Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Kontrole inspekcji ochrony środowiska – rzecz normalna. Pytanie tylko, czy inspektor takiej inspekcji może wejść na teren prywatnej posesji w celu dokonania kontroli? Tak, może. Z kolei uniemożliwienie inspekcji ochrony środowiska przeprowadzenia kontroli jest karalne na mocy przepisów Kodeksu karnego.

Uprawnienia kontrolerów inspekcji ochrony środowiska reguluje ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 686 ze zm.). Zadaniem tej instytucji jest m.in. kontrola przestrzegania przepisów w zakresie ochrony środowiska.

W myśl zapisów powyższej ustawy:

  1. Przy wykonywaniu kontroli przestrzegania wymagań ochrony środowiska inspektor uprawniony jest do:
    • wstępu z niezbędnym sprzętem:
      • na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na którym prowadzona jest działalność gospodarcza,
      • do środków transportu;
    • wstępu przez całą dobę wraz z niezbędnym sprzętem na teren niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej;
    • przeprowadzania niezbędnych pomiarów lub badań, w tym pobierania próbek, lub wykonywania innych czynności kontrolnych w celu ustalenia na terenie kontrolowanej nieruchomości, w obiekcie lub jego części, stanu środowiska oraz oceny tego stanu w świetle przepisów o ochronie środowiska, a także indywidualnie określonych w decyzjach administracyjnych warunków wykonywania działalności wpływającej na środowisko;
    • żądania wstrzymania ruchu instalacji lub urządzeń oraz powstrzymania się od wykonywania innych czynności w zakresie, w jakim jest to niezbędne do pobrania próbek oraz przeprowadzenia badań i pomiarów;
    • oceny sposobu eksploatacji instalacji lub urządzeń, w tym środków transportu;
    • oceny stosowanych technologii i rozwiązań technicznych;
    • żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu faktycznego;
    • żądania okazania dokumentów i udostępnienia wszelkich danych mających związek z problematyką kontroli;
    • żądania okazania dokumentów niezbędnych do wymierzenia mandatu lub kary grzywny;
    • oceny sposobu wykonywania pomiarów emisji, ilości pobranej wody oraz odprowadzanych ścieków przez jednostkę prowadzącą pomiary, w tym poprawności sposobu pobierania i analizy próbek.
  2. Jeżeli przeprowadzenie niezbędnych pomiarów, w tym pobieranie próbek lub wykonanie innych czynności kontrolnych, wymaga specjalistycznej wiedzy lub umiejętności, Główny Inspektor Ochrony Środowiska lub wojewódzki inspektor ochrony środowiska może upoważnić do udziału w kontroli osobę niebędącą inspektorem, posiadającą taką wiedzę lub takie umiejętności.
  3. Upoważniony do kontroli inspektor jest uprawniony do poruszania się po terenie nieruchomości, obiektu lub ich części oraz środków transportu, bez potrzeby uzyskiwania przepustki oraz nie podlega rewizji osobistej przewidzianej w regulaminie wewnętrznym kontrolowanej jednostki organizacyjnej; podlega on przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującym w kontrolowanej jednostce organizacyjnej.

Na podstawie zapisów Ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, Inspekcja ta kontroluje podmioty korzystające ze środowiska. Podmiotem korzystającym ze środowiska, jest:

  • przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej;
  • osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki;
  •  jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej;
  • osoba fizyczna niebędąca podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystająca ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Kontrola osoby fizycznej (np. rolnika indywidualnego) lub jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą prowadzona jest wyłącznie na podstawie przepisów Ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.

Inspektorzy nie mają obowiązku informowania osób fizycznych o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Osoba fizyczna (np. rolnik) lub kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej mają obowiązek przeprowadzenia kontroli. Z przeprowadzonej kontroli inspektor sporządza protokół, którego egzemplarz otrzymuje też osoba/jednostka kontrolowana. Do protokołu można wnieść umotywowane uwagi i zastrzeżenia. W razie konieczności kontrola odbywa się z udziałem policji.

Różnica w procedurze kontroli osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą a przedsiębiorcy polega na tym, że w przypadku kontroli pierwszej grupy podmiotów zastosowanie mają tylko przepisy Ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.

W związku z tym w przypadku kontroli osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej niebędącej przedsiębiorcą nie mają zastosowania przepisy Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tj.:

  • zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli,
  • jednorazowe upoważnienie do kontroli konkretnego podmiotu,
  • wpis do książki kontroli,
  • czas trwania kontroli,
  • odstąpienie od kontroli, jeżeli w gospodarstwie trwa kontrola innego organu.

Źródło:

  1. TopAgrar Polska, 10/2016.
  2. Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz.U. z 2013 r., poz. 686 ze zm.).
  3. Anna Jagodzik „Kontrole gospodarstw rolnych na OSN”, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu Delegatura w Lesznie. Gołaszyn, 18 luty 2016 r. 

Piasek i żwir są własnością właściciela działki, na której się znajdują, ale pomimo tego nie mogą być przez niego swobodnie wydobywane. Zanim to nastąpi, należy dopełnić wszelkich formalności, nawet jeżeli surowce te wydobywane są na własne potrzeby. Konsekwencje finansowe i karne za ich niedopełnienie są nieprzyjemne.

Piasek to kopalina, czyli surowiec o znaczeniu gospodarczym wydobywany z ziemi. Wydobycie kopalin, także na własne potrzeby, reguluje ustawa Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2016 r., poz. 1131 – tekst jednolity). Zasadniczo kopaliny dzielą się na dwie kategorie:

  • te, które są objęte własnością górniczą, tj. ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel kamienny i brunatny, sól kamienna, gips – tutaj właścicielem jest Skarb Państwa;
  • te, które są objęte prawem własności gruntowej, tj. piasek, żwir, gliny czy też kamienie budowlane i drogowe – są one własnością właściciela nieruchomości gruntowej.

Bycie właścicielem kopaliny z racji bycia właścicielem gruntu, w którym ta kopalina zalega, nie oznacza jeszcze, że można nią dowolnie dysponować. Nielegalne wydobywanie grozi surowymi karami finansowymi, osiągającymi kwoty rzędu kilku do kilkunastu tysięcy złotych.

Koncesja

Koncesja jest aktem administracyjnym wydawanym przez organ koncesyjny, który upoważnia koncesjonariusza do prowadzenia ściśle określonej działalności gospodarczej. Koncesję stosuje się w przypadku działalności, która ma szczególne znaczenie ze względu na ważny interes publiczny lub na bezpieczeństwo państwa i obywateli (http://www.prawo.org.pl/koncesje-i-zezwolenia/).

Kopaliny można wydobywać tylko po wcześniejszym uzyskaniu decyzji udzielającej koncesji na taką działalność. Decyzje takie wydają:

  • minister środowiska, w przypadku kopalin stanowiących własność górniczą;
  • starosta, w przypadku gdy spełnione są jednocześnie następujące wymagania:
    • obszar udokumentowanego złoża nieobjętego własnością górniczą nie przekracza powierzchni 2 ha,
    • wydobycie kopaliny ze złoża w roku kalendarzowym nie przekroczy 20 tys. m³,
    • działalność prowadzona będzie metodą odkrywkową oraz bez użycia środków strzałowych;
  • marszałek województwa – w pozostałych przypadkach.

Zanim uzyska się koncesję i rozpocznie wydobywanie kopalin ze złóż, trzeba przejść długą drogę formalną, tj.:

  • zarejestrować działalność gospodarczą,
  • uzyskać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji, czyli tzw. decyzję środowiskową,
  • uzyskać pozwolenie wodnoprawne,
  • uzyskać decyzję zezwalającą na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej,
  • opracować projekt zagospodarowania złoża,
  • zmienić zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
  • itp.

Piasek na własne potrzeby

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze umożliwia jednak wydobywanie kopalin przez osoby fizyczne nie posiadające koncesji, ale muszą one spełnić łącznie poniższe warunki:

  • wydobywać można tylko piaski i żwiry,
  • kopaliny te można przeznaczyć tylko na własne potrzeby,
  • pozyskiwane są one z nieruchomości stanowiącej przedmiot prawa własności (użytkowania wieczystego),
  • nie można ich zbywać,
  • wydobywane są bez użycia środków strzałowych,
  • nie można przekroczyć 10 m³ wydobycia w skali roku,
  • nie wolno naruszać przeznaczenia nieruchomości, np. rolnego,
  • trzeba dopełnić obowiązku złożenia, z 7-dniowym wyprzedzeniem, zawiadomienia do dyrektora właściwego miejscowo okręgowego urzędu górniczego o planowanym wydobywaniu,
  • trzeba określić lokalizację zamierzonych robót i czasu ich trwania.

Na odpowiedź urzędu górniczego w formie pozwolenia na piśmie nie trzeba czekać. Jeżeli urząd górniczy nie wniesie sprzeciwu, można przystąpić do wydobycia kopalin. Jednak osoba dokonująca zgłoszenia, powinna posiadać potwierdzenie dokonania zgłoszenia – w przypadku przesłania zgłoszenia w formie przesyłki listowej jest to potwierdzenie nadania listu w urzędzie pocztowym, w przypadku bezpośredniego złożenia w okręgowym urzędzie górniczym powinna być na kopii zgłoszenia adnotacja urzędu w postaci pieczątki urzędu i daty wpływu pisma.

Opłaty eksploatacyjne

Za wydobycie kopalin, również na własne potrzeby, ponosi się opłaty. Stawki opłat eksploatacyjnych wynoszą:

  • dla piasków i żwirów – 1,13 zł/t,
  • dla piaskowców – 0,74 zł/t,
  • dla torfów – 1,13 zł/t,
  • dla margli – 0,68 zł/t.

Kary za wydobycie bez koncesji

Za wydobywanie kopalin bez posiadania koncesji, w sytuacji kiedy jest ona wymagana, grożą kary administracyjne, jak i sankcje karne. W przypadku kar administracyjnych mogą to być tzw. opłaty podwyższone, stanowiące 40-krotność stawki opłaty eksploatacyjnej dla każdej z kopalin, pomnożonej przez wielkość wydobycia. Opłaty te nakładają zazwyczaj dyrektorzy właściwych miejscowo urzędów górniczych, jako organ nadzoru.

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze przewiduje też za wydobywanie kopalin ze złóż bez wymaganej koncesji karę aresztu lub grzywny. Jeżeli jeszcze ta czynność skutkuje wyrządzeniem lub sprowadzeniem bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody w mieniu lub poważnej szkody w środowisku, grozi za to kara pozbawienia wolności do lat 3.

Bez koncesji, w zgodzie z prawem

Zdarza się, że wydobywanie kopalin ma miejsce nie na podstawie przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze, ale np. na podstawie ustawy Prawo budowlane lub ustawy Prawo wodne. W powyższych przypadkach wydobywanie kopalin następuje w trakcie procedury budowlanej – pozwolenia na budowę (np. kopanie fundamentów) lub np. w trakcie kopania stawu. Wówczas takie sytuacje zazwyczaj nie są traktowane jako prowadzenie działalności wydobywczej bez wymaganej koncesji, ale wydobycie odbywa się w ramach i na podstawie zezwolenia organu administracji architektoniczno-budawlanej na takie działanie. Oczywiście, w takich sytuacjach może dochodzić do nadużyć. Jeżeli organ nadzoru górniczego stwierdzi, że działalność taka jest prowadzona „pod pozorem” robót budowlanych, a więc „zasłania się” Prawem budowlanym lub Prawem wodnym, może ustalić opłatę podwyższoną.

Źródło informacji: TopAgrarPolska 9/2016 oraz http://geoportal.pgi.gov.pl. 

Rolnik, który wnioskuje o płatności bezpośrednie oraz płatności w ramach działań nieinwestycyjnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz 2014-2020 (program rolnośrodowiskowy, zalesianie gruntów rolnych, działanie rolnośrodowiskowo-klimatyczne, rolnictwo ekologiczne, płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami), zobowiązany jest do spełnienia wymagań dotyczących utrzymania gruntów wchodzących w skład gospodarstwa w Dobrej Kulturze Rolnej zgodnej z ochroną środowiska (DKR) oraz podstawowych wymogów z zakresu zarządzania, określonych w załączniku II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013. Wszystkie te wymogi składają się na jeden mechanizm noszący wspólną nazwę – Zasada Wzajemnej Zgodności.

Zasada Wzajemnej Zgodności oznacza powiązanie wysokości uzyskiwanych płatności ze spełnianiem przez rolnika wymogów, które zostały podzielone na następujące obszary:

  • środowisko, zmiana klimatu oraz utrzymanie gruntów w dobrej kulturze rolnej;
  • zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowie roślin;
  • dobrostan zwierząt.

Warto w tym miejscu przypomnieć, że od  2015 roku Zasada Wzajemnej Zgodności obejmuje mniejszą niż dotychczas ilość wymogów i norm DKR. Z jej zakresu usunięto wymogi dotyczące stosowania osadów ściekowych oraz chorób zwierząt: pryszczycy, choroby pęcherzykowej świń i choroby niebieskiego języka. W zakresie norm DKR najistotniejsza zmiana dotyczy obowiązku utrzymania gruntów rolnych. Obowiązek ten został wzmocniony i stanowi teraz kryterium kwalifikowalności do płatności bezpośrednich gruntów, na których nie jest prowadzona produkcja, m.in.:

  • powierzchnię stanowiącą co najmniej 30% gruntów ornych, położonych na obszarach zagrożonych erozją wodną, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, pozostawia się pod pokrywą glebową w terminie co najmniej od 1 listopada do 15 lutego (pod pojęciem pokrywy glebowej rozumie się: okrywę roślinną, ściernisko, resztki pożniwne rośliny przedplonowej i mulcz);
  • zabrania się przycinania żywopłotów i drzew znajdujących się w obrębie działki rolnej w okresie od 15 kwietnia do 31 lipca (z wyłączeniem wierzb, drzew owocowych i zagajników o krótkiej rotacji).

Od 25 lutego 2016 r. zmieniły się też przepisy dotyczące zgłaszania przemieszczeń trzody chlewnej. Obecnie, każdy rolnik zamierzający hodować świnie, nawet jedną sztukę na własne potrzeby, musi zarejestrować siedzibę stada. W przypadku przemieszczenia świni, dotychczasowy posiadacz (zbywający) oraz nowy posiadacz (nabywający) muszą zgłosić to zdarzenie w ciągu 30 dni od jego zaistnienia do biura powiatowego ARiMR podając m.in. numery obu siedzib stad. Zarejestrowanie siedziby stada oraz zgłoszenie przemieszczenia świń należy dokonać w biurze powiatowym ARiMR na odpowiednim druku. Przemieszczenie można również zgłosić listownie lub za pomocą Internetu po założeniu konta użytkownika i uzyskaniu hasła dostępu (podstawa prawna: decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2016/260 z dnia 23.02.2016 r. zmieniająca decyzję 2006/80/WE w odniesieniu do Polski, uchylająca odstępstwo przewidziane w art. 3 ust. 2 dyrektywy 92/102/EWG w odniesieniu do gospodarstw hodujących jedną świnię).

Należy też pamiętać, że wymogi wzajemnej zgodności stanowią tylko niewielką część przepisów obowiązujących w Polsce w ramach omawianych obszarów.

Informacje dotyczące wymogów Zasady Wzajemnej Zgodności znajdują się w broszurze, którą powinien był otrzymać każdy z rolników korzystających z płatności bezpośrednich. Tytuł broszury to: „Zasada Wzajemnej Zgodności (cross-compliance). Wykaz norm i wymogów obowiązujących od 2015 r. oraz zazielenienie WPR. Informacje dotyczące wymogów wzajemnej zgodności dla rolników ubiegających się o płatności bezpośrednie i wsparcie w ramach niektórych działań nieinwestycyjnych PROW 2014-2020”, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 2014.

Obowiązek spełniania wymogów wzajemnej zgodności oczywiście podlega kontroli. W 2016 r. kontrole na miejscu przeprowadza się u rolników ubiegających się:

a) w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o:

  • Jednolitą Płatność Obszarową (JPO),
  • Płatność z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (tzw. płatność za zazielenienie),
  • Płatność dla młodych rolników,
  • Płatność dodatkową (redystrybucyjną),
  • Płatności związane z produkcją,
  • Płatności w ramach przejściowego wsparcia krajowego (bez płatności niezwiązanej do tytoniu);

b) w ramach następujących działań PROW 2007-2013 o:

  • Pomoc na zalesianie gruntów rolnych,
  • Płatności rolnośrodowiskowe;

c) w ramach następujących działań PROW 2014-2020 o:

  • Płatności rolnośrodowiskowo-klimatyczne,
  • Płatności ekologiczne,
  • Płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW).

Za przeprowadzanie kontroli w zakresie norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska oraz wymogów z obszarów: środowisko, zdrowie publiczne w zakresie produkcji żywności pochodzenia roślinnego i zdrowie roślin odpowiada Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Natomiast za kontrole w zakresie zdrowia publicznego w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego, zdrowia zwierząt oraz dobrostanu zwierząt odpowiada Inspekcja Weterynaryjna.

Kontrole na miejscu odnoszą się do całego gospodarstwa (działki rolne zgłoszone i niezgłoszone we wniosku o płatność/pomoc, siedziba gospodarstwa). Kontrole w zakresie przestrzegania norm i wymogów wzajemnej zgodności są przeprowadzane w tym samym roku kalendarzowym, w którym został złożony wniosek o płatność.

Jeżeli na obszarze kontrolowanego gospodarstwa zostanie stwierdzone nieprzestrzeganie norm i wymogów w zakresie zarządzania w obszarze środowisko, zmiana klimatu, utrzymanie gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej lub wymogów w obszarze zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i zdrowie roślin oraz dobrostan zwierząt, wówczas jest przeprowadzana ocena wagi stwierdzonych naruszeń pod względem kryteriów: „zasięgu”, „dotkliwości”, „trwałości” i „celowości”, łącznie z przypisaniem odpowiedniej liczby punktów.

Co to jest:

„Zasięg” – kryterium oceny stwierdzonej niezgodności uwzględniające w szczególności, czy dana niezgodność ma daleko idące konsekwencje (wykraczające poza obszar gospodarstwa) czy też ograniczają się one wyłącznie do danego gospodarstwa.

„Dotkliwość” – kryterium oceny stwierdzonej niezgodności pod względem znaczenia jej konsekwencji, z uwzględnieniem celów wymogu lub normy, których przedmiotowa niezgodność dotyczy.

„Trwałość” – kryterium oceny stwierdzonej niezgodności pod względem długości okresu, w którym występują jej skutki lub możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

„Celowość” – zależy w szczególności od umyślnej, świadomej intencji rolnika, który narusza obowiązujące przepisy.

„Powtarzająca się niezgodność” – kryterium oceny stwierdzonej niezgodności, oznaczające niezgodność z tym samym wymogiem lub normą, wykrytą więcej niż raz w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych, o ile rolnika poinformowano o poprzednich przypadkach niezgodności, oraz zależnie od okoliczności dano mu możliwość podjęcia środków niezbędnych do wyeliminowania poprzedniej niezgodności.

„Drobna niezgodność” – zaniedbanie powstałe zazwyczaj w wyniku nieumyślnego działania rolnika, które nie skutkuje zagrożeniem dla środowiska, zdrowia ludzi czy zwierząt. W przypadku stwierdzenia „drobnej niezgodności” rolnik powinien podjąć natychmiastowe działania zmierzającego do jej usunięcia, nie później jednak niż w terminie określonym w raporcie z czynności kontrolnych. Po wykonaniu działań naprawczych rolnik jest zobowiązany złożyć, do kierownika biura powiatowego ARiMR, oświadczenie o zrealizowaniu tych działań, na formularzu udostępnionym przez ARiMR. W przypadku stwierdzenia drobnej niezgodności i podjęcia przez rolnika działań naprawczych nie stosuje się kary administracyjnej z tytułu nieprzestrzegania wzajemnej zgodności. Natomiast, jeśli beneficjent nie usunie niezgodności w określonym terminie, stosuje się wstecznie zmniejszenie płatności.

W przypadku, gdy stwierdzona niezgodność wynika z zaniedbania ze strony rolnika, obniżka płatności będzie z zasady stanowić 3% całkowitej kwoty płatności. Na podstawie raportu z kontroli może zostać wydana decyzja o obniżeniu wielkości potrącenia do 1% lub zwiększeniu potrącenia do 5% całkowitej kwoty lub w określonych przypadkach odstąpienia od nałożenia jakichkolwiek obniżek.

W przypadku jednak, gdy rolnik celowo dopuścił się stwierdzonej niezgodności, obniżka będzie z zasady wynosić 20% całkowitej kwoty. Jednakże Agencja Płatnicza może na podstawie oceny przedłożonej przez właściwy organ kontroli w raporcie z czynności kontrolnych wydać decyzję o obniżeniu procentu do wysokości nie mniejszej niż 15% lub, tam gdzie ma to zastosowanie, zwiększyć nawet do 100% całkowitej wnioskowanej kwoty. W przypadku stwierdzenia powtarzającej się niezgodności procent sankcji zostanie pomnożony przez 3, jednak maksymalna wysokość sankcji nie może przekroczyć 15% całkowitej kwoty dopłat bezpośrednich.

W przypadku, gdy kwota sankcji nie przekracza równowartości 100 euro, sankcje nie są naliczane, ale obowiązkiem rolnika jest usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. U rolnika może zostać przeprowadzona kontrola na miejscu sprawdzająca zrealizowanie przez rolnika działań naprawczych. Niedostosowanie się do tych zaleceń spowoduje, że płatność w roku następnym będzie podlegała odzyskaniu.

W przypadku stwierdzenia więcej niż jednego naruszenia w ramach jednej niezgodności, przypisuje się tej niezgodności liczbę przypisaną naruszeniu, które uzyskało największą liczbę punktów, a w przypadku równej liczby punktów – liczbę punktów przypisaną jednemu z tych naruszeń. W przypadku stwierdzenia więcej niż jednego naruszenia w ramach jednej niezgodności, przy czym gdy co najmniej jedno z tych naruszeń zostało uznane za celowe, niezgodności przypisuje się taką liczbę punktów, jaką przypisano naruszeniu celowemu z najwyższą liczbą punktów, a w przypadku równej liczby punktów – liczbę punktów przypisaną jednemu z tych celowych naruszeń.

Źródło: ARiMR.

Jest to tytuł VIII Ogólnopolskiej Konferencji z cyklu „Pożyteczne mikroorganizmy dla nowoczesnego rolnictwa”. Konferencja ta odbyła się w dniach 12 i 13 września 2016 r. w Licheniu. Organizatorem spotkania było Stowarzyszenie Ekosystem – Dziedzictwo Natury w Warszawie. Partnerzy merytoryczni konferencji to Probiotics Polska Sp. z o.o. oraz Polska Izba Technologii i Wyrobów Naturalnych.

Konferencje w Licheniu od lat cieszą się dużym uznaniem. Każdego roku licznie gromadzą osoby zaangażowane w upowszechnianie idei probiotechnologii, osoby współdziałające lub chcące współdziałać na rzecz propagowania tej naturalnej technologii, wreszcie osoby, którym na sercu leży dobro naturalnego środowiska, rolnictwa i przyszłych pokoleń.

Podczas konferencji swoją wiedzą i doświadczeniem dzielili się ludzie nauki – przedstawiciele wyższych uczelni i instytutów naukowo-badawczych, w tym Instytutu Technologii Mikrobiologicznych w Turku, jak i praktycy – producenci rolni – rolnicy, ogrodnicy, czy też pszczelarze, w tym producenci ekologiczni, licencjonowani doradcy probiotechnologii, ProBiotics Polska, a także instytucji i firm działających w obszarze rolnictwo i ochrona środowiska oraz Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu. Tam, gdzie teoria spotyka się z praktyką może powstać nowa wartość – rzetelna informacja, bo potwierdzona naukowo, ale też sprawdzona w praktyce.

Wprowadzenie na ogromną skalę monokultur i syntetycznych środków do produkcji rolnej na stałe przekształciło środowisko naturalne. Od wielu już lat dąży się do tego, aby rolnictwo na świecie było zrównoważone. Ale, aby takie rolnictwo mogło być realizowane, trzeba zatrzymać i odwrócić proces degradacji gleb. Konieczna jest biologizacja rolnictwa. O wysokiej wartości gleby i jej zdolności plonotwórczej decyduje udział w niej próchnicy. Ilość próchnicy zależy od ilości i jakości organizmów, które w glebie żyją. Im więcej w niej pożytecznych organizmów – tym lepiej. Wszelkie uproszczenia, nadmierna chemizacja i bagatelizowanie naturalnych procesów glebowych prowadzi do utraty próchnicy i w konsekwencji do degradacji gleb.

Probiotechnologia oparta na konsorcjach pożytecznych mikroorganizmów to technologia, która przywraca i wspomaga naturalne procesy, jakie zachodzą w glebie. Probiotechnologia to uprawa, chów i hodowla, które nie zagrażają ani środowisku naturalnemu, ani człowiekowi. W tym obszarze potrzebne są jednak edukacja i upowszechnianie, aby budować świadomość rolników, dzięki czemu możliwe będzie odpowiedzialne gospodarowanie. Temu też m.in. służą konferencje licheńskie.

Wykład pt. „Edukacja i praktyka. Doświadczenia Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego z probiotechnologią”, który podczas tegorocznej konferencji przedstawiła Wioletta Kmiećkowiak (główny specjalista WODR w Poznaniu), traktował właśnie o działaniach edukacyjnych upowszechniających probiotechnologię. WODR w Poznaniu, poprzez swój program działań doradczych, w oparciu o innowacyjne rozwiązania stara się budować świadomość ekologiczną rolników w ich odpowiedzialnym gospodarowaniu. W działalności doradczej Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu, biologizacja rolnictwa i naturalne technologie znalazły swoje miejsce i stały się przedmiotem działań upowszechnieniowych, tematem publikowanych artykułów i szkoleń. Wykład Wioletty Kmiećkowiak był prezentacją doświadczeń WODR w tym zakresie. Prelegentka mówiła przede wszystkim o przebiegu, wynikach i wnioskach z realizowanej w 2015 r. demonstracji upowszechnieniowej i o takim zadaniu realizowanym w roku 2016. Przedmiotem tego zadania jest uszlachetnianie obornika w pryzmie, poprzez fermentację z udziałem preparatu EmFarma Plus, celem potwierdzenia zmniejszenia uciążliwości obornika dla środowiska naturalnego i uzyskanie wysokiej jakości nawozu organicznego. Realizacja demonstracji potwierdziła, że biologizacja chowu zwierząt przynosi zadowalające efekty, m.in. eliminację odorów, uszlachetnianie nawozów naturalnych oraz redukcję populacji insektów. Stosowanie probiotycznych mikroorganizmów jest stosunkowo łatwe, bo nie wymaga używania odzieży ochronnej, nie ma okresów karencji ani prewencji oraz nie wymaga wysoce specjalistycznych inwestycji w środki aplikacji. Kontynuacja takich działań, wsparta zdobytym już wcześniej doświadczeniem, ma przede wszystkim na celu zapoznanie innych rolników, a także doradców, z wynikami doświadczenia, czyli upowszechnianie.

Kierunek, w którym zmierza rolnictwo europejskie, to koncepcja rolnictwa, któremu „po drodze” ze środowiskiem naturalnym, z jego potrzebami. Tylko jak osiągnąć kompromis? Dostępne są rozwiązania alternatywne, trzeba po nie sięgnąć. Jednym z takich rozwiązań jest probiotechnologia. Nie jest ona jedynym lekiem na całe zło, ale na pewno daje ogromne możliwości. I nie trzeba się obawiać, że zwrot w kierunku Natury, to uwstecznienie rolnictwa. Wprost przeciwnie, probiotechnologia, to szansa na rolnictwo nowoczesne, świadome, na wskroś innowacyjne. 

Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa informuje, że jeżeli z powodu warunków agrometeorologicznych nie można wysiać międzyplonu ścierniskowego do dnia 20 sierpnia, rolnik ma możliwość zmiany elementu proekologicznego (EFA), zadeklarowanego we wniosku o przyznanie płatności, na inny obszar proekologiczny, np. na międzyplon ozimy, który należy wysiewać od dnia 1 lipca do dnia 1 października i utrzymywać co najmniej do dnia 15 lutego.

Rolnik może także dokonać zmiany gatunku roślin wysiewanych w mieszankach jako międzyplony lub zmiany działki, na której będzie utrzymywany międzyplon deklarowany jako EFA. Jednakże, zmiany elementów proekologicznych są możliwe, jeżeli:

  • procent powierzchni zadeklarowanej jako EFA po zmianie nie jest wyższy niż we wniosku o przyznanie płatności na 2016 r. (np. jeśli beneficjent zadeklarował 5% EFA, zmiana jest możliwa do osiągnięcia 5%);
  • dotyczą działek będących w posiadaniu rolnika, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności za 2016 r.

Oczywiście, o tych zmianach, które mogą być dokonywane w zakresie wszystkich rodzajów EFA, należy poinformować kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę rolnika po to, aby dostosować wniosek o przyznanie płatności do nowej sytuacji; zmiana nie będzie skutkowała nałożeniem kar administracyjnych związanych ze złożeniem zmiany po terminie lub niezrealizowaniem praktyki utrzymania obszarów proekologicznych.

Ponadto, jeżeli rolnik nie może wysiać międzyplonu ścierniskowego w terminie określonym w przepisach, a jednocześnie posiada w swoim gospodarstwie więcej obszarów EFA niż wymagane 5%, rolnik taki ma możliwość, w przypadku kontroli na miejscu, wskazania innych elementów EFA w gospodarstwie (niezadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na 2016 r.), w celu skompensowania nieobsianej powierzchni międzyplonu.

Za niewypełnienie wymogu utrzymania obszarów proekologicznych, czyli np. brak międzyplonu w określonym terminie, na rolnika może zostać nałożona sankcja polegająca na umniejszeniu płatności. Jednakże, jeśli beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do wsparcia w odniesieniu do obszaru, który był kwalifikowalny w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Wystąpienie siły wyższej uznaje kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, do którego rolnicy zgłaszają na piśmie przypadki działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Źródło: www.arimr.gov.pl

Zasoby wodne muszą być chronione. Chronić można je różnymi metodami. Kluczowe znaczenie dla ochrony wód ma roślinność. Sam fakt pokrycia gruntu roślinnością przyczynia się do ograniczenia erozji gleb, a to ogranicza zanieczyszczenie wód i osłabia parowanie. Jednakże, w wyniku działalności rolniczej człowieka powstają w środowisku agroekosystemy, których roślinność jest modyfikowana potrzebami rolnictwa. Mozaikowatość krajobrazu, bardzo zresztą pożądana, jest funkcją wzajemnego układu różnego rodzaju siedlisk, ekosystemów i zbiorowisk. Stanowią one połacie, pomiędzy którymi znajduje się sieć stref przejściowych, czyli ekotonów. Te zaś pełnią różne funkcje w procesach transportu i wymiany materii.

Zbiorowiska roślinne w ochronie wód

  1. Lasy. Ich znaczenie w środowisku jest bardzo duże, m.in. stanowią one ochronę przed rozprzestrzenianiem się zanieczyszczeń z terenów rolniczych. Oczywiście znaczenie ma tutaj skład gatunkowy lasu, który zależy od warunków wodnych i glebowych, czyli typu siedliska.
  2. W krajobrazie rolniczym występują też zadrzewienia śródpolne, złożone zwykle z przynajmniej kilku gatunków drzew i krzewów. Doskonale pełnią one rolę barier biogeochemicznych. Zadrzewienia oczyszczają wody gruntowe oraz przeciwdziałają rozprzestrzenianiu się zanieczyszczeń obszarowych, dzięki filtrującym właściwościom ich systemów korzeniowych oraz częściowej akumulacji w ściółce i roślinności runa. Zmniejszają również erozję wietrzną i wodną gleby, a także pełnią szereg innych istotnych funkcji, tj. wiatrochronną, moderatora warunków klimatycznych, ochronną, produkcyjną czy społeczno-kulturową.
  3. Łąki. Zbiorowiskami łąkowymi, które najczęściej występują w krajobrazie Polski są łąki świeże z klasy Molinio-Arrhenatheretea. Ze względu na dobrą jakość traw są to łąki intensywnie lub ekstensywnie wykaszane i wypasane. Łąki te zajmują dość duże powierzchnie, dzięki czemu mają one znaczny udział w kształtowaniu bilansu biogenów i ograniczaniu „wędrówki” zanieczyszczeń. Generalnie łąki stanowią bardzo skuteczne bariery biogeochemiczne dla składników wypłukiwanych z pół uprawnych. Ma to związek z gęstym systemem korzeniowym roślinności łąkowej oraz intensywnie rozwiniętą florą bakteryjną. Dzięki temu możliwa jest zamiana ogromnych ilości biogenów w biomasę i szybszą dezaktywację pozostałości środków ochrony roślin. Wystarczy już 10-metrowej szerokości pas łąki. Pośród roślinności szuwarowej szczególną aktywnością w pochłanianiu biogenów wyróżniają się płaty tataraku.
  4. Mokradła. Są to ekosystemy podmokłe, stanowiące formę przejściową pomiędzy ekosystemami typowo lądowymi i typowo wodnymi i zazwyczaj usytuowane są na ich pograniczu. Obszary te stanowią przedmiot ochrony Konwencji Ramsarskiej z dnia 2 lutego 1971 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1978 r. Celem Konwencji jest ochrona i utrzymanie w niezmienionym stanie obszarów określanych jako „wodno-błotne”. W krajobrazie rolniczym siedliska te zwiększają bioróżnorodność oraz stanowią ostoję dla wielu cennych gatunków roślin i zwierząt. Różnicują (urozmaicają) one krajobraz. Ze względu na bardzo dużą różnorodność zbiorowisk roślinnych, jak i dostęp do wody, mokradła należą do jednych z najbardziej produktywnych ekosystemów. Szacuje się, że mokradła magazynują około 1/3 sumy przeciętnej opadów rocznych w Polsce. Sanitarne oddziaływanie mokradeł na środowisko naturalne ma ogromne znaczenie, a wynika to ze specyfiki obiegu w nich związków chemicznych. Jest on inny od obiegu związków w ekosystemach typowo wodnych i suchych, dzięki czemu mokradła (osady, torfy) zatrzymują więcej substancji chemicznych, aniżeli większość ekosystemów lądowych i wodnych. Dobrą pułapką są one głównie wiosną i wczesnym latem, a źródłem związków – po zakończeniu sezonu wegetacyjnego. Rola ich w ochronie wód polega m.in. na retencjonowaniu zanieczyszczeń chemicznych w osadach i torfach oraz pełnieniu roli filtra biologicznego (w wyniku absorpcji i asymilacji pierwiastków biogennych w tkankach roślin). Roślinność mokradeł pełni dwie ważne funkcje, tzn. zwiększa powierzchnię działalności mikroorganizmów, które osiadając na łodygach i liściach roślin, tworzą błonę biologicznie aktywną oraz wydziela przez system korzeniowy z dobrze rozwiniętą tkanką powierzchną (arenchymą) tlen wytwarzany w procesie asymilacji. Wzdłuż rozbudowanego systemu korzeniowego powstaje strefa tlenowa – ryzosfera. W zależności od gatunku roślin, korzenie mogą wydzielać do ryzosfery różne ilości tlenu. Tlen stwarza dogodne warunki do bytowania bakterii tlenowych, które biorą udział w procesie przemian azotu. Dlatego też właśnie obszary, na których występują rośliny wodne (hydrofity), przyczyniają się do usuwania z wód znacznych ilości azotu.
  5. Ekotony nadbrzeżne (strefy buforowe). Są to obszary przejściowe pomiędzy dwoma ekosystemami, np. pole/łąka lub pole/woda. Ekotonami mogą być drzewiaste lub szuwarowe pasy roślinności nadbrzeżnej, łąki bądź lasy. W ekotonach eliminacji ulega przede wszystkim azot. Natomiast fosfor eliminowany jest w znacznie mniejszym stopniu, a wiąże się to najprawdopodobniej z odmiennymi warunkami tlenowymi, potrzebnymi do redukcji obu tych pierwiastków.

Ekotony pełnią bardzo ważne zadania w procesach:

  • biogeochemicznych – poprawa jakości wody, zwracanie biogenów do obiegu i zatrzymywanie metali ciężkich, kumulowanie materii organicznej;
  • hydrologicznych – zatrzymywanie wód roztopowych i powodziowych (retencja);
  • produkcji organicznej – duża produkcja pierwotna i wtórna (warunek rozwoju rybołówstwa i myślistwa);
  • biotycznych – zwiększanie różnorodności siedlisk, zwiększanie obszarów tarlisk, tworzenie korytarzy powietrznych dla przemieszczających się zwierząt oraz korytarze ekologiczne;
  • urozmaicanie krajobrazu;
  • miejsca rekreacji i wypoczynku.

Kluczowe dla oczyszczania wód jest określenie szerokości ekotonu. Istotny jest także rodzaj zastosowanej roślinności. Zazwyczaj uznaje się, że odpowiednia jest szerokość w granicach 8-10 do 20 m. Strefy buforowe przy ciekach wodnych mogą mieć też szerokość 2 lub 5 m.

Działanie ekotonów jako barier biogeochemicznych jest szczególnie skuteczne w przypadku transportu substancji chemicznych ze spływem powierzchniowym. W przypadku wód gruntowych, zasilających zbiornik czy też ciek wodny, skuteczność ekotonu w wychwytywaniu zanieczyszczeń może być znikoma. W dużym stopniu uzależnione jest to od kierunku przepływu wód w strefie aeracji (inaczej strefa napowietrzenia – strefa pomiędzy powierzchnią terenu a zwierciadłem wód podziemnych). Budowa geologiczna może powodować, że np. rzeka zasilana jest wodami zanieczyszczonymi biogenami pochodzącymi z obszarów rolniczych będących w znacznym oddaleniu od cieku, a dopływającymi do niego poza zasięgiem korzeni roślin strefy ekotonowej. Efektywność ekotonu największa jest, gdy ewapotranspiracja jest największa, czyli przeważa nad opadami. Ewapotranspiracja to proces parowania terenowego, obejmujący transpirację (parowanie z komórek roślinnych) oraz ewaporację (parowanie z gruntu).

Rozwiązania z Natury

  1. Sztuczne mokradła. Mokradła te muszą być skonstruowane w odpowiedniej proporcji do wielkości zlewni. Kanały melioracyjne kierują wodę na mokradła. Łańcuch stawów osadowych, ulokowanych przed mokradłami, zwalnia bieg wody, co przyczynia się do osadzania się cząstek stałych. Wzdłuż cieków wodnych założone są szerokie strefy buforowe, również pomocne w ograniczaniu skutków erozji. Mokradła powinny być stosunkowo płytkie, co ogranicza wymywanie składników nawozowych oraz ma korzystny wpływ na poprawę bioróżnorodności. Roślinność hydrofitowa pojawi się w wyniku naturalnej sukcesji, ale można też proces ten przyspieszyć dokonując nasadzeń i obsiewu.
  2. Strefy buforowe. Za strefy buforowe można uznać wszystkie trwałe środowiska chroniące przyległe do nich ekosystemy. Są to ochronne pasy trwałej roślinności (trawy, zioła) o różnej szerokości, będące na styku pól uprawnych lub intensywnych łąk ze środowiskiem nierolniczym, zwykle wodą. Zakładanie nienawożonych pasów wieloletniej roślinności ma za zadanie odfiltrować składniki nawozowe i inne zanieczyszczenia ze spływających wód. Powinno się je zakładać przy wszelkiego rodzaju miejscach, takich jak zadrzewienia, zabagnienia, torfowiska, a przede wszystkim na brzegach zbiorników i cieków wodnych wśród pól i intensywnie użytkowanych użytków zielonych. Strefa buforowa powinna mieć szerokość co najmniej 2 m, nie powinna być uprawiana, a co 2-3 lata powinna być koszona.
  3. Zadrzewienia śródpolne. Projektując nasadzenia należy brać pod uwagę warunki: siedliskowe, przyrodnicze, krajobrazowe i historyczne (np. pozostałości dawnych układów nasadzeń, lokalne tradycje). Aby efektywność zadrzewienia w pełnieniu funkcji wodochronnej była jak najlepsza, należy uwzględnić odpowiedni w nim dobór gatunków. Pobieranie podstawowych biogenów z wody nie tylko zależy od ich ilości, ale także od ich wzajemnych proporcji w roztworze. Różne gatunki drzew i krzewów mają różne możliwości i umiejętności korzystania z tych zasobów. Najskuteczniej funkcje wodochronne pełnią pasmowe (liniowe) zadrzewienia wielogatunkowe. Szczególnie dobrym „pochłaniaczem” azotanów jest sosna. W nasadzeniach śródpolnych przede wszystkim należy preferować gatunki rodzime, a wystrzegać się gatunków obcych, stosunkowo od niedawna będących na naszym terenie (inwazyjnych). Należy uważać na gatunki, które są żywicielami pośrednimi chorób i szkodników poszczególnych upraw. We wszystkich rodzajach zadrzewień pożądane są gatunki miododajne, a także drzewa owocowe, w tym stare, tradycyjne odmiany.

Źródło:

  • „Gospodarowanie wodą w rolnictwie w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych”. Fundacja Na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju, Warszawa, 2012.
  • „Najlepsze praktyki rolnicze w regionie Morza Bałtyckiego”, Baltic Deal, 2012.
  • „Zadrzewienia śródpolne, strefy buforowe i miedze”, Biblioteczka Krajowego Programu Rolnośrodowiskowego, MriRW, Warszawa, 2003. 

​​Dzienniku Urzędowym RP Monitor Polski z dnia 25.07.2016 r. zostało opublikowane Obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 29.06.2016 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na 2017 rok (M.P. z 2016 r. poz. 718). W obwieszczeniu tym ogłoszone zostały:

  • górne jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska (załącznik nr 1 do obwieszczenia),
  • jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska (załącznik nr 2 do obwieszczenia).

Górne jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska zostały określone na poziomie:

  • Gazy lub pyły wprowadzane do powietrza
388,64 zł/kg
  • Substancje wprowadzane ze ściekami do wód lub do ziemi
249,17 zł/kg
  • Wody chłodnicze wprowadzane do wód lub do ziemi
28,46 zł/dam³*
  • Umieszczenie odpadów na składowisku
284,71 zł/Mg**
  • Pobór wody podziemnej
4,23 zł/m³
  • Pobór wody powierzchniowej śródlądowej
2,20 zł/m³
  • Powierzchnia, z której odprowadzane są ścieki, o których mowa w art. 3 pkt 38 lit. c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001  r. – Prawo ochrony środowiska (czyli: wody opadowe lub roztopowe, ujęte w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni, w szczególności z miast, portów, lotnisk, terenów przemysłowych, handlowych, usługowych i składowych, baz transportowych oraz dróg i parkingów)
4,23 zł/m²
  • Za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb innych niż łososiowate lub innych organizmów wodnych w ciągu cyklu produkcyjnego w obiektach chowu lub hodowli tych ryb lub tych organizmów, o ile zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 3 pkt 38 lit. g ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (czyli: wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb innych niż łososiowate albo innych organizmów wodnych, o ile produkcja tych ryb lub organizmów, rozumiana jako średnioroczny przyrost masy tych ryb albo tych organizmów w poszczególnych latach cyklu produkcyjnego, przekracza 1500 kg z 1 ha powierzchni użytkowej stawów rybnych tego obiektu w jednym roku danego cyklu)
27,23 zł
* 1 dam3 = 1 000 m3
** 1 Mg = 1 tona

W załączniku nr 2 do tego obwieszczenia określone zostały jednostkowe stawki opłat za korzystanie ze środowiska, tj.:

  • jednostkowe stawki opłat za jeden kg substancji wprowadzanych w ściekach do wód lub do ziemi, wyrażonych jako dany wskaźnik (wskazane w tabeli w załączniku do obwieszczenia),
  • jednostkowe stawki opłat za jeden kg substancji wprowadzanych w ściekach do wód lub do ziemi (w zł/kg),
  • jednostkowe stawki opłat za wprowadzanie do wód lub do ziemi jednego dam³ (1000 m³) wód chłodniczych,
  • jednostkowe stawki opłat za jeden m² powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni, z których są wprowadzane do wód lub do ziemi wody opadowe lub roztopowe, ujęte w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, z wyjątkiem kanalizacji ogólnospławnej,
  • jednostkowa stawka opłaty za każde rozpoczęte 100 kg przyrostu masy ryb innych niż łososiowate albo innych organizmów wodnych,
  • jednostkowe stawki opłat za pobór jednego m³ wody podziemnej i jednego m³ wody powierzchniowej śródlądowej,
  • jednostkowe stawki opłaty za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza (w zł/kg),
  • jednostkowe stawki opłaty za gazy wprowadzane do powietrza powstające przy przeładunku benzyn silnikowych (jednostkowa stawka w zł za gazy wprowadzane do powietrza przy przeładunku jednostki benzyny silnikowej),
  • jednostkowe stawki opłaty za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z kotłów o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW opalanych węglem kamiennym, koksem, drewnem, olejem lub paliwem gazowym, dla których nie jest wymagane pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo pozwolenie zintegrowane (jednostkowa stawka za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z jednostki spalonego paliwa – w zł/Mg lub zł/10 6 m³),
  • jednostkowe stawki opłaty za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z procesów spalania paliw w silnikach spalinowych (jednostkowa stawka w zł za gazy i pyły wprowadzone do powietrza z jednostki spalonego paliwa),
  • jednostkowe stawki opłaty za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z chowu lub hodowli drobiu (jednostkowa stawka za gazy lub pyły wprowadzone do powietrza w ciągu roku przypadająca na sto stanowisk dla drobiu (zł/100 stanowisk i rok),
  • jednostkowe stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku (w zł/Mg).

Źródło: Monitor Polski z 2016 r. poz. 718.

Dywersyfikacja upraw to jedna z praktyk w ramach obowiązku zazielenienia, podlegająca kontroli. W kampanii 2016 r. termin tych kontroli został przesunięty na czas od 1 czerwca do 31 lipca br. Dotychczasowy termin określony był na czas od 15 maja do 15 lipca. Zmiana ta wynika m.in. z faktu wydłużenia w 2016 r. terminu składania wniosków o płatności.

Podczas kontroli ARiMR weryfikuje, czy w wyznaczonym czasie rośliny są uprawiane i zajmują określony, wymagany odsetek powierzchni gruntów ornych. Kontrola jest przeprowadzana na podstawie obecności uprawy na polu, jak i na podstawie jej pozostałości, które znajdują się na polu po zbiorze.  

Informacja o zmianie terminu kontroli dywersyfikacji upraw ogłoszona została w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7.07.2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie okresu obliczania udziału różnych upraw w celu dywersyfikacji upraw (Dz.U. z 2016 r., poz. 1008).

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, tzn. 11.07.2016 r. 


Źródło informacji: 1) www.minrol.gov.pl 2) Dz.U. z 2016 r., poz. 1008.

Obecnie uważa się, że jednym z poważnych zagrożeń ludzkości jest mała ilość wody i wyczerpywanie się jej zasobów. Poza tym zasoby wodne na świecie są rozłożone nierównomiernie, a więc nie dla wszystkich równo dostępne. Konieczne jest więc podjęcie wszelkich działań, nawet tych z pozoru bez większego znaczenia, które wpłyną na poprawę bilansu wodnego na świecie.

Zasoby wody to według definicji woda dostępna lub mogąca być dostępna do wykorzystania w danym regionie, w określonej ilości i jakości, w określonym okresie czasu i w warunkach określonych potrzeb. Wyróżnia się zasoby wód opadowych, powierzchniowych i podziemnych. Wielkość tych zasobów zależy od warunków klimatycznych oraz od zdolności różnych środowisk do jej retencjonowania.

Jednym ze sposobów na zagospodarowanie wody jest gromadzenie wód opadowych. Woda ta w niewielkim stopniu jest gromadzona i zazwyczaj trafia do kanalizacji. Jest to ewidentnym marnotrawstwem. Każdego roku tysiące litrów „deszczówki” pozostaje niewykorzystane, a wystarczy gromadzić ją w różnych pojemnikach, zbiornikach i wykorzystywać do nawadniania, choćby ogrodu. Niby proste, ale istotne jest to, skąd ta woda spływa oraz w jakich okolicznościach jest zagospodarowywana. Nie możemy przecież działać obok prawa. Odprowadzenie wody z dachu to jedno, a zagospodarowanie jej to druga sprawa. Można wody opadowe skierować do pobliskiego stawu, czy też rowu melioracyjnego. Najkorzystniej jednak będzie zagospodarować „deszczówkę” na własnej działce, rozsączając ją pod powierzchnią gleby rurami drenarskimi lub systemem rozsączającym lub też gromadzić w oczku wodnym czy zbiorniku buforowym.

Zgodnie z przepisami o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków – tj. z 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 139), odprowadzenie wód opadowych i wód drenażowych do kanalizacji sanitarnej jest zabronione. Gdy na terenie siedliska istnieje sieć kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej, można się podłączyć, ale trzeba wcześniej uzyskać na to podłączenie zezwolenie od administratora tej sieci kanalizacyjnej. W przypadku braku możliwości przyłączenia się do sieci kanalizacji zewnętrznej, dopuszczalne jest odprowadzanie tych wód na własny teren nieutwardzony, do dołów/studni chłonnych lub do zbiorników retencyjnych.

Wody opadowe i roztopowe z terenów o trwałej, zanieczyszczonej nawierzchni, odprowadzane w sposób zorganizowany do środowiska, są ściekami. Mogą być wprowadzane do środowiska, tj.:

  • do wody lub ziemi – ścieki oczyszczone, wody opadowe;
  • do kanalizacji gminnej;
  • do bezodpływowych zbiorników – oczyszczalnia ścieków.

Zgodnie z przepisami (ustawa Prawo wodne) wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi (w tym rolnicze wykorzystanie ścieków) w przypadku wykorzystania ścieków w zakresie nieobjętym zwykłym korzystaniem z wód, tj. jeżeli ich łączna ilość odprowadzana do środowiska jest większa niż 5 m³/dobę ścieków oczyszczonych, wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Jak nie trudno się zorientować, kwestie związane z zagospodarowaniem wód opadowych i roztopowych nie należą do prostych. Bardzo często daną sytuację należy traktować w sposób indywidualny. Istotne jest bowiem, ile jest tej wody, skąd spływa, czy trafia na powierzchnię utwardzoną czy też nieutwardzoną, a przede wszystkim dokąd ostatecznie trafia i jakie ma być jej przeznaczenie. Nie można też „przegapić” momentu, kiedy te wody stają się ściekami i jakim wówczas podlegają przepisom. Trzeba też mieć na uwadze ewentualny obowiązek uzyskania stosownej zgody czy pozwolenia, jak na przykład pozwolenie wodnoprawne.


Źródło: 1) TopAgrarPolska, 4/2011. 2) Gospodarowanie wodą w rolnictwie, w obliczu ekstremalnych zjawisk pogodowych. Warszawa: Fundacja na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju, 2012. 3) Anna Jagodzik: Kontrole Inspekcji Ochrony Środowiska w obszarze rolnictwa. Leszno: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu Delegatura w Lesznie, 13.02.2015 r.

Grupa doradców WODR w Poznaniu, specjalizujących się w zakresie ochrony środowiska w rolnictwie, uczestniczyła 21 czerwca 2016 r. w ramach dokształcania kadry w wyjeździe studyjnym do Instytutu Technologii Mikrobiologicznych w Turku oraz firmy Probiotics Polska w Bratuszynie. Dzięki temu wyjazdowi doradcy mieli możliwość zapoznania się ze znaczeniem probiotechnologii dla rolnictwa i środowiska, jak i dla nas ludzi, oraz przyjrzenia się procesowi powstawania preparatów mikrobiologicznych. W Instytucie Technologii Mikrobiologicznych (ITM) uczestnicy wyjazdu mogli przekonać się naocznie, na jak szeroką skalę zakrojone są działania naukowe, służące poszukiwaniu jak najlepszych rozwiązań w oparciu o pożyteczne mikroorganizmy.

Instytut Technologii Mikrobiologicznych (ITM) w Turku jest jednostką badawczo-rozwojową Stowarzyszenia Ekosystem – Dziedzictwo Natury, członka i lidera Polskiego Klastra Mikrobiologicznego – ProBioClustra. Funkcjonuje od 2014 roku. Działania ITM skupione są na zintegrowanym podejściu do oceny jakości środowiska oraz związanej z nim bardzo mocno kondycji gleby i roślin uprawnych, a także bezpieczeństwa i jakości żywności. Szczególne miejsce w działaniach badawczych ITM zajmuje zastosowanie procesów fermentacyjnych oraz innych technologii opartych na wyselekcjonowanych pożytecznych mikroorganizmach wszędzie tam, gdzie istotne jest stosowanie rozwiązań przyjaznych środowisku naturalnemu. ITM to niezwykle nowoczesne laboratoria stwarzające warunki do przeprowadzania wszechstronnych analiz próbek różnego pochodzenia – gleby, wody, pasz, żywności, płodów rolnych, kosmetyków itp. Instytut uczestniczy także w projektach badawczo-rozwojowych krajowych i międzynarodowych. Na stałe współpracuje z uczelniami wyższymi oraz jednostkami naukowo-badawczymi.

W tym samym dniu doradcy przebywali również w siedzibie firmy ProBiotics Polska, gdzie wysłuchali wykładu oraz zwiedzili wytwórnię preparatów probiotycznych. Firma ProBiotics Polska, promująca i wdrażająca naturalne technologie mikrobiologiczne w polskim rolnictwie, jest firmą rodzinną działającą od 2006 roku. Jest pierwszą firmą w Europie i trzecią na świecie wytwarzającą tzw. probiotyczne kultury mateczne. Za swoją działalność firma była wielokrotnie wyróżniana i nagradzana, i niejednokrotnie były to bardzo prestiżowe nagrody i wyróżnienia. Wytwórnia działa od 2013 roku. Wykład, który na wstępie wygłosił Pan Mirosław Serafinowicz, traktował o trwającej od wielu lat „przygodzie” Państwa Serafinowiczów z rolnictwem ekologicznym oraz stosowaniem ProBio Emów, a także sukcesami osiągniętymi w tych obszarach, a których jest niemało. Największym jednakże sukcesem Pana Mirosława i Jego Małżonki jest osiągnięcie stanu symbiozy z otaczającym Ich światem przyrodniczym.

Dlaczego probiotechnologia, dlaczego mikroorganizmy? To bardzo proste. Mikroorganizmy i ich metabolity towarzyszą człowiekowi od zarania dziejów, od zawsze. I choć maleńkie, niewidoczne gołym okiem, mają ogromną moc. W bardzo dużym uproszczeniu, mogą być dobre albo złe. Ale to nie takie proste, rzecz cała jest o wiele bardziej złożona, aniżeli mogłoby nam się wydawać. Nas ludzi interesują pożyteczne probiotyczne mikroorganizmy, ich potencjał, kierunki zastosowań. Badania naukowe, jak i doświadczenia praktyczne dowodzą, iż różnorodność pożądanych dla nas cech pożytecznych mikroorganizmów jest przeogromna. Ważne jest tylko, abyśmy umieli te cechy umiejętnie wykorzystać dla dobra ludzi i środowiska naturalnego. Potrafimy je wyselekcjonować i namnażać. Ważne tylko, abyśmy robili to bardzo umiejętnie. I temu właśnie służyć mają działania podejmowane przez ProBiotisc oraz ITM, o czym mogliśmy się sami przekonać podczas wyjazdu studyjnego. Probiotechnologia nie jest łatwą dziedziną, wymaga wiedzy, cierpliwości, świadomego i umiejętnego postępowania na każdym etapie. Warto jednak pochylić się nad tą problematyką, ponieważ technologia probiotycznych mikroorganizmów może okazać się skutecznym sposobem na przywrócenie równowagi w przyrodzie. Przecież pro bios (gr.) oznacza „dla życia.” I to jest istota wszystkiego.

Dla doradców Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu wyjazd ten był owocny, pouczający. Myślę, że pozwolił spojrzeć na probiotechnologię z nieco innej perspektywy.