Email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Sprawcą choroby jest wirus, który rozpowszechniony jest we wszystkich krajach uprawiających tytoń. Wirus ten oprócz tytoniu poraża pomidory i paprykę.

Najczęściej zielona mozaika pomidora występuje w postaci łagodnej na najmłodszych liściach. Objawem porażenia są jasno i ciemnozielone plamy. Ciemnozielone części blaszki liściowej są nieco wzniesione, wskutek czego powierzchnia liścia nie jest równa. Ostra forma choroby poza mozaikowatością powoduje zmniejszenie i zniekształcenie blaszek liściowych oraz zahamowanie wzrostu roślin. Zmniejszeniu ulegają również grona, co powoduje obniżenie plonu owoców.

Wirus mozaiki zielonej pomidora jest wirusem niezwykle trwałym, zniszczeniu ulega dopiero w temperaturze 93°C, a w liściach suchych w temperaturze 150°C.

Głównym źródłem zakażenia są nasiona oraz resztki chorych roślin w glebie, paliki i narzędzia, które stykały się z chorymi roślinami.

W okresie wegetacji wirus przenosi się bardzo łatwo przy ocieraniu się roślin chorych o zdrowe oraz przy pracach pielęgnacyjnych, jak obłamywanie pędów bocznych.

Chore rośliny należy jak najwcześniej usuwać z uprawy. Podczas zabiegów pielęgnacyjnych trzeba często myć ręce i nie palić papierosów. W miarę możliwości należy uprawiać odmiany pomidorów odporne i tolerancyjne na wirusy.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Nawadnianie jest jednym z najważniejszych zabiegów pielęgnacyjnych w uprawie warzyw, bowiem wszystkie składniki pokarmowe mogą być pobierane przez rośliny jedynie w roztworze wodnym. Warzywa posiadają wysokie współczynniki transpiracji, dlatego w intensywnej uprawie do uzyskania wysokiej jakości plonów nawadnianie jest niezbędne. Wyposażenie gospodarstw w instalację nawadniającą jest obecnie podstawą profesjonalnej uprawy warzyw, gdyż nawadnianie oprócz wpływu na jakość plonów ma również wpływ na wysokość plonów oraz pozwala w wąskim zakresie sterować produkcją.

Większość warzyw w 80-95% składa się z wody, dlatego wielkość plonu i jego jakość bardzo szybko obniżają się nawet w warunkach krótkotrwałej suszy.

Nawadnianie zaleca się stosować w uprawie warzyw o dużych wymaganiach wodnych, a także u odmian wczesnych, o krótszym okresie wegetacji lub karłowych, u których zredukowany jest system korzeniowy.

W warunkach Wielkopolski, nawadniając rośliny można uzyskać zwiększenie plonów o około 30%. Ponadto wiosenne nawadnianie warzyw wczesnych, takich jak kapusta, kalafior, kalarepa, rzodkiewka, szpinak czy sałata (szczególnie w okresach wiosennej suszy), przyspiesza ich wegetację, a dzięki temu przyspiesza zbiory. Wcześniejsza, np. o tydzień, sprzedaż niektórych warzyw wiosną pozwala uzyskać za nie dużo wyższe ceny.

Z reguły należy nawadniać rozsadę posadzoną do gruntu, przy czym na glebę podlaną dobrze jest nagarnąć nieco ziemi suchej w celu ochrony przed szybkim wysychaniem.

W miesiącach wiosennych najodpowiedniejszą porą nawadniania są godziny ranne. W miesiącach letnich należy warzywa nawadniać po południu i wieczorem, gdyż parowanie jest wtedy mniejsze, a woda powoli w ciągu nocy wsiąka w glebę.

Niekiedy problemem związanym z nawadnianiem plantacji warzyw może być określenie każdorazowego terminu jego rozpoczęcia. Z reguły robi się to „na wyczucie”, ale lepiej jest wyznaczać ten termin na podstawie wskazań tensjometru (przyrząd służący do pomiaru uwilgotnienia gleby). W przypadku gdy nie posiadamy tego przyrządu, częstotliwość nawadniania zależy od warunków glebowych i atmosferycznych, przede wszystkim od opadów, a także od temperatury, nasłonecznienia i wiatrów. Często producenci zwlekają z rozpoczęciem nawadniania licząc na opady deszczu, tymczasem ujemne skutki braku wody odczuwalne są przez najbardziej wrażliwe rośliny już po 4-5 dniach od 25-milimetrowego opadu (25 litrów na m²). Ogólną zasadą jest podawanie roślinom wody w takiej ilości, aby podłoże przemokło na 10-15 cm w głąb. Warzywa nawadnia się najczęściej co 7-10 dni lub gdy stwierdzi się istotne przeschnięcie gleby. Należy pamiętać, że zbyt częste nawadnianie małymi dawkami wody jest dla roślin jeszcze bardziej szkodliwe niż jej przejściowy niedobór.

Do nawadniania nadaje się woda rzeczna, woda ze stawów oraz rowów. Woda studzienna, jak i wodociągowa, jakkolwiek znacznie zimniejsza, nie wpływa ujemnie na plon roślin z wyjątkiem dyniowatych (ogórki, dynie), które należy nawadniać wodą o temperaturze otoczenia.

Najmniej pracochłonnym i w miarę oszczędnym sposobem nawadniania roślin jest deszczowanie. Na plantacjach warzyw montowane mogą być następujące rodzaje deszczowni: przestawne deszczownie rurowe, deszczownie kołowe, deszczownie szpulowe oraz przęsłowe.

Należy pamiętać, że nie wszystkie gatunki warzyw dobrze znoszą nawadnianie przez zraszanie. U niektórych roślin, np. pomidorów, ogórków, cebuli, deszczowanie nieumiejętnie stosowane – zbyt często i w nieodpowiednim okresie może spowodować nasilenie występowania chorób. Aby temu zapobiec, dobrze jest stosować nawadnianie kroplowe, doprowadzające wodę bezpośrednio do strefy korzeniowej roślin.

Zgorzel siewek papryki może powodować wiele gatunków grzybów z rodzaju Fusarrium, najczęściej sprawcą choroby jest grzyb Pythium debaryanum.

Objawy choroby dostrzegane są już na kiełkujących roślinach papryki. Kiełki znajdujące się jeszcze pod powierzchnią gleby brunatnieją i gniją. U podstawy łodyg siewek ukazują się najpierw brunatne plamki, a później łodyga w tym miejscu ciemnieje i przewęża się nitkowato. Porażone siewki przewracają się i zamierają. Słabiej porażone siewki mogą przetrwać, lecz rosną gorzej. Porażone siewki są źródłem zakażenia sąsiednich roślin, wskutek czego na rozsadniku mogą tworzyć się puste miejsca.

Grzyby zimują w glebie w postaci sklerocji (grzybnia zbita w zwarte skupiska) lub grzybni. Wiosną ze sklerocjów rozwija się grzybnia, początkowo z bezbarwnymi, a później żółtobrunatnymi strzępkami. Grzybnia wnika do kiełków lub siewek roślin żywicielskich, powodując opisane wyżej objawy.

Zwalczając chorobę należy pamiętać o zaprawianiu nasion zgodnie z zaleceniami aktualnego Programu Ochrony Warzyw. Rozsadniki należy zakładać co roku w innym miejscu, a roślinom zapewnić dobre warunki rozwojowe, szczególnie dobre oświetlenie.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Sprawcą choroby jest bakteria. Mokra zgnilizna owoców papryki rozprzestrzeniona jest nie tylko w Europie, lecz także na całym świecie.

Chorobie ulegają owoce papryki już przed dojrzewaniem. W miejscach porażonych skórka zapada się i brunatnieje, owoc kurczy się i często pęka. W ciągu 3-10 dni zamienia się w gnijącą, wodnistą masę, wydzielającą przykry zapach.

Bakterie powodujące chorobę są bardzo ruchliwe, zaopatrzone w 2 do 5 rzęsek. Optymalna temperatura do ich rozwoju waha się w granicach od 25 do 30°C. Bakterie tracą żywotność w temperaturze 48-51°C. Przenikają do owoców papryki najczęściej przez miejsca uszkodzone podczas zbioru i transportu.

Aby nie dopuścić do rozprzestrzeniania się choroby, należy podczas zbioru i transportu owoców unikać obijania i kaleczenia owoców. W przechowalni należy utrzymywać odpowiednią wilgotność powietrza i stosunkowo niską temperaturę.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Grzyb, który jest sprawcą choroby szara pleśń na papryce, należy do klasy grzybów workowców, jest polifagiem. Na papryce występuje wszędzie tam, gdzie uprawia się tę roślinę.

Na porażonych roślinach pojedyncze pędy lub całe rośliny więdną. Tuż przy ziemi albo w rozwidleniach pędów powstają wówczas brunatne plamy, pokryte szarym, puszystym, obficie pylącym nalotem. W porażonych częściach łodygi rdzeń jest zaschnięty i łodyga jest pusta. Na polu w okresie deszczowym porażeniu mogą ulec owoce, na których pojawiają się wodniste plamy gnilne, a na nich szary nalot. Szczególnie silnie porażone są owoce, które wcześniej uległy oparzeniu przez słońce. Szara pleśń może wystąpić również na owocach podczas transportu, jeśli są niedojrzałe, pokaleczone lub poobijane. Na owocach i w ich wnętrzu tworzy się duża ilość czarnych nieregularnych zarodników przetrwalnikowych wielkości 1-4 mm.

Podczas wegetacji choroba rozprzestrzenia się przez zarodniki przenoszone z prądami powietrza.

Grzyb zimuje w postaci zarodników przetrwalnikowych – sklerocji i grzybni w resztkach roślin. W szklarniach również w postaci zwykłych zarodników.

W razie wystąpienia choroby porażone rośliny należy jak najszybciej usunąć z plantacji i zniszczyć. Plantację należy opryskiwać zgodnie z zaleceniami aktualnego programu ochrony warzyw. Po zakończeniu wegetacji resztki roślin należy zniszczyć, a pole głęboko zaorać.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Grzyb, który powoduje fuzaryjne więdnięcie papryki należy do klasy grzybów niedoskonałych, jest polifagiem. Na papryce występuje wszędzie tam, gdzie uprawia się tę roślinę. Największe szkody wyrządza w klimacie cieplejszym.

Porażone rośliny mają zahamowany wzrost, często więdną, liście żółkną i stopniowo zasychają. Owoce więdną i zasychają od wierzchołka. U podstawy łodygi pojawia się biało-różowy nalot. Wiązki przewodzące papryki są brunatne – widać to na przekroju poprzecznym pędów.

Grzyb żyje w glebie i na obumarłych częściach roślin, przenika do korzeni, a z nich do łodyg papryki. Szczególnie dobre warunki rozwoju znajduje w glebach lekkich, piaszczystych i mokrych. Optymalna temperatura gleby do rozwoju grzyba wynosi 28°C. W temperaturze powyżej 33°C i poniżej 21°C grzyb przestaje się rozwijać. Patogen na rok następny może się przenosić również przez nasiona.

W celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się choroby należy stosować długą przerwę w uprawie papryki na danym polu. Więdnące rośliny należy wcześnie usuwać z plantacji i niszczyć. Pozostałe po zbiorze resztki roślin należy zebrać i spalić.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Chorobę tę zaobserwowano na roślinach pomidora – na całym świecie, na papryce – w rejonach jej uprawy. W sprzyjających warunkach rozwojowych dla bakterii choroba może spowodować znaczną obniżkę plonu owoców papryki i pogorszenie ich jakości.

Porażane są wszystkie części nadziemne roślin papryki, tzn. liście, ogonki liściowe, łodygi i owoce. Najsilniej porażane są młodsze tkanki roślin, w związku z tym choroba występuje już na siewkach.

Na chorych liściach pojawiają się drobne, wodniste plamki, które szybko osiągają średnicę 2-3 mm. Środek plamki ciemnieje, a zewnętrzna część otoczona jest żółtą obwódką. Następnie żółkną pozostałe tkanki liścia. Na ogonkach liściowych, łodygach i szypułkach kwiatowych plamy są czarne, wydłużone. Młode siewki i porażone liście żółkną i zamierają. Z porażonych szypułek odpadają kwiaty. Na owocach plamy są czarne, wypukłe, otoczone wodnistą obwódką. Porażone rośliny mają zahamowany wzrost.

Optymalna temperatura rozwoju bakterii powodujących chorobę to 25-30°C. Bakterie przenoszą się z roku na rok na nasionach i z resztkami chorych roślin. W okresie wegetacji do liści papryki bakterie wnikają przez szparki oddechowe.

Na polu, gdzie wystąpiła choroba, należy stosować co najmniej trzyletnią przerwę w uprawie papryki i pomidora. Nasiona powinny pochodzić ze zdrowej plantacji. Chore rośliny należy z plantacji usuwać i palić. Należy stosować zabiegi chemiczne zgodnie z zaleceniami Programu Ochrony Warzyw.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Sprawcą choroby jest wirus mozaiki papryki. Choroba rozpowszechniona jest we wszystkich krajach, gdzie uprawia się paprykę. Ostra forma mozaiki powoduje dużą obniżkę plonów owoców.

Obraz objawów choroby jest uzależniony od konkretnego wirusa lub szczepu jaki poraził paprykę. Mozaika łagodna charakteryzuje się jasno i ciemnozielonymi plamami rozrzuconymi nieregularnie i występującymi najpierw na najmłodszych liściach. Mozaika ostra objawia się dodatkowo zmniejszeniem i zniekształceniem blaszek liściowych oraz owoców. Często opadają liście, wzrost rośliny jest zahamowany i rośliny mogą zamierać.

Najczęściej występuje porażenie mieszane kilkoma wirusami. Niektóre wirusy przenoszone są przez nasiona, większość z sokami przy ocieraniu się roślin. Porażeniu ulegają również rośliny podczas prac pielęgnacyjnych – wirusy przenoszone są na rękach pracowników i narzędziach. Duże znaczenie w rozprzestrzenianiu się wirusów mają szkodniki papryki, jak mszyce czy skoczki, które przenoszą wirusy na swych kłująco-ssących aparatach gębowych.

Aby nie rozprzestrzeniać wirusów, nie należy uprawiać papryki w sąsiedztwie plantacji roślin porażanych przez wirusy powodujące mozaikę – plantacji ziemniaka, pomidora i ogórka. Należy zwalczać mszyce i skoczki, a podczas prac pielęgnacyjnych często myć ręce. Nasiona papryki muszą pochodzić ze zdrowych roślin i zdrowych plantacji nasiennych.

Źródło informacji: A. Studziński „Atlas Chorób i Szkodników Roślin Warzywnych”.

Chorobę może wywołać kilka gatunków grzybów należących do różnych klas. Najczęściej sprawcą choroby jest grzyb Pythium debaryanum z klasy lęgniowców. Grzyb ten jest typowym patogenem glebowym, powodującym zgorzel siewek bardzo wielu gatunków roślin uprawnych, między innymi ogórków. W końcu maja i w czerwcu podczas wilgotnej i chłodnej pogody może porażać ogórki w uprawie polowej.

Porażone kiełki przed ukazaniem się nad powierzchnią gleby obumierają i gniją. Jeśli infekcja nastąpi później, to na zagonie możemy zaobserwować przewracające się rośliny z charakterystycznie przewężoną, ciemną szyjką korzeniową. Czasami w miejscu przewężenia szyjki korzeniowej pojawia się delikatny białawy nalot. Większość porażonych roślin zamiera. Słabiej porażone rośliny, które przeżyją, w dalszym rozwoju są mocno osłabione.

Sprawca choroby zimuje w glebie w postaci zarodników przetrwalnikowych, znajdujących się w resztkach roślin. Wiosną z zarodników przetrwalnikowych rozwijają się zarodniki pływkowe, które w sprzyjających warunkach przenikają do kiełków i szyjki korzeniowej siewek. W miejscu zakażenia rozwija się delikatna grzybnia i nowe zarodniki pływkowe, które w wilgotnych warunkach zakażają kolejne rośliny. Rozwojowi choroby sprzyja duża wilgotność gleby i powietrza, głęboki siew i za niska temperatura w okresie kiełkowania nasion.

Bezpośrednio przed siewem nasiona należy zaprawiać zgodnie z zaleceniami Programu Ochrony Warzyw. Nie należy nasion wysiewać zbyt gęsto.

Źródło: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.

Chorobę wywołuje grzyb należący do klasy workowców. Grzyb jest polifagiem. Występuje przede wszystkim na ogórkach uprawianych pod szkłem.

Objawy choroby pojawiają się w różnych miejscach na pędzie, najczęściej jednak tuż przy podłożu pokazują się szkliste i wodniste plamy gnilne. Plamy te w szybkim tempie obejmują cały pęd. Roślina ponad miejscem porażenia więdnie i zamiera. Miejsce porażenia pokrywa się białym, watowatym nalotem. Wewnątrz porażonych pędów, rzadziej na zewnątrz, tworzą się liczne, nieregularne, różnej wielkości (1-2 cm) czarne grudki. Takie same objawy występują na owocach, które bardzo szybko gniją.

Grzyb zimuje w glebie w postaci specjalnych tworów przetrwalnikowych – sklerocjów.

W temperaturze 15-20°C i wysokiej wilgotności powietrza sklerocja rozwijają się do zarodników workowych powodując pierwotne porażenie roślin. W okresie wegetacji grzyb rozprzestrzenia się za pomocą fragmentów grzybni lub sklerocjów, z których wyrastają strzępki grzybni, rzadko za pomocą zarodników workowych. Rozwojowi choroby sprzyjają duża wilgotność powietrza i wszelkie uszkodzenia roślin.

Porażone rośliny należy usuwać, a pozostałe po zbiorach resztki roślin dokładnie zebrać i spalić, aby nie dopuścić do dostania się sklerocjów do gleby.

Żródło informacji: A. Studziński „Atlas chorób i szkodników roślin warzywnych”.