je wiele gatunków roślin i zwierząt, w tym także chronionych.

Negatywne skutki dla rolnictwa. W okresie wiosennym najczęściej wypalane są trawy, zarośla, nieużytki, a jesienią resztki pożniwne. Od dawien dawna pokutuje przekonanie, że wypalanie traw i słomy poprawia jakość gleby – użyźnia ją i pozbawia chwastów. Nic bardziej mylnego. Ogień wyjaławia glebę – zabija mikroorganizmy glebowe, niszczy warstwę próchniczną. Taka gleba jest zdecydowanie bardziej narażona na erozję, a erozja z kolei stanowi zagrożenie dla jakości wód i powietrza. Użytki zielone po zabiegu wypalania tracą wartość paszową, ponieważ dominować zaczynają gatunki roślin ekspansywnych, ale zazwyczaj bezwartościowych. Niszczone są rośliny motylkowe. Podczas wypalania temperatura na powierzchni gleby może dochodzić do kilkuset stopni Celsjusza, co bardzo negatywnie oddziałuje na jej właściwości. Zostaje zahamowany naturalny rozkład w glebie materii organicznej. W „spalonej” glebie zakłócone są procesy fizyko-chemiczne, gleba „ma problemy” z gospodarką powietrzno-wodną. Spalanie słomy na polu to również utrata masy organicznej mogącej służyć wzbogacaniu gleby. Szczególnie groźne jest wypalanie torfowisk. Torf zapala się na dużej głębokości i pali się niezwykle długo. Poza tym zwykła łąka po pożarze regeneruje się przez kilka lat, natomiast pokłady torfu potrzebują na to setki lat.

Zagrożenie pożarowe. Wypalanie traw, słomy, resztek roślinnych itp. jest bardzo często przyczyną pożarów, niejednokrotnie bardzo groźnych. Płoną zabudowania, sprzęt rolniczy, płody rolne, lasy. Giną ludzie, zwierzęta, rośliny i mienie, często dorobek całego życia. w przypadku lasów pożary są dla nich głównym i najniebezpieczniejszym zagrożeniem. Straty dla przyrody są ogromne, bo las odradza się dziesiątki lat. Wypalanie roślinności wczesną wiosną jest podawane jako bardzo częsta przyczyna pożaru lasów w Polsce. Największe zagrożenie pożarowe lasów występuje w okresie wczesnej wiosny i lata. 

Z punktu widzenia prawa. Wypalanie jest zabronione na podstawie wielu aktów prawnych, m.in.:

  1. Rolnicy korzystający z dopłat bezpośrednich, jak i płatności nieinwestycyjnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich są zobowiązani do spełniania wymogów wzajemnej zgodności. W ramach norm Dobrej Kultury Rolnej zgodnej z ochroną środowiska, w ramach normy 6: utrzymanie poziomu materii organicznej, zabrania się wypalania gruntów rolnych. Nieprzestrzeganie wymogów wzajemnej zgodności może skutkować zmniejszeniem lub wręcz utratą w danym roku płatności bezpośrednich.
  2. W ustawie o ochronie przyrody (tekst jednolity w Dz.U. z 2015 r., poz. 1651 z późn. zm.), w art. 124. 1. Zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów. Zakaz, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy działań ochrony czynnej, wynikających z:
    • zadań ochronnych lub planu ochrony dla parku narodowego lub rezerwatu przyrody,
    • planu zadań ochronnych lub planu ochrony dla obszaru Natura 2000.
    W art. 131 tej samej ustawy zapisano, że kto: (…) 12) wypala łąki, pastwiska, nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary – podlega karze aresztu albo grzywny.
  3. Wypalanie traw jest zabronione na podstawie Kodeksu wykroczeń, który przewiduje za to karę grzywny w wysokości nawet do 5000 zł.
  4. Art. 82 § 1 pkt 1 Kodeksu wykroczeń – zgodnie z nim, kto dokonuje czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji, polegających na niedozwolonym używaniu otwartego ognia, paleniu tytoniu i stosowaniu innych czynników mogących zainicjować zapłon materiałów palnych, podlega karze aresztu, grzywny albo karze nagany. Natomiast art. 51 § 1 Kodeksu wykroczeń – ten przepis dotyczy ogólnie zakłócania porządku w miejscu publicznym, za co grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny, przy czym zakłócenie porządku może nastąpić nie tylko krzykiem, hałasem czy alarmem, ale także innym wybrykiem, do którego zaliczyć można także palenie liści czy innych odpadów roślinnych, w wyniku czego duszący dym utrudnia nam egzystencję.
  5. Art. 144 Kodeksu cywilnego – mówi on, że właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa własności powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych (czyli np. nie można „zadymić" sąsiada robiąc ognisko na swojej posesji).
  6. Kodeksu karnego wynika, że wypalanie traw, które skończy się pożarem okolicznych zabudowań, zagrażającym życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od 1 roku do lat 10. Sprowadzanie bezpośredniego niebezpieczeństwa wskazanych zdarzeń jest zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
  7. Również ustawa o lasach (Dz.U. z 2015 r., poz. 2100 – tekst jednolity) zabrania wypalania traw. Art. 30. 3. mówi, że „W lasach oraz na terenach śródleśnych, jak również w odległości do 100 m od granicy lasu, zabrania się działań i czynności mogących wywołać niebezpieczeństwo, a w szczególności:
    1. rozniecania ognia poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego;
    2. korzystania z otwartego płomienia;
    3. wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych.
    Przepisy ust. 3 nie dotyczą działań i czynności związanych z gospodarką leśną pod warunkiem, że czynności te nie stanowią zagrożenia pożarowego.

Źródło: Wymienione w artykule akty prawne oraz strony internetowe

W 2016 roku polscy rolnicy po raz drugi otrzymają płatność za zazielenienie. Dla bardzo wielu rolników z płatnością tą związane są określone obowiązki. Zazielenienie – to trzy obowiązkowe praktyki: dywersyfikacja upraw, wymóg zachowywania trwałych użytków zielonych i obszary proekologiczne (EFA). Ten ostatni, czyli EFA, stanowi największe wyzwanie dla rolników.

Każde gospodarstwo rolne, które posiada przynajmniej 15 ha gruntów ornych, musi przeznaczyć co najmniej 5% powierzchni tych gruntów właśnie na obszary proekologiczne (EFA). Zwolnione z obowiązku realizacji tej praktyki są gospodarstwa rolne, w których przynajmniej 75% powierzchni gruntów ornych jest wykorzystywana pod uprawę traw lub innych pastewnych roślin zielnych, grunt ugorowany lub też grunt wykorzystywany pod uprawy roślin bobowatych, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne w gospodarstwie nie przekraczają 30 ha. Również gospodarstwa, w których co najmniej 75% powierzchni użytków stanowią TUZ-y, trawy lub inne pastewne rośliny zielne, a pozostałe grunty orne w gospodarstwie nie przekraczają 30 ha, są zwolnione z obowiązku EFA.

Obszarami proekologicznymi mogą być:

  • grunty ugorowane,
  • strefy buforowe; również pasy z nadbrzeżną roślinnością wzdłuż cieku wodnego,
  • pasy gruntów kwalifikujących się do płatności wzdłuż obrzeży lasu,
  • zagajniki o krótkiej rotacji (wierzba, brzoza, topola czarna i jej krzyżówki),
  • obszary zalesione, po 2008 r., w ramach PROW 2007-2013 i PROW 2014-2020,
  • międzyplony lub okrywa zielona – wsiewki trawy w uprawę główną albo siew mieszanek,
  • uprawy wiążące azot – uprawiane w plonie głównym,
  • elementy krajobrazu, tj. np. żywopłoty lub pasy zadrzewione o maksymalnej szerokości do 10 m, drzewa wolnostojące o średnicy korony przynajmniej 4 m, zadrzewienia liniowe – drzewa o średnicy korony minimum 4 m czy oczka wodne o maksymalnej powierzchni 0,1 ha i rowy o maksymalnej szerokości 6 m.

Warunkiem jest, że obiekty takie muszą znajdować się na gruntach będących w posiadaniu rolnika. Obowiązują też tzw. współczynniki przekształceniawspółczynniki ważenia, które służą przeliczaniu faktycznej powierzchni na powierzchnię „proekologiczną”. Ich wartość odzwierciedla zróżnicowane znaczenie poszczególnych obszarów dla zachowania różnorodności biologicznej. Tabela współczynników zamieszczona jest w Instrukcji wypełniania wniosku o płatności bezpośrednie.

Rozwiązaniem umożliwiającym spełnienie warunku EFA jest przeznaczenie części powierzchni gruntów ornych na ten właśnie cel. Można zatem wysiewać międzyplony lub uprawiać rośliny wiążące azot (bobowate).

Międzyplony lub okrywa zielona – to wsiewki trawy w uprawę główną albo wysiew mieszanek co najmniej z 2 gatunków roślin z grup roślin uprawnych, tj. zboża, rośliny oleiste, rośliny pastewne, rośliny miododajne, rośliny bobowate drobnonasienne (motylkowate drobnonasienne) i grubonasienne (strączkowe). Mieszanki z samych gatunków zbóż nie są uznawane za obszar proekologiczny.

Międzyplony i pokrywa zielona muszą być wysiane w następujących terminach:

  • międzyplony ścierniskowe – od 1 lipca do 20 sierpnia,
  • międzyplony ozime – od 1 lipca do 1 października,

i utrzymywane na polu:

  • międzyplony ścierniskowe – do 1 października,
  • międzyplony ozime – do 15 lutego następnego roku.

Rośliny ozime, zwykle wysiewane jesienią, z przeznaczeniem do zbioru lub wypasu, nie mogą być jednocześnie deklarowane jako EFA. Gatunek rośliny uprawiany w mieszance nie może być następnie uprawiany jako plon główny.

W przypadku międzyplonów i pokrywy zielonej należy pamiętać, że wskaźnik przeliczeniowy wynosi raptem 0,3. Tak więc, faktyczna powierzchnia uprawy musi być ponad trzykrotnie większa, aniżeli wymagany obszar EFA.

UWAGA! Międzyplony z programów rolnośrodowiskowych nie mogą być jednocześnie międzyplonami EFA.

Międzyplon ścierniskowy będzie rozwiązaniem stosunkowo prostym. Pozwoli na zachowanie dotychczasowej struktury zasiewów. Natomiast z agrotechnicznego i przyrodniczego punktu widzenia wysiany latem w okresie suszy może w ogóle nie wyrosnąć, a nawet nie wzejść, przez co nie poprawi wartości stanowiska.

Uprawy wiążące azot (bobowate) – to rośliny uprawiane w plonie głównym, tj. bób, bobik, ciecierzyca, fasola zwykła, fasola wielokwiatowa, groch siewny, groch siewny cukrowy, soczewica jadalna, soja zwyczajna, łubin biały, łubin wąskolistny, łubin żółty, peluszka, seradela uprawna, wyka siewna, koniczyna czerwona, koniczyna biała, koniczyna białoróżowa, koniczyna perska, koniczyna krwistoczerwona, komonica zwyczajna, esparceta siewna, lucerna siewna, lucerna mieszańcowa, lucerna chmielowa, lędźwian, wyka kosmata, nostrzyk.

Rośliny te muszą być wysiewane w siewie czystym lub w mieszance z innym gatunkiem z grupy bobowatych. Jako rośliny podporowej nie można stosować takiej, która nie jest rośliną z grupy bobowatych.

Uprawy wiążące azot mogą być zaliczone, jako uprawa w ramach dywersyfikacji upraw oraz jako obszar proekologiczny. Poza tym kwalifikują się również do uzyskania płatności związanej z produkcją, tj. płatności do roślin wysokobiałkowych. Jest jeszcze bardzo istotna korzyść agrotechniczna – rośliny bobowate wpływają pozytywnie na strukturę gleby.

Współczynnik ważenia dla upraw wiążących azot wynosi 0,7. 

Źródło:

  1. „Zazielenienie. Rolniku! Sprawdź, co to dla Ciebie oznacza”, broszura ARiMR. Warszawa, 2016.
  2. „Greening, tak zrobisz to najlepiej”, dodatek specjalny Top Agrar Polska, 2015 r.

Co to jest zazielenienie?

Zazielenienie (ang. greening) to praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska naturalnego. Dla polskich rolników to nowa rzecz w systemie płatności. Praktyki zazielenienia obowiązują w polskim rolnictwie od 1 stycznia 2015 roku. Warto więc przypomnieć zasady funkcjonowania tego mechanizmu w kampanii 2016 roku.

Zazielenienie to:

  • praktyki obowiązkowe lub
  • tzw. praktyki równoważne do obowiązkowych praktyk zazielenienia (przynoszące ten sam albo wyższy poziom korzyści dla środowiska i klimatu jak praktyki obowiązkowe).

Końcowym efektem zazielenienia powinien być wzrost bioróżnorodności.

Zazielenienie to obowiązkowy komponent systemu płatności bezpośrednich – 30% stawki płatności bezpośrednich uzależnione jest od przestrzegania zasad greeningu. Stawka płatności za zazielenienie w 2015 r. wyniosła 304,31 zł/ha. Szacowana stawka „zielonej” płatności na 2016 r. to około 72,2 euro/ha.

Stosowanie wymogów w zakresie zazieleniania nie jest obowiązkowe dla rolników, którzy przystąpią do systemu dla małych gospodarstw oraz tych, którzy prowadzą produkcję metodami ekologicznymi w całym gospodarstwie, zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym.

Trzy obowiązkowe praktyki zazielenienia:

  • dywersyfikacja upraw (odpowiednie zróżnicowanie upraw),
  • konieczność zachowania trwałych użytków zielonych,
  • obszary proekologiczne (tzw. EFA).

Co to oznacza w praktyce?

DYWERSYFIKACJA UPRAW

  • Do 10 ha gruntów ornych – gospodarstwo jest zwolnione z obowiązku prowadzenia odpowiedniego zmianowania upraw.
  • Od 10,01 do 30 ha gruntów ornych – przynajmniej 2 różne uprawy na gruntach ornych, w tym uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75% gruntów ornych.
  • Powyżej 30 ha gruntów ornych – minimum 3 uprawy na gruntach ornych; w tym uprawa główna nie może zajmować więcej niż 75% gruntów ornych, a dwie uprawy główne łącznie nie mogą zajmować więcej niż 95% gruntów ornych.

Za uprawę w ramach praktyki dywersyfikacji uznaje się:

  • uprawę dowolnego z różnych rodzajów zdefiniowanych w klasyfikacji botanicznej upraw,
  • uprawę dowolnego gatunku w przypadku Brassicaceae, SolanaceaeCucurbitaceae,
  • grunt ugorowany,
  • trawę lub inne pastewne rośliny zielne.

Forma jara i forma ozima tego samego rodzaju są uważane za odrębne uprawy.

Z obowiązku dywersyfikacji upraw zwolnione są też gospodarstwa rolne, w których co najmniej 75% powierzchni użytków wykorzystywane jest jako trwałe użytki zielone, trawy lub inne pastewne rośliny zielne czy ugory, pod warunkiem, że powierzchnia pozostałych gruntów ornych w gospodarstwie nie przekracza 30 ha.

Praktyka równoważna do dywersyfikacji upraw to realizacja pakietu „1. Rolnictwo zrównoważone” w ramach działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego w PROW 2014-2020.

ZACHOWANIE TRWAŁYCH UŻYTKÓW ZIELONYCH (TUZ)

  • Obowiązek utrzymania na poziomie gospodarstwa (zakaz przekształcania lub zaorywania) wyznaczonych trwałych użytków zielonych cennych przyrodniczo, położonych na obszarach Natura 2000, w tym obejmujących gleby torfowe i podmokłe, które wymagają ścisłej ochrony w celu osiągnięcia celów dyrektyw ptasiej (2009/147/WE) i siedliskowej (92/ 43/EWG).
  • Utrzymywanie w skali kraju powierzchni trwałych użytków zielonych na niezmienionym poziomie w stosunku do ich powierzchni ustalonej w roku referencyjnym (w 2015 r.). W kolejnych latach wskaźnik udziału TUZ w powierzchni użytków rolnych nie może zmniejszyć się o więcej niż 5% w stosunku do wskaźnika referencyjnego wyznaczonego w roku 2015. W przypadku zmniejszenia współczynnika o więcej niż, 5% każdy rolnik, który przekształcił obszar trwałych użytków zielonych w inne użytkowanie, będzie zobowiązany do ponownego przekształcenia obszaru w trwałe użytki zielone.

OBSZARY PROEKOLOGICZNE (EFA)

Gospodarstwa o powierzchni do 15 ha gruntów ornych są wyłączone z obowiązku utrzymania obszarów proekologicznych. Pozostałe gospodarstwa zobowiązane są do przeznaczenia na obszary EFA przynajmniej 5% powierzchni gruntów ornych.

Zwolnione z obowiązku realizacji tej praktyki są też gospodarstwa rolne, w których przynajmniej 75% powierzchni gruntów ornych jest wykorzystywanych pod uprawę traw lub innych pastewnych roślin zielnych, grunt ugorowany lub też grunt wykorzystywany pod uprawy roślin bobowatych, pod warunkiem, że pozostałe grunty orne w gospodarstwie nie przekraczają 30 ha. Także gospodarstwa, w których co najmniej 75% powierzchni użytków stanowią TUZ-y, trawy lub inne pastewne rośliny zielne, a pozostałe grunty orne w gospodarstwie nie przekraczają 30 ha, są zwolnione z obowiązku EFA.

Obszary, które mogą być kwalifikowane jako EFA to:

  • Grunty ugorowane – w okresie od 1 stycznia do 31 lipca grunt powinien być ugorowany.
  • Strefy buforowe, w tym strefy na TUZ (możliwe do odróżnienia od przylegającej powierzchni użytków rolnych), o szerokości ustanowionej w ramach norm DKR (5 m, 10 m lub 20 m) oraz inne strefy buforowe o szerokości nie mniejszej niż 1 m, usytuowane na lub przylegające do gruntu ornego – ich dłuższe krawędzie są równoległe do krawędzi gruntu ornego; zakaz prowadzenia produkcji rolnej, wypas lub koszenie jest możliwe; również pasy z nadbrzeżną roślinnością, wzdłuż cieku wodnego, o szerokości do 10 m.
  • Pasy gruntów kwalifikujących się do płatności wzdłuż obrzeży lasu (z produkcją rolną lub bez, szer. od 1 m do 10 m; dopuszczone jest wypasanie lub koszenie na paszę, pod warunkiem, że pasy te można odróżnić od przyległych gruntów rolnych – dotyczy pasów bez uprawy).
  • Zagajniki o krótkiej rotacji (wierzba, brzoza, topola czarna i jej krzyżówki), zakaz  stosowania środków ochrony roślin; możliwe jest nawożenie mineralne.
  • Obszary zalesione, po 2008 r., w ramach PROW 2007-2013 (zalesienie na gruntach rolnych) i PROW 2014-2020, które kwalifikowały się do płatności JPO w 2008 r.
  • Międzyplony lub okrywa zielona – wsiewki trawy w uprawę główną albo siew mieszanek co najmniej z 2 gatunków roślin z grup roślin uprawnych: zboża, oleiste, pastewne, miododajne, bobowate drobnonasienne i grubonasienne; mieszanki z  samych gatunków zbóż nie są uznawane za obszar proekologiczny.
    ​Międzyplony i pokrywa zielona muszą być wysiane w następujących terminach:
    • międzyplony ścierniskowe – od 1 lipca do 20 sierpnia,
    • międzyplony ozime – od 1 lipca do 1 października,
    i utrzymywane na polu:
    • międzyplony ścierniskowe – do dnia 1 października,
    • międzyplony ozime – do dnia 15 lutego następnego roku.
    Rośliny ozime, zwykle wysiewane jesienią do zbioru lub wypasu, nie mogą być jednocześnie deklarowane jako EFA. Gatunek rośliny uprawiany w mieszance nie może być następnie uprawiany jako plon główny.
  • Uprawy wiążące azot – uprawiane w plonie głównym: bób, bobik, ciecierzyca, fasola zwykła, fasola wielokwiatowa, groch siewny, groch siewny cukrowy, soczewica jadalna, soja zwyczajna, łubin biały, łubin wąskolistny, łubin żółty, peluszka, seradela uprawna, wyka siewna, koniczyna czerwona, koniczyna biała, koniczyna białoróżowa, koniczyna perska, koniczyna krwistoczerwona, komonica zwyczajna, esparceta siewna, lucerna siewna, lucerna mieszańcowa, lucerna chmielowa, lędźwian, wyka kosmata, nostrzyk.
  • Elementy krajobrazu, które są w posiadaniu rolnika, położone na gruntach ornych lub przylegające do gruntów ornych (także te położone poza obszarem kwalifikującym się do płatności):
    • tradycyjnie występują na gruntach rolnych i ich szerokość nie przekracza 2 metrów (żywopłoty, rowy, murki) oraz
    • są chronione w ramach DKR: drzewa będące pomnikami przyrody, oczka wodne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 100 m², rowy do 2 m szerokości,
    a także pozostałe elementy:
    • żywopłoty lub pasy zadrzewione o maks. szerokości do 10 m,
    • drzewa wolnostojące o średnicy korony przynajmniej 4 m,
    • zadrzewienia liniowe – drzewa o średnicy korony min. 4 m, a odległość między koronami nie przekracza 5 m,
    • zadrzewienia grupowe oraz zagajniki śródpolne z pełnym zwarciem drzewostanu, maks. do powierzchni 0,3 ha,
    • miedze śródpolne o szerokości 1-20 m, na których nie prowadzi się produkcji rolnej,
    • oczka wodne o maksymalnej powierzchni 0,1 ha (z wyłączeniem zbiorników z betonu lub tworzywa sztucznego); do wielkości oczka można włączyć pas roślinności nadbrzeżnej wzdłuż wody o szerokości do 10 m,
    • rowy o maksymalnej szerokości 6 m, w tym otwarte cieki wodne do celów nawadniania lub odwadniania; kanałów o betonowych ścianach nie uznaje się za obszar proekologiczny,
    • inne elementy, chronione w ramach dyrektywy ptasiej i siedliskowej.

Obszary, które uznaje się za proekologiczne, nie przekładają się wprost proporcjonalnie na powierzchnię obszaru proekologicznego uznawanego na potrzeby dopłat bezpośrednich. Określone współczynniki służą do przeliczania faktycznej powierzchni na powierzchnię „proekologiczną”. Ich wartość odzwierciedla zróżnicowane znaczenie poszczególnych obszarów dla zachowania różnorodności biologicznej. Są to:

  • współczynnik przekształcenia – mówi o proporcji zamiany obiektów, tzw. liniowych (w m.b.), np. żywopłoty, na powierzchnię wyrażaną obszarowo (m²);
  • współczynnik ważenia – służy do przeliczenia powierzchni różnego rodzaju obiektów na powierzchnię uznaną za proekologiczną.

Wartości współczynników przekształcenia i ważenia określone są w tabeli zamieszczonej w Instrukcji wypełniania spersonalizowanego wniosku o przyznanie płatności i materiału graficznego na rok 2016. EFA muszą być też oznaczone na załączniku graficznym do wniosku. Jeżeli rolnik nie może zrealizować praktyki zazielenienia w zakresie utrzymania EFA, wówczas może w każdym momencie dokonać zmiany elementu proekologicznego, ale wyłącznie do wysokości odsetka powierzchni zadeklarowanej jako EFA we wniosku o przyznanie płatności na 2016 r. (np. jeśli beneficjent zadeklarował 5% EFA, zmiana jest możliwa do osiągnięcia 5%) i tylko w ramach działek będących w posiadaniu rolnika, zadeklarowanych przez niego we wniosku o przyznanie płatności za 2016 r. Zmiana może być dokonywana w zakresie wszystkich rodzajów elementów EFA.

Możliwa jest też wspólna realizacja praktyki utrzymania obszarów EFA, przez gospodarstwa znajdujące się w bliskiej odległości, po spełnieniu określonych warunków.

Nieprzestrzeganie wymagań zazielenienia grozi sankcjami.

Źródło:

  1. „Zazielenienie. Rolniku! Sprawdź, co to dla Ciebie oznacza”, broszura ARiMR. Warszawa, 2016.
  2. „Greening, tak zrobisz to najlepiej”, dodatek specjalny Top Agrar Polska, 2015 r.

Preparaty mikrobiologiczne (EM) to probiotyki, które można dodawać do wody pitnej i paszy w celu podniesienia odporności zwierząt, a także wykorzystywane są one w procesie fermentacji odchodów zwierzęcych (obornik, gnojowica, gnojówka), dzięki czemu uzyskuje się wartościowy nawóz oraz w celu eliminacji odorów w pomieszczeniach inwentarskich i w ich otoczeniu. Probiotyki to żywe mikroorganizmy, a także ich metabolity (produkty przemiany materii), mające korzystny wpływ na organizm gospodarza. Greckie pro bios oznacza „dla życia”.

Podstawy probiotycznej technologii stworzył japoński profesor Teruo Higa. Skomponował on Kultury Mateczne pożytecznych mikroorganizmów. Podstawą stworzenia tych kompozycji jest wiedza na temat istnienia podziału mikroorganizmów, z uwagi na ich działanie w środowisku, na 3 grupy:

  • regeneratywne (probiotyki),
  • degeneratywne (patogeny),
  • fakultatywne (pozornie obojętne) – jest ich w środowisku najwięcej.

Mikroorganizmy fakultatywne mogą się łączyć z mikroorganizmami regeneratywnymi lub degeneratywnymi, w zależności od stanu środowiska. Kompozycje probiotyczne wytwarzane są w naturalnym procesie fermentacji na bazie kilku rodzajów Kultur Matecznych i zawierają bardzo szerokie spektrum pożytecznych probiotycznych mikroorganizmów (bakterie kwasu mlekowego, bakterie fotosyntetyzujące, grzyby fermentujące, promieniowce, drożdże) i ich metabolitów oraz naturalnych dodatków (m.in. melasa, zioła). Taki skład pozwala dostosować użycie tych kompozycji do konkretnych celów: rolnictwa, hodowli, gospodarki komunalnej, domu, zdrowia człowieka. W uprawie, chowie i hodowli zwierząt są przyjazne środowisku naturalnemu, a ich stosowanie jest uzasadnione ekonomicznie – przy pomocy probiotycznych mikroorganizmów można wyeliminować bądź przynajmniej ograniczyć ilości stosowanych środków ochrony roślin i preparatów do dezynfekcji, zmienić podejście do nawożenia, poprawić stan gleby. Najogólniej rzecz ujmując działanie kompozycji pożytecznych mikroorganizmów to: konkurencyjne wypieranie patogenów, działanie wspierające odporność organizmu poprzez wytwarzanie substancji pożytecznych, jak enzymy, hormony, antyoksydanty. Kompleks enzymów wnoszonych przez poszczególne szczepy takiej kompozycji umożliwia naturalny rozkład materii organicznej w wyniku procesu fermentacji, a nie gnicia. Mikroorganizmy te ściśle ze sobą współpracują i współdziałają. Pojedyncze szczepy nie mają większych szans, ale odpowiednio skomponowane zestawy – już tak. Właściwości tych mikroorganizmów sprawiają, że polecane do stosowania preparaty mikrobiologiczne mają działanie przeciwgrzybicze, przywracające równowagę mikrobiologiczną, a nawet mają właściwości insektycydu. I co bardzo ważne dla środowiska naturalnego i bezpieczeństwa żywności – nie ma okresu karencji i prewencji. Uniwersalne zdolności tych kompozycji są wynikiem takiego doboru szczepów tlenowych i beztlenowych mikroorganizmów, które w tych właśnie kompozycjach współdziałają, wzajemnie wspierając się, a poprzez wytwarzane enzymy mogą przetrwać w agresywnym środowisku, zdominowanym patogenami.

Obecność pożytecznych mikroorganizmów w miejscu chowu i hodowli zwierząt rozstrzyga o dobrostanie stada. Dobrostan zwierząt jest ściśle powiązany z jakością wody dostarczanej zwierzętom, odpowiednim powietrzem w pomieszczeniach inwentarskich, właściwym postępowaniem z obornikiem, gnojowicą i gnojówką oraz przygotowaniem i przechowywaniem pasz. Obornik przefermentowany z udziałem probiotyków staje się bardzo dobrej jakości nawozem organicznym i źródłem próchnicy w glebie. Podczas procesu fermentacji nie uwalnia się z niego amoniak, dzięki czemu azot zostaje zatrzymany w nawozie. Fermentacja przy udziale kompozycji pożytecznych mikroorganizmów przebiega w niskich temperaturach i nie wymaga napowietrzania, dzięki czemu obornik nie zagrzewa się i nie paruje. Procesy gnilne zostają wyeliminowane, przez co nie ma odorów. Gnojówka i gnojowica, przefermentowane z probiotycznymi kompozycjami mikroorganizmów, stanowią swoistą szczepionkę mikrobiologiczną dla gleby. Przefermentowana gnojowica staje się cennym nawozem organicznym, poprawiającym strukturę gleby i jej żyzność. Jest wolna od patogenów i toksyn, które zwykle znajdują się w gnojowicy nieprzefermentowanej, nie wykazuje właściwości parzących dla roślin. Pożyteczne mikroorganizmy eliminują zagniwanie i wstrzymują wydzielanie gazów, takich jak amoniak, siarkowodór itp., dzięki czemu gnojowica nie wydziela uciążliwych odorów. Azot pozostaje związany w nawozie i nie ulatnia się w postaci szkodliwego amoniaku, co ma niebagatelne znaczenie dla środowiska. Przefermentowana gnojowica jest bogatsza w makro- i mikroelementy dobrze przyswajane przez rośliny, zwłaszcza azot (nawet o 60% więcej azotu) i fosfor. Zalecane jest stosowanie takiej przefermentowanej gnojowicy w nawożeniu przedsiewnym, ale przede wszystkim do dokarmiania dolistnego. Nawozić trzeba w dni pochmurne, a najlepiej pod wieczór, ponieważ promienie słoneczne (UV) dezaktywują pożyteczne mikroorganizmy. Kompozycje pożytecznych mikroorganizmów posiadają też zdolności rozpuszczania osadu, kamienia moczowego i mułu znajdujących się w zbiornikach, co bardzo ułatwia wypompowywanie nawozu. Pomagają też udrażniać kanały i kraty, co z kolei ułatwia spływ gnojowicy w systemach bezściełowych.

Kompozycje pożytecznych mikroorganizmów są już stosowane w rolnictwie, ale kwestia powszechnego ich zastosowania ma tyleż samo zwolenników, co przeciwników. Z jednej strony poszerza się grono rolników, którzy te preparaty stosują, widzą efekty i są bardzo zadowoleni. Z drugiej jednak strony przeciwni są ci, którzy spoglądają na probiotyczne organizmy z przymrużeniem oka, nie bardzo wierząc w efekty. Wciąż też niezbyt licznie w upowszechnianie probiotycznej technologii angażują się ludzie nauki, choć naukowcy zaczynają się coraz częściej pochylać nad tymi zagadnieniami i odnosić do nich pozytywnie. Zwolennicy stosowania kompozycji pożytecznych mikroorganizmów uważają, że są one doskonałym rozwiązaniem do rewitalizacji środowiska we wszystkich jego obszarach. Niechęć do tej naturalnej technologii wynika zapewne z faktu, że nie jest to dziedzina łatwa. To po prostu mikrobiologia. Stosowanie probiotyków wymaga większej wiedzy, doświadczenia i pewnego wyczucia. Poza tym na efekty często trzeba trochę poczekać. Potrzebna jest zatem cierpliwość, pokora i konsekwencja w działaniu. Przeprowadzono już wiele doświadczeń i obserwacji, które potwierdzają skuteczność działania probiotycznych mikroorganizmów. Znajduje to również potwierdzenie w wynikach demonstracji, przeprowadzonych w 2013 r. i w 2015 r. przez Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu w wybranych gospodarstwach rolnych z produkcją zwierzęcą, na terenie województwa wielkopolskiego.

Jak potwierdzają wcześniejsze doświadczenia, najlepsze efekty uzyskuje się poprzez zintegrowane i systematyczne stosowanie EM-ów w produkcji zwierzęcej. Istotne jest, aby równolegle podawać EM-y do wody pitnej, do paszy, jako środek służący do higienizacji i likwidacji odorów, a także do uzdatniania obornika i gnojowicy. Ale dobre wyniki można też osiągnąć, stosując tylko jeden lub dwa z tych elementów.

Korzyści wynikające ze stosowania kompozycji pożytecznych probiotycznych mikroorganizmów w produkcji zwierzęcej:

  • poprawa procesu trawienia i przyrostu masy zwierząt (lepsze wykorzystanie składników pokarmowych z paszy),
  • poprawa kondycji fizycznej i funkcji fizjologicznych,
  • likwidacja grzybic i ograniczenie schorzeń skóry,
  • ograniczenie występowania biegunki,
  • spadek aktywności chorób dróg oddechowych,
  • ograniczenie występowania stanów zapalnych, ograniczenie występowania stanów zapalnych wymion,
  • łagodniejszy przebieg zatruć pokarmowych,
  • obniżenie i regulacja liczby komórek somatycznych w mleku,
  • likwidacja odorów pochodzących z emisji gazów, takich jak: amoniak, siarkowodór, merkaptany,
  • poprawa jakości powietrza w pomieszczeniach inwentarskich i magazynach poprzez likwidację zagniwania materii organicznej,
  • zmniejszenie uciążliwości wobec środowiska i sąsiedztwa,
  • redukcja populacji uciążliwych owadów, w tym przede wszystkim much,
  • zwalczanie, ograniczanie w populacji mikroorganizmów chorobotwórczych (salmonella, enterokoki, bakterie coli),
  • ograniczenie potrzeby stosowania antybiotyków i środków dezynfekujących oraz zakwaszaczy,
  • pomoc w utrzymywaniu czystości ciągów kanalizacyjnych, trakcji wodnych, kojców, urządzeń oraz ścian, sufitów i podłóg, także w pomieszczeniach socjalnych,
  • rewitalizacja wody,
  • uszlachetnianie obornika, gnojowicy i gnojówki.

Probiotechnologia to trudna dziedzina, która wymaga zaangażowania, systematyczności i staranności oraz konsekwencji, przede wszystkim przestrzegania terminów, dawek i sposobu aplikacji. Nie trudno o popełnienie błędów, które wynikać mogą, szczególnie na początku okresu wprowadzania preparatów do gospodarstwa, z niedostatecznej wiedzy i braku doświadczenia w ich stosowaniu, a niezadowalające w pełni efekty czy wręcz ich brak niepotrzebnie mogą zrazić użytkowników do kontynuowania stosowania preparatów.

Źródło:

  1. mgr inż. Kazimierz Zgoła PHU AGNES – Regionalne Centrum Mikroorganizmów w Lesznie.
  2. „Pożyteczne mikroorganizmy ProBio Emy”, ProBiotics™ Polska i BIO-WORLD Sp. z o.o.
  3. „Pożyteczne mikroorganizmy”, Stowarzyszenie EkosysteEM-Dziedzictwo Natury, wrzesień 2013 r.
  4. Gazeta Targowa, Wyd. Fodopress, 2013 r.
  5. Sławomir Gacka „Biologizacja kurnika”. 

Podmiot korzystający ze środowiska to zgodnie z art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r. poz. 1232 ze zm.):

  1. przedsiębiorca (na podstawie art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), a także
  2. osoba prowadząca działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoba wykonująca zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki,
  3. jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą (ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej),
  4. osoba fizyczna niebędąca przedsiębiorcą, korzystająca ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Kontrola osoby fizycznej, np. rolnika indywidualnego lub jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą, prowadzona jest wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.

Na tym polu rodzi się wiele wątpliwości i pytań, na które często nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Tym niemniej, np.:

1.  Do opracowania planu nawożenia zobowiązany jest:

  1. prowadzący instalację IPPC (system pozwoleń zintegrowanych), który wykorzystuje wytworzone nawozy naturalne na gruntach, do których posiada tytuł prawny (ustawa o nawozach i nawożeniu, art. 18 ust. 1 pkt 1);
  2. nabywca nawozu naturalnego z instalacji IPPC (ustawa o nawozach i nawożeniu, art. 18 ust. 2);

    Zgodnie z wymogami ustawy o nawozach i nawożeniu powyższe plany nawozowe muszą być przedstawione okręgowej stacji chemiczno-rolniczej (OSCHR) do pozytywnego zaopiniowania, a następnie kopia planu nawożenia oraz kopia opinii OSCHR przekazane do wójta, burmistrza, prezydenta miasta oraz wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, właściwych ze względu na miejsce prowadzenia instalacji IPPC, w terminie 14 dni od dnia otrzymania tej opinii.
  3. prowadzący działalność rolniczą na obszarze przekraczającym 100 ha użytków rolnych na OSN (§ 37 „Programów działań…”). Na potrzeby tego planu nawożenia sporządza się bilans azotu metodą „na powierzchni pola” (§ 38 „Programów działań…”);
  4. beneficjent Programu rolnośrodowiskowego (pakiet: rolnictwo zrównoważone) oraz Działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego (pakiet: rolnictwo zrównoważone).

2.  Rolnicze wykorzystywanie podłoża popieczarkowego.

Podłoże po uprawie pieczarek, będące odpadem, może być wykorzystywane rolniczo, ale po spełnieniu przynajmniej kilku warunków:

  • po uzyskaniu zezwolenia na przetwarzanie odpadu od organu ochrony środowiska, tj. starosty lub marszałka;
  • spełnieniu wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2015 r. w sprawie odzysku R10 (Dz.U. z 2015 r. poz. 132). Według rozporządzenia odpad ten musi być rozdrobniony i stosowany poza okresem wegetacji roślin przeznaczonych do bezpośredniego spożycia przez ludzi (czas od siewu albo sadzenia do zbioru) oraz poddany badaniu. Badana musi być również gleba, na której odpad ma być zastosowany. Odpad ten jest stosowany równomiernie na powierzchni gleby do głębokości 30 cm i jest przykryty glebą lub z nią wymieszany, a także odpad ten jest stosowany na gruntach o dużej przepuszczalności, stanowiących w szczególności piaski luźne i słabo gliniaste oraz piaski gliniaste lekkie, jeżeli poziom wód gruntowych znajduje się na głębokości nie mniejszej niż 1,5 m poniżej powierzchni gruntu. Wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie.

3.  Rolnicze wykorzystywanie odchodów zwierząt futerkowych.

Odchody zwierząt futerkowych można wykorzystywać rolniczo. Zezwala na to zmiana do ustawy o nawozach i nawożeniu, która od 24 stycznia 2014 r. umożliwia rolniczo wykorzystywać odchody zwierząt futerkowych jako nawóz naturalny. Należy przy tym zachować dawkę 170 kg N/ha UR/rok. Jeżeli chcemy odchody zwierząt futerkowych zbywać innym podmiotom do rolniczego wykorzystania, zobowiązani jesteśmy zawrzeć pisemną umowę, którą strony są zobowiązane przechowywać przez okres 8 lat, w myśl przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu.

4.  Odpady z zakładów przetwórstwa spożywczego do rolniczego wykorzystania.

Możliwe jest rolnicze wykorzystanie odpadów pochodzących z zakładów przetwórstwa spożywczego, ale mogą to być tylko odpady, które przewidziane są do odzysku poza instalacjami lub które zostały dopuszczone do odzysku w ramach własnych potrzeb przez osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcą, np.:

  • odpady z kory i korka – jako ściółki w chowie zwierząt,
  • trociny, wióry, ścinki – jako ściółki w chowie zwierząt,
  • wytłoki i inne odpady z przetwórstwa roślinnego – do zwiększenia żyzności gleb,
  • kreda cukrownicza – do zwiększenia żyzności gleb,
  • wywar gorzelniany – do zwiększenia żyzności gleb.

Odpady z zakładów przetwórstwa spożywczego są rolniczo wykorzystywane na podstawie przepisów ustawy o odpadach, tj.:

  • rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (Dz.U. z 2015 r., poz. 796),
  • rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2015 r. w sprawie procesu odzysku R10 (Dz.U. z 2015 r. poz. 132).
  • rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na własne potrzeby, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (Dz.U. z 2016 r., poz. 93).

„Odpady” z zakładów przetwórstwa roślinnego, np. pulpa jabłkowa, wywar, wysłodki, otręby, itp., które są wykorzystywane jako pasza dla zwierząt, i które znajdują się w europejskim katalogu materiałów paszowych, nie stanowią odpadu w rozumieniu ustawy o odpadach, pod warunkiem, że ich wykorzystanie jest zgodne z przepisami tego katalogu.

​Źródło: Prezentacja pt. „Kontrole gospodarstw rolnych na OSN”, Anna Jagodzik, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu Delegatura w Lesznie. Gołaszyn, 18 luty 2016 r.